Ötən il dünyanın bir çox yerində temperatur orta göstəricilərdən yüksək olub

2025-ci il uzunmüddətli qeyri-adi yüksək temperatur tendensiyasını davam etdirərək tarixdə üçüncü ən isti il kimi qeydə alınıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, qlobal orta temperatur 14,97 dərəcə Selsi təşkil edib ki, bu da 2023-cü ildən cəmi 0,01 dərəcə Selsi, tarixdə ən isti il olan 2024-cü ildən isə 0,13 dərəcə Selsi aşağıdır.

Sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə 2025-ci ildə yer səthinin hava temperaturu 1,47 dərəcə Selsi yüksək olub. 2023–2025-ci illəri əhatə edən üçillik dövrdə orta temperatur ilk dəfə 1,5 dərəcə həddini aşsa da, uzunmüddətli qlobal istiləşmə səviyyəsi hazırda sənayedən əvvəlki göstəricilərdən təxminən 1,4 dərəcə yüksək qalır. Yalnız 2024-cü ildə temperatur 2015-ci il Paris Sazişində müəyyən edilmiş kritik 1,5 dərəcəlik həddi demək olar ki, bütün ölkələr üzrə keçib.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, qlobal istiləşmənin 1,5 dərəcədən yuxarı qalxması geri dönülməz mərhələlərin başlanmasına gətirib çıxara bilər. Bu isə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, daha güclü istilik dalğaları və fırtınalar, eləcə də ekosistemlər və biomüxtəliflik üçün dağıdıcı və təhlükəli nəticələr yarada bilər.

2025-ci ildə dünyanın əhəmiyyətli hissəsində temperatur orta göstəricilərdən yüksək olub. Arktika və Antarktika da daxil olmaqla bir çox bölgədə rekord səviyyədə ikinci və ən yüksək illik temperaturlar qeydə alınıb. Şimal-qərb və cənub-qərb Sakit okean hövzələri, şimal-şərqi Atlantik, Uzaq Şərq, şimal-qərbi Avropa və Mərkəzi Asiya da rekord istilərlə seçilib.

Son 11 il ardıcıl olaraq tarixdə qeydə alınmış ən isti 11 il olub.

Okeanların istiləşməsi

“Advances” jurnalında dərc olunmuş tədqiqata əsasən, 2025-ci ildə okean temperaturu da rekord həddə çatıb. Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının illik bülletenində bildirilir ki, qlobal okean səthinin təxminən 33 faizi tarixi müşahidələr dövründə (1958–2025) ən isti üç il sırasına daxil olub, 57 faizi isə ilk beşliyə düşüb. Okeanlar Yer kürəsinin istiliyi udan əsas sistemi kimi insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan artıq istiliyin 90 faizindən çoxunu özündə toplayır. Bu səbəbdən okean istiliyi iqlim dəyişikliyinin əsas göstəricilərindən biri hesab olunur.

Ekstremal hava hadisələri

2025-ci ildə ekstremal hava hadisələri bütün qitələrə təsir göstərib. Avropa, Asiya və Şimali Amerikada rekord istilik dalğaları və güclü fırtınalar müşahidə olunub, İspaniya, Kanada və ABŞ-ın Cənubi Kaliforniya ştatında isə dağıdıcı meşə yanğınları infrastrukturun məhvinə və onlarla insanın həlak olmasına səbəb olub. 2025-ci il qlobal miqyasda iqlim fəlakətləri baxımından ən baha başa gələn illərdən biri, ABŞ-da isə 2023 və 2024-cü illərdən sonra milyardlarla dollarlıq zərərlə üçüncü ən ağır il kimi qiymətləndirilib.

Mütəxəssislərin fikrincə, əsasən insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan istixana qazı tullantıları sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə daşqınlar, güclü yağışlar, fırtınalar və quraqlıqlar da daxil olmaqla bir sıra ekstremal hava hadisələrinin intensivliyinin artmasına səbəb olub. Bildirilir ki, 2025-ci ildə əsas üç istixana qazının tullantıları artmaqda davam edib. Son 50 ildə qazıntı yanacaqlarının qlobal istehlakı iki dəfədən çox artsa da, alimlər qlobal istiləşməni məhdudlaşdırmağın və yaşana bilən gələcəyi təmin etməyin yeganə yolunun qazıntı yanacaqlarının hasilatı və istehlakının azaldılması olduğunu bildirirlər.