Planet isinir: hər onillikdə 0,35C dərəcə

Potsdam İqlim Təsiri Tədqiqatları İnstitutunun alimləri tərəfindən aparılan son araşdırma göstərir ki, bəşəriyyət planeti əvvəlkindən daha sürətli qızdırır. Tədqiqatçılar El-Ninyo kimi təbii dalğalanmalar istisna olmaqla, hər on ildə təxminən 0,35C-yə kəskin yüksəliş aşkar edirlər. Son qızmar temperaturların arxasında təbii amillərin təsirini istisna edən tədqiqata görə, iqlim dəyişikliyi daha sürətlə baş verir və istiləşmə sürəti demək olar ki, ikiqat artır.

Məlum olub ki, qlobal istiləşmə 1970-2015-ci illər arasında on ildə 0,2C-dən az olan sabit bir tempdən son 10 ildə təxminən 0,35C-yə qədər sürətlənib. Bu nisbət, alimlərin 1880-ci ildə Yer kürəsinin temperaturunu sistematik şəkildə ölçməyə başladığı vaxtdan bəri müşahidə etdiklərindən daha yüksəkdir. "Son 10 ilin istiləşmə sürəti davam edərsə, bu, 2030-cu ilə qədər Paris razılaşmasının 1,5C (2,7F) həddinin uzunmüddətli aşılmasına səbəb olacaq", - deyə Potsdam İqlim Təsiri Tədqiqatları İnstitutunun alimi və tədqiqatın həmmüəllifi Stefan Rahmstorf bildirib.

"The Gurardian" yazır ki, son illərdə həddindən artıq istilər günəş dövrləri, vulkan püskürmələri və El Ninyo hava şəraiti kimi təbii dalğalanmalar səbəbindən daha da artıb və bu da alimləri heyrətamiz temperatur göstəricilərinin kənar göstəricilər olub-olmadığını, yoxsa qlobal istiləşmənin artmasının nəticəsi olduğunu şübhə altına almağa vadar edib. Qeyd edək ki, El Ninyo Sakit okeanın ekvator hissəsində suyun temperaturunun adi haldan daha çox istiləşməsi nəticəsində yaranan böyük iqlim hadisəsidir. Bu hadisə dünyanın müxtəlif yerlərində hava şəraitini dəyişə bilər.

Tədqiqatçılar, alimlərin Yer kürəsinin temperaturunu ölçmək üçün tərtib etdikləri beş əsas məlumat dəstində qeyri-insani amillərin təxmin edilən təsirini süzgəcdən keçirmək üçün səs-küyün azaldılması metodundan istifadə ediblər. Onların hər birində 2013 və ya 2014-cü illərdə qlobal istiləşmənin sürətlənməsi müşahidə olunub. "Son illərdə istiləşmənin aşkar edilə bilən sürətlənməsinin olduğuna dair kifayət qədər geniş yayılmış razılaşma mövcuddur", - tədqiqatda iştirak etməyən ABŞ-nin iqlim dəyişikliklərini araşdıran müstəqil elmi tədqiqat təşkilatı "Berkeley Earth"in iqlim alimi Zeke Hausfather bildirib. "Lakin, son on ildə əlavə istiləşmənin nə qədərinin məcburi reaksiya və məcburi olmayan dəyişkənlik olduğu hələ də məlum deyil."

Yer kürəsini bürüyən karbon çirklənməsi örtüyü planeti sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrdən bəri təxminən 1,4C qızdırıb və bu, müvəqqəti rahatlıq təmin edən soyuducu kükürd çirkləndiricilərinin son zamanlar azalması ilə daha da çətinləşib. Hausfatherin keçən il həmmüəllifi olduğu bir araşdırma da iqlimin pozulmasının sürətləndiyini, lakin yeni tədqiqatdan bir qədər yavaş, on ildə 0,27C olduğunu aşkar edib. "Hər iki halda da, bu, istiləşmə sürətində əhəmiyyətli bir artımı təmsil edir", deyə Hausfather bildirib. Onun sözlərinə görə bu narahatedici olmalıdır, çünki dünya bu onilliyin sonunda 1,5C-ni keçməyə doğru irəliləyir.

Tədqiqatçılar sürətlənmənin iqlim modellərinin əhatə dairəsinə düşdüyünü bildiriblər. Aİ-nin Kopernik xidməti tərəfindən təqdim və təhlil edilən məlumata əsasən, istiləşmə sürəti yavaşlamasa, dünya bu il uzunmüddətli istiləşmə üçün 1,5C həddini keçəcək. Kaliforniya Universitetinin Santa Kruzdakı iqlim alimi Klodi Bolyu bildirib ki, tapıntılar göstərir ki, daha sürətli istiləşmə davam edərsə, istiləşməni sənaye öncəsi səviyyələrdən 2C-yə qədər məhdudlaşdırmaq üçün pəncərə əhəmiyyətli dərəcədə daralacaq.

"Lakin vacib bir xəbərdarlıq odur ki, sürətlənmə müvəqqəti ola bilər", - deyə bu məsələ ilə bağlı məqalələr dərc edən, lakin yeni tədqiqatda iştirak etməyən Bolyu bildirib. O, əlavə edib ki, 1998-ci ildəki güclü El Ninyo da anomal istiləşmə dövrünə səbəb olub.

Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatı təsdiqləyib ki, son üç il rekord tarixə malik ən isti üç illik dövr olub. Alimlər planetin istiləşməsinə səbəb olan çirklənmənin rekord səviyyələrini qeyd etməyə davam edərkən, planetin karbon çöküntülərinin - atmosferdən CO2-ni çıxaran təbii sistemlərin sıradan çıxmağa başlaya biləcəyi ilə bağlı qorxuları artırırlar. Rahmstorf deyir ki, Yer kürəsinin nə qədər tez isinməyə davam etməsi nəticə etibarilə qalıq yanacaqlardan qlobal CO2 tullantılarını nə qədər sürətlə sıfıra endirməyimizdən asılıdır.

Lalə Mehralı