Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Peyklər orbitdə sıxlıq səbəbindən hər 2,8 gündən bir toqquşa bilər

Peyklər orbitdə sıxlıq səbəbindən hər 2,8 gündən bir toqquşa bilər

Icma.az, Azertag portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Bakı, 17 dekabr, AZƏRTAC

Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, aşağı Yer orbitində peyklərin (məsələn, Starlink kimi peyklər şəbəkəsi) partlayıcı şəkildə böyüməsi kosmosu şiddətli günəş fırtınası zamanı bir neçə gün ərzində çökə biləcək kövrək bir sistemə çevirib.

AZƏRTAC Kornell Universitetinin tədqiqatına istinadla xəbər verir ki, hesablamalara görə, aşağı Yer orbitində yerləşən bütün peyk meqabürclərində hər 22 saniyədə “təhlükəli yaxınlaşma” baş verir, yəni kosmik gəmilər bir-birindən bir kilometrdən az məsafədə keçir. Yalnız Starlink peykləri üçün bu göstərici hər 11 dəqiqədə bir dəfə təşkil edir. Starlink peyklərinin digər tanınmış xüsusiyyəti: orta hesabla min peykdən hər biri öz orbitində digər obyektlərlə toqquşmamaq üçün ildə 41 manevr etməyə məcburdur.

Bu, normal işləyən yaxşı işlənmiş bir sistem kimi görünə bilər. Lakin istənilən mühəndis təsdiqləyəcək: “ekstremal hallar” (normal şəraitdə baş verməsi ehtimalı az olan hadisələr) əksər sistem nasazlıqlarının səbəbi olur. Peyk meqabürcləri üçün günəş fırtınaları belə təhlükələrdən biridir.

Birincisi, onlar atmosferi qızdırır ki, bu da bəzi peyklərin aerodinamik müqavimətini və mövqeyinin müəyyən edilməsi xətasını artırır. Müqavimətun artması onları orbiti qorumaq üçün daha çox yanacaq sərf etməyə, eləcə də trayektoriyaları başqa bir peyklə kəsişmək təhlükəsi yarandıqda yayındırıcı manevrlər etməyə məcbur edir. 2024-cü ilin may ayında baş verən Qennon superfırtınası zamanı aşağı Yer orbitindəki bütün peyklərin yarıdan çoxu bu cür manevrlərə bir az yanacaq sərf etmək məcburiyyətində qaldı.

İkincisi və bəlkə də bu, daha təhlükəlidir, günəş fırtınaları peyklərin öz naviqasiya və rabitə sistemlərini sıradan çıxara bilər. Bu halda, onlar toqquşmalardan qaça bilməyəcək və atmosferin qızması səbəbindən artan müqavimət və mövqeləşdirmə qeyri-dəqiqliyi ilə birlikdə dərhal fəlakətə səbəb ola bilər.

Bu ssenarinin ən məşhur təzahürü Kessler sindromudur, bu vaxt Yer kürəsinin ətrafındakı qırıntı buludu istənilən buraxılışı (və ya hətta orbital əməliyyatları) uğursuzluq riski olmadan qeyri-mümkün edir. Belə bir böhran onilliklər ərzində inkişaf edir. Günəş fırtınalarından gələn təhlükənin nə qədər qaçılmaz və qəfil ola biləcəyini göstərmək üçün müəlliflər yeni bir göstərici - CRASH Clock tətbiq ediblər. CRASH Clock hesablamaları göstərir ki, operatorlar peykləri idarə etmək imkanını itirərsə, zəncirvari reaksiyaya səbəb ola biləcək fəlakətli toqquşma (Kessler sindromu) təxminən 2,8 gün ərzində (2025-ci ilin iyun ayına olan məlumata görə) baş verəcək. 2018-ci ildə bu göstərici 121 gün idi.

Hətta birgünlük peyk nəzarətinin itirilməsi belə fəlakətli toqquşma ehtimalının 30%-ni təşkil edir.

Qeyd olunur ki, müasir peyk meqabürcləri olduqca həssasdır. 1859-cu ildə baş verən tarixi Kerrington fırtınasına bənzər tək bir güclü hadisə bəşəriyyəti orbital infrastruktur üzərində nəzarətdən məhrum edə və kosmosa çıxışı uzun müddət bloklaya bilər. Alimlər bu artan riskləri nəzərə alaraq Yer kürəsinə yaxın kosmik tədqiqat strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirməyə çağırırlar.

Təəssüf ki, tədqiqatçıların qeyd etdiyinə görə, günəş fırtınalarını əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq demək olar ki, mümkün deyil - maksimum bir və ya iki gün əvvəl. 2024-cü il fırtınası onilliklər ərzində ən güclü fırtına idi, lakin tarixdə daha güclü bir fırtına qeydə alınıb: 1859-cu ildəki Kerrington hadisəsi. Əgər bu gün buna oxşarı təkrarlanarsa, peyklər üzərində nəzarət üç gündən çox müddətə itiriləcək. Əslində, keçmişdə baş vermiş tək bir hadisə bütün peyk infrastrukturumuzu məhv edə və bəşəriyyəti Yer kürəsində uzun müddət təcrid edə bilər.

Meqabürc peykləri müasir reallığın bir parçasına çevrilib. Lakin onların texnoloji üstünlükləri ilə gələcək kosmik tədqiqatlar üçün risklər arasında balansı qoruyub saxlamaq vacibdir.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:199
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 17 Dekabr 2025 15:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see343

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see329

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see325

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see306

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see300

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see298

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see289

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see280

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see268

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see264

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see252

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see251

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see246

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see242

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see237

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see229

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see225

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see222

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see221

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see217
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri