Icma.az
close
up
RU
Professordan iqtisadi artım və inkişaf tempi üçün inanılmaz təklif

Professordan iqtisadi artım və inkişaf tempi üçün inanılmaz təklif

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Professor, iqtisad elmləri doktoru Saleh Məmmədov maraqlı statistik təhlilini təqdim edib. 

Moderator.az təhlili təqdim edir:

“Bu cədvəl statistika komitəsinin illik hesabatından necə var, elə də köçürülmüşdür. İstehsalın əsas artım mənbəyi olan bütün maliyyə mənbələri üzrə Əsas kapitala investisiyaların artımı səviyyəsini göstərir. 2025-ci ildə iqtisadi artım 3.5% nəzərdə tutulmuşdur, amma heç bir proqnoz yerinə yetirilməmişdir, iqtisadi artım cəmi 1.4% təşkil etmişdir, amma əsas kapitala investisiyalar 5.6% azalmışdır, o cümlədən – büdcə hesabına -10%, müəssisələrin şəxsi vəsaitləri hesabına 1%, digər mənbəələr hesabına, o cümlədən kreditlər – 11% azalmışdır.

Bu minvalla əsas kapitala qoyuluşların həcmi cəmi 21 milyard manat təşkil etmişdir ki, bu da ümumi daxili məhsulun 16%-ni təşkil etmişdir. Azərbaycan tarixində bu rəqəm heç vaxt bu səviyyəyə düşməmişdir (hətta Əfqanıstandan da aşağı). Çində bu rəqəm 45% olmuşdur. Qonşu ölkələrdə-30%-in üzərindədir. Bunun nəticəsidir ki, yeni yaradılan işçi yerlərinin sayı ciddi surətdə azaldılmış, iqtisadi artım çox cüzi, planda nəzərdə tutulduğundan 2.5 dəfə az olmuşdur. (2019-cu ildə 190 min olduğu halda 2025-ci ildə cəmi 92 min iş yeri).

Heç kim düşünməsin ki, pul qıtlığından belə fərq alınmışdır. Yox qətiyyən, toplam bu il hökümətin toplu büdcəsində 20 milyard manatdan çox artıqlıq alınmış və bu pullar strateji valyuta ehtiyyatlarına yerləşdirilmişdir. Strateji valyuta ehtiyyatlarının hamısı xarici banklarda və müxtəlif investisiyalara yatırılmışdır.

Deməli, ölkə daxili pul-maliyyə bazarı qurulanmış, kəskin pul-investisiya qıtlığı yaranmışdır. 2026-cı ildə büdcədən maliyyələşmə məhdudlaşdırılmış, vergilər ciddi artırılmışdır ki, bu müəssisələrin xüsusi vəsaitlərini kəskin surətdə azaldacaq, pul qıtlığı kredit faizlərini artırmalıdır ki, bu da kredit mənbəələrini xeyli məhdudlaşdıracaq. Xaricdən kapital da xeyli azalmışdır. Son 3-4 ildir ki, ölkədən kapotal qaçışı başlayıb, ölkədən çıxan birbaşa xarici investisiyalar (outflow of FDI) ölkəyə gələni (inflow of FDI) 5-6 dəfə üstələyir. Ciddi və təhlükəli meyl formalaşır. Hesab edirəm ki, ciddi islahatlara ehtiyac var.

Bu ölkənin dinamik inkişafı üçün ölkə rəhbərliyi tərəfindən hər cür şərait yaradılmışdır, bu qədər ehtiyyatlar, maliyyə təhlükəsizlik yastığı tək-tək və yalnız inkişaf etmiş ölkələrdə var. Kapital qoymağa (trilyonlarla) obyekt var, ehtiyac var, həm də resurs var. Mən Süni intellektin köməyi ilə bir riyazi model qurdum və proqramdan 2050-ci il üçün proqnoz kodu təqdim etdim. Son on ilin iqtisadi təcrübəsi ilə davam etsək (əsas amillər nəzərə alınmışdır), 2050-ci ilə ÜDM-in həcmi 60 milyard manata düşməsi gözlənilir (2025-ci il -129 milyard manat olmuşdur). O zaman proqrama başqa şərt kodu yerləşdirdim: Əsas kapitala investisiyaların ÜDM-də payı 50%-dən aşağı düşməyəcək (məsələn Çin, Cənubi Koreya, Sinqapur kimi).

Yaradıcı ölkələrin hamısında belə siyasət yeridilir, bizim kimi istehlakçı ölkələrdə isə tam tərsinə ÜDM-nin 10-20%-i yenidən istehsala yönəldilir. Belə bir şərtlə model Azərbaycanın adambaşına düşən ümumi daxili məhsula görə dünyadan ilk beşliyə çıxa biləcəyini və ÜDM həcminin 1.4 trilyon dollara çatacağını və ya bü günkü kursla 3.3 trilyon manata çata biləcəyini proqnozlaşdırdı. Bu tam real proqnozdu, mən də yanılsam, Süni intellekt bu səviyyədə yanıla bilməz. İstənilən mütəxəssis bu modeli özü də qurub nəticələri təhlil edə bilər.

Sinqapur 2 milyon dollarla islahata başladı, indi trilyonlara sərəncam verir, dünyada inkişaf səviyyəsinə görə top 5-likdədir. Azərbaycanın 200 milyardı hazırdı, belə nailiyyəti niyə qazanmasın? Bu ölkə iqtidarlı-müxalifətli hamımızındı, bu hökümət bu qədər işlər gördü, torpaqlar azad olundu, müstəqil, dünya miqyasında xüsusi yeri olan bir ölkəyə çevrildi: qarşımızda iki yol var: ya köhnə sistemlə çalışıb, naməlum qaranlığa gedəcəyik, ya dərin islahatlarla dünya birinciliyinə qalxacağıq. Unutmayaq bizdən dörd dəfə çox – tarix boyu əsarətdə inləyən doğmalarımız gözü bizdədir, onlar kömək gözləyir. Tarix bir də belə şans verməyəcək!”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:192
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 27 Yanvar 2026 21:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see383

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see360

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see348

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see304

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see288

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see270

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see259

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see258

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see255

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see250

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see236

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see235

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see235

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see228

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see223

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see221

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see203

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see203

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see200

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri