Icma.az
close
up
RU
Peyklər orbitdə sıxlıq səbəbindən hər 2,8 gündən bir toqquşa bilər

Peyklər orbitdə sıxlıq səbəbindən hər 2,8 gündən bir toqquşa bilər

Icma.az, Azertag portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Bakı, 17 dekabr, AZƏRTAC

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, aşağı Yer orbitində peyklərin (məsələn, Starlink kimi peyklər şəbəkəsi) partlayıcı şəkildə böyüməsi kosmosu şiddətli günəş fırtınası zamanı bir neçə gün ərzində çökə biləcək kövrək bir sistemə çevirib.

AZƏRTAC Kornell Universitetinin tədqiqatına istinadla xəbər verir ki, hesablamalara görə, aşağı Yer orbitində yerləşən bütün peyk meqabürclərində hər 22 saniyədə “təhlükəli yaxınlaşma” baş verir, yəni kosmik gəmilər bir-birindən bir kilometrdən az məsafədə keçir. Yalnız Starlink peykləri üçün bu göstərici hər 11 dəqiqədə bir dəfə təşkil edir. Starlink peyklərinin digər tanınmış xüsusiyyəti: orta hesabla min peykdən hər biri öz orbitində digər obyektlərlə toqquşmamaq üçün ildə 41 manevr etməyə məcburdur.

Bu, normal işləyən yaxşı işlənmiş bir sistem kimi görünə bilər. Lakin istənilən mühəndis təsdiqləyəcək: “ekstremal hallar” (normal şəraitdə baş verməsi ehtimalı az olan hadisələr) əksər sistem nasazlıqlarının səbəbi olur. Peyk meqabürcləri üçün günəş fırtınaları belə təhlükələrdən biridir.

Birincisi, onlar atmosferi qızdırır ki, bu da bəzi peyklərin aerodinamik müqavimətini və mövqeyinin müəyyən edilməsi xətasını artırır. Müqavimətun artması onları orbiti qorumaq üçün daha çox yanacaq sərf etməyə, eləcə də trayektoriyaları başqa bir peyklə kəsişmək təhlükəsi yarandıqda yayındırıcı manevrlər etməyə məcbur edir. 2024-cü ilin may ayında baş verən Qennon superfırtınası zamanı aşağı Yer orbitindəki bütün peyklərin yarıdan çoxu bu cür manevrlərə bir az yanacaq sərf etmək məcburiyyətində qaldı.

İkincisi və bəlkə də bu, daha təhlükəlidir, günəş fırtınaları peyklərin öz naviqasiya və rabitə sistemlərini sıradan çıxara bilər. Bu halda, onlar toqquşmalardan qaça bilməyəcək və atmosferin qızması səbəbindən artan müqavimət və mövqeləşdirmə qeyri-dəqiqliyi ilə birlikdə dərhal fəlakətə səbəb ola bilər.

Bu ssenarinin ən məşhur təzahürü Kessler sindromudur, bu vaxt Yer kürəsinin ətrafındakı qırıntı buludu istənilən buraxılışı (və ya hətta orbital əməliyyatları) uğursuzluq riski olmadan qeyri-mümkün edir. Belə bir böhran onilliklər ərzində inkişaf edir. Günəş fırtınalarından gələn təhlükənin nə qədər qaçılmaz və qəfil ola biləcəyini göstərmək üçün müəlliflər yeni bir göstərici - CRASH Clock tətbiq ediblər. CRASH Clock hesablamaları göstərir ki, operatorlar peykləri idarə etmək imkanını itirərsə, zəncirvari reaksiyaya səbəb ola biləcək fəlakətli toqquşma (Kessler sindromu) təxminən 2,8 gün ərzində (2025-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə) baş verəcək. 2018-ci ildə bu göstərici 121 gün idi.

Hətta birgünlük peyk nəzarətinin itirilməsi belə fəlakətli toqquşma ehtimalının 30%-ni təşkil edir.

Qeyd olunur ki, müasir peyk meqabürcləri olduqca həssasdır. 1859-cu ildə baş verən tarixi Kerrington fırtınasına bənzər tək bir güclü hadisə bəşəriyyəti orbital infrastruktur üzərində nəzarətdən məhrum edə və kosmosa çıxışı uzun müddət bloklaya bilər. Alimlər bu artan riskləri nəzərə alaraq Yer kürəsinə yaxın kosmik tədqiqat strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirməyə çağırırlar.

Təəssüf ki, tədqiqatçıların qeyd etdiyinə görə, günəş fırtınalarını əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq demək olar ki, mümkün deyil - maksimum bir və ya iki gün əvvəl. 2024-cü il fırtınası onilliklər ərzində ən güclü fırtına idi, lakin tarixdə daha güclü bir fırtına qeydə alınıb: 1859-cu ildəki Kerrington hadisəsi. Əgər bu gün buna oxşarı təkrarlanarsa, peyklər üzərində nəzarət üç gündən çox müddətə itiriləcək. Əslində, keçmişdə baş vermiş tək bir hadisə bütün peyk infrastrukturumuzu məhv edə və bəşəriyyəti Yer kürəsində uzun müddət təcrid edə bilər.

Meqabürc peykləri müasir reallığın bir parçasına çevrilib. Lakin onların texnoloji üstünlükləri ilə gələcək kosmik tədqiqatlar üçün risklər arasında balansı qoruyub saxlamaq vacibdir.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:179
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 17 Dekabr 2025 15:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see375

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see349

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see337

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see295

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see281

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see263

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see250

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see248

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see246

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see243

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see232

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see231

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see228

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see221

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see217

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see216

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see198

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see197

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see196

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see191
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri