Paytaxtı tıxacdan necə çıxaraq? ChatGPT a danışdı

Bakıda tıxac artıq yalnız sürücülərin deyil, demək olar ki, bütün şəhər sakinlərinin gündəlik probleminə çevrilib. Səhər saatlarında evdən çıxan və axşam işdən qayıdan vətəndaşın itirdiyi vaxt bəzən saatlarla ölçülür.

Bəs bu problemin real həlli nədir? Daha çox yol tikmək, yeni yolötürücülər inşa etmək, avtobus zolaqlarını artırmaq, yoxsa insanların avtomobildən istifadəsini azaltmaq?

Bakıvaxtı.az bu sualları ChatGPT-yə ünvanlayıb.

- Bakıda tıxac problemini bir cümlə ilə necə izah edərdiniz?

ChatGPT: - Bakı üçün əsas problem avtomobillərin sayının çoxalması ilə nəqliyyat infrastrukturunun və ictimai nəqliyyatın buna uyğun sürətlə dəyişməsidir. Sadəcə daha çox avtomobil üçün daha çox yol yaratmaq uzunmüddətli həll olmaya bilər. İnsanlara avtomobildən daha rahat alternativ yaratmaq lazımdır.

- Yəni yeni yollar tikilməsin?

ChatGPT: - Xeyr. Yeni yollar, tunellər və yolötürücülər müəyyən ərazilərdə problemi həll edə bilər. Amma şəhər üzrə ümumi yanaşma yalnız bunun üzərində qurulmamalıdır.

Təsəvvür edin ki, bir yol genişləndirilir. İlk mərhələdə hərəkət rahatlaşır. Lakin avtomobillərin sayı artmaqda davam edirsə, müəyyən müddətdən sonra həmin yol da yenidən yüklənə bilər.

Ona görə paralel olaraq ictimai nəqliyyatın imkanları genişləndirilməlidir.

- Bəs konkret olaraq nə etmək olar?

ChatGPT: - Bir neçə istiqamət var. Birincisi, avtobusların sürəti artırılmalıdır. Avtobus zolağına nəzarət gücləndirilməli, avtobusun tıxacda avtomobillərlə eyni vəziyyətə düşməsinin qarşısı alınmalıdır.

İkincisi, şəhərin girişlərində Park & Ride sistemi qurulmalıdır. Məsələn, şəhərətrafı ərazidən gələn sürücü avtomobilini xüsusi parklanma məntəqəsində saxlayıb metro və ya ekspres avtobusla şəhərin mərkəzinə gedə bilər.

Üçüncüsü, svetoforlar real vaxt rejimində nəqliyyat sıxlığına uyğun işləməlidir.

- Svetoforlar tıxac problemini nə dərəcədə dəyişə bilər?

ChatGPT: - Əhəmiyyətli dərəcədə. Əgər sistem hansı istiqamətdə daha çox avtomobil olduğunu real vaxtda müəyyən edə bilirsə, yaşıl işığın müddəti də buna uyğun dəyişdirilə bilər.

Məsələn, səhər saatlarında şəhərə giriş istiqamətində yük artırsa, həmin istiqamətə daha çox yaşıl vaxt verilə bilər. Axşam isə sistem əks istiqamətdə işləyə bilər.

Bu, təkbaşına tıxac problemini həll etməz, amma nəqliyyat axınının daha effektiv idarə olunmasına kömək edə bilər.

- Bakıda tıxac yaradan başqa hansı problem sizi daha çox diqqətə cəlb edir?

ChatGPT: - Yolun faktiki tutumunun azalması.

Bəzən üçzolaqlı yol var, amma avtomobillərdən biri sağ zolaqda dayanır. Bir taksi sərnişin gözləyir, başqa avtomobil yol kənarında park edir, yük maşını malları boşaldır. Nəticədə üçzolaqlı yol faktiki olaraq iki zolaqla işləyir.

Bu, kiçik görünən, amma böyük nəticə yaradan problemdir.

- Taksi məsələsinə xüsusi yanaşmaq lazımdır?

ChatGPT: - Bəli. Taksi xidmətləri şəhər üçün vacibdir, amma taksinin sərnişin götürməsi və düşürməsi üçün xüsusi yerlər olmalıdır.

Əsas prospektdə avtomobili saxlayıb sərnişin gözləmək bir neçə saniyəlik hərəkət ola bilər, amma arxasında yüzlərlə avtomobilin yığılmasına səbəb ola bilər.

- Bəs insanların avtomobildən imtina etməsi mümkündürmü?

ChatGPT: - İnsanlara sadəcə “avtomobildən istifadə etməyin” demək effektiv yanaşma deyil.

İnsan avtomobilindən niyə istifadə edir? Çünki rahatdır, istədiyi vaxt yola çıxır və birbaşa gedəcəyi yerə çatır.

Deməli, ictimai nəqliyyat da bu rahatlığa yaxınlaşmalıdır.

Əgər vətəndaş seçim qarşısında qalsa - avtomobillə 50 dəqiqə, metro və avtobusla 30 dəqiqə - o zaman ictimai nəqliyyat real alternativə çevriləcək.

- Məktəb və universitetlərin saatlarının dəyişdirilməsi də kömək edə bilər?

ChatGPT: - Bəli. Bakı kimi böyük şəhərlərdə bütün insanların eyni saatda hərəkət etməsi nəqliyyat sisteminə ciddi yük yaradır.

Məktəb, universitet və iş yerlərinin başlanma saatlarının müəyyən qədər fərqləndirilməsi səhər pikini bölə bilər.

Məsələn, bütün şəhərin saat 09:00-da hərəkətə başlaması əvəzinə bəzi müəssisələrdə iş 08:00-da, digərlərində 09:00 və ya 10:00-da başlaya bilər.

- Bakı üçün ən vacib üç təklifiniz nə olardı?

ChatGPT: - Birinci,  avtobus və metro sisteminin daha sürətli və rahat olması. İkinci, Park & Ride məntəqələrinin və şəhər girişlərində nəqliyyat qovşaqlarının yaradılması. Üçüncü, svetofor, parklanma və yol hərəkətinin real vaxt məlumatlarına əsaslanan ağıllı idarəetmə sistemlərinin genişləndirilməsi.

- Son olaraq, Bakı sakinlərinə nə demək istərdiniz?

ChatGPT: - Tıxac yalnız sürücünün problemi deyil. Bu, şəhərin vaxt, enerji və iqtisadi resurslarının itkisidir. Problemin həlli üçün məqsəd insanları avtomobildən məcburi şəkildə uzaqlaşdırmaq yox, onların avtomobilsiz hərəkət etməsini kifayət qədər rahat etmək olmalıdır.

Əli Hüseynov