Icma.az
close
up
RU
Peyklər orbitdə sıxlıq səbəbindən hər 2,8 gündən bir toqquşa bilər

Peyklər orbitdə sıxlıq səbəbindən hər 2,8 gündən bir toqquşa bilər

Icma.az, Azertag portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Bakı, 17 dekabr, AZƏRTAC

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, aşağı Yer orbitində peyklərin (məsələn, Starlink kimi peyklər şəbəkəsi) partlayıcı şəkildə böyüməsi kosmosu şiddətli günəş fırtınası zamanı bir neçə gün ərzində çökə biləcək kövrək bir sistemə çevirib.

AZƏRTAC Kornell Universitetinin tədqiqatına istinadla xəbər verir ki, hesablamalara görə, aşağı Yer orbitində yerləşən bütün peyk meqabürclərində hər 22 saniyədə “təhlükəli yaxınlaşma” baş verir, yəni kosmik gəmilər bir-birindən bir kilometrdən az məsafədə keçir. Yalnız Starlink peykləri üçün bu göstərici hər 11 dəqiqədə bir dəfə təşkil edir. Starlink peyklərinin digər tanınmış xüsusiyyəti: orta hesabla min peykdən hər biri öz orbitində digər obyektlərlə toqquşmamaq üçün ildə 41 manevr etməyə məcburdur.

Bu, normal işləyən yaxşı işlənmiş bir sistem kimi görünə bilər. Lakin istənilən mühəndis təsdiqləyəcək: “ekstremal hallar” (normal şəraitdə baş verməsi ehtimalı az olan hadisələr) əksər sistem nasazlıqlarının səbəbi olur. Peyk meqabürcləri üçün günəş fırtınaları belə təhlükələrdən biridir.

Birincisi, onlar atmosferi qızdırır ki, bu da bəzi peyklərin aerodinamik müqavimətini və mövqeyinin müəyyən edilməsi xətasını artırır. Müqavimətun artması onları orbiti qorumaq üçün daha çox yanacaq sərf etməyə, eləcə də trayektoriyaları başqa bir peyklə kəsişmək təhlükəsi yarandıqda yayındırıcı manevrlər etməyə məcbur edir. 2024-cü ilin may ayında baş verən Qennon superfırtınası zamanı aşağı Yer orbitindəki bütün peyklərin yarıdan çoxu bu cür manevrlərə bir az yanacaq sərf etmək məcburiyyətində qaldı.

İkincisi və bəlkə də bu, daha təhlükəlidir, günəş fırtınaları peyklərin öz naviqasiya və rabitə sistemlərini sıradan çıxara bilər. Bu halda, onlar toqquşmalardan qaça bilməyəcək və atmosferin qızması səbəbindən artan müqavimət və mövqeləşdirmə qeyri-dəqiqliyi ilə birlikdə dərhal fəlakətə səbəb ola bilər.

Bu ssenarinin ən məşhur təzahürü Kessler sindromudur, bu vaxt Yer kürəsinin ətrafındakı qırıntı buludu istənilən buraxılışı (və ya hətta orbital əməliyyatları) uğursuzluq riski olmadan qeyri-mümkün edir. Belə bir böhran onilliklər ərzində inkişaf edir. Günəş fırtınalarından gələn təhlükənin nə qədər qaçılmaz və qəfil ola biləcəyini göstərmək üçün müəlliflər yeni bir göstərici - CRASH Clock tətbiq ediblər. CRASH Clock hesablamaları göstərir ki, operatorlar peykləri idarə etmək imkanını itirərsə, zəncirvari reaksiyaya səbəb ola biləcək fəlakətli toqquşma (Kessler sindromu) təxminən 2,8 gün ərzində (2025-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə) baş verəcək. 2018-ci ildə bu göstərici 121 gün idi.

Hətta birgünlük peyk nəzarətinin itirilməsi belə fəlakətli toqquşma ehtimalının 30%-ni təşkil edir.

Qeyd olunur ki, müasir peyk meqabürcləri olduqca həssasdır. 1859-cu ildə baş verən tarixi Kerrington fırtınasına bənzər tək bir güclü hadisə bəşəriyyəti orbital infrastruktur üzərində nəzarətdən məhrum edə və kosmosa çıxışı uzun müddət bloklaya bilər. Alimlər bu artan riskləri nəzərə alaraq Yer kürəsinə yaxın kosmik tədqiqat strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirməyə çağırırlar.

Təəssüf ki, tədqiqatçıların qeyd etdiyinə görə, günəş fırtınalarını əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq demək olar ki, mümkün deyil - maksimum bir və ya iki gün əvvəl. 2024-cü il fırtınası onilliklər ərzində ən güclü fırtına idi, lakin tarixdə daha güclü bir fırtına qeydə alınıb: 1859-cu ildəki Kerrington hadisəsi. Əgər bu gün buna oxşarı təkrarlanarsa, peyklər üzərində nəzarət üç gündən çox müddətə itiriləcək. Əslində, keçmişdə baş vermiş tək bir hadisə bütün peyk infrastrukturumuzu məhv edə və bəşəriyyəti Yer kürəsində uzun müddət təcrid edə bilər.

Meqabürc peykləri müasir reallığın bir parçasına çevrilib. Lakin onların texnoloji üstünlükləri ilə gələcək kosmik tədqiqatlar üçün risklər arasında balansı qoruyub saxlamaq vacibdir.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:169
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 17 Dekabr 2025 15:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri