Icma.az
close
up
RU
Professordan iqtisadi artım və inkişaf tempi üçün inanılmaz təklif

Professordan iqtisadi artım və inkişaf tempi üçün inanılmaz təklif

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Professor, iqtisad elmləri doktoru Saleh Məmmədov maraqlı statistik təhlilini təqdim edib. 

Moderator.az təhlili təqdim edir:

“Bu cədvəl statistika komitəsinin illik hesabatından necə var, elə də köçürülmüşdür. İstehsalın əsas artım mənbəyi olan bütün maliyyə mənbələri üzrə Əsas kapitala investisiyaların artımı səviyyəsini göstərir. 2025-ci ildə iqtisadi artım 3.5% nəzərdə tutulmuşdur, amma heç bir proqnoz yerinə yetirilməmişdir, iqtisadi artım cəmi 1.4% təşkil etmişdir, amma əsas kapitala investisiyalar 5.6% azalmışdır, o cümlədən – büdcə hesabına -10%, müəssisələrin şəxsi vəsaitləri hesabına 1%, digər mənbəələr hesabına, o cümlədən kreditlər – 11% azalmışdır.

Bu minvalla əsas kapitala qoyuluşların həcmi cəmi 21 milyard manat təşkil etmişdir ki, bu da ümumi daxili məhsulun 16%-ni təşkil etmişdir. Azərbaycan tarixində bu rəqəm heç vaxt bu səviyyəyə düşməmişdir (hətta Əfqanıstandan da aşağı). Çində bu rəqəm 45% olmuşdur. Qonşu ölkələrdə-30%-in üzərindədir. Bunun nəticəsidir ki, yeni yaradılan işçi yerlərinin sayı ciddi surətdə azaldılmış, iqtisadi artım çox cüzi, planda nəzərdə tutulduğundan 2.5 dəfə az olmuşdur. (2019-cu ildə 190 min olduğu halda 2025-ci ildə cəmi 92 min iş yeri).

Heç kim düşünməsin ki, pul qıtlığından belə fərq alınmışdır. Yox qətiyyən, toplam bu il hökümətin toplu büdcəsində 20 milyard manatdan çox artıqlıq alınmış və bu pullar strateji valyuta ehtiyyatlarına yerləşdirilmişdir. Strateji valyuta ehtiyyatlarının hamısı xarici banklarda və müxtəlif investisiyalara yatırılmışdır.

Deməli, ölkə daxili pul-maliyyə bazarı qurulanmış, kəskin pul-investisiya qıtlığı yaranmışdır. 2026-cı ildə büdcədən maliyyələşmə məhdudlaşdırılmış, vergilər ciddi artırılmışdır ki, bu müəssisələrin xüsusi vəsaitlərini kəskin surətdə azaldacaq, pul qıtlığı kredit faizlərini artırmalıdır ki, bu da kredit mənbəələrini xeyli məhdudlaşdıracaq. Xaricdən kapital da xeyli azalmışdır. Son 3-4 ildir ki, ölkədən kapotal qaçışı başlayıb, ölkədən çıxan birbaşa xarici investisiyalar (outflow of FDI) ölkəyə gələni (inflow of FDI) 5-6 dəfə üstələyir. Ciddi və təhlükəli meyl formalaşır. Hesab edirəm ki, ciddi islahatlara ehtiyac var.

Bu ölkənin dinamik inkişafı üçün ölkə rəhbərliyi tərəfindən hər cür şərait yaradılmışdır, bu qədər ehtiyyatlar, maliyyə təhlükəsizlik yastığı tək-tək və yalnız inkişaf etmiş ölkələrdə var. Kapital qoymağa (trilyonlarla) obyekt var, ehtiyac var, həm də resurs var. Mən Süni intellektin köməyi ilə bir riyazi model qurdum və proqramdan 2050-ci il üçün proqnoz kodu təqdim etdim. Son on ilin iqtisadi təcrübəsi ilə davam etsək (əsas amillər nəzərə alınmışdır), 2050-ci ilə ÜDM-in həcmi 60 milyard manata düşməsi gözlənilir (2025-ci il -129 milyard manat olmuşdur). O zaman proqrama başqa şərt kodu yerləşdirdim: Əsas kapitala investisiyaların ÜDM-də payı 50%-dən aşağı düşməyəcək (məsələn Çin, Cənubi Koreya, Sinqapur kimi).

Yaradıcı ölkələrin hamısında belə siyasət yeridilir, bizim kimi istehlakçı ölkələrdə isə tam tərsinə ÜDM-nin 10-20%-i yenidən istehsala yönəldilir. Belə bir şərtlə model Azərbaycanın adambaşına düşən ümumi daxili məhsula görə dünyadan ilk beşliyə çıxa biləcəyini və ÜDM həcminin 1.4 trilyon dollara çatacağını və ya bü günkü kursla 3.3 trilyon manata çata biləcəyini proqnozlaşdırdı. Bu tam real proqnozdu, mən də yanılsam, Süni intellekt bu səviyyədə yanıla bilməz. İstənilən mütəxəssis bu modeli özü də qurub nəticələri təhlil edə bilər.

Sinqapur 2 milyon dollarla islahata başladı, indi trilyonlara sərəncam verir, dünyada inkişaf səviyyəsinə görə top 5-likdədir. Azərbaycanın 200 milyardı hazırdı, belə nailiyyəti niyə qazanmasın? Bu ölkə iqtidarlı-müxalifətli hamımızındı, bu hökümət bu qədər işlər gördü, torpaqlar azad olundu, müstəqil, dünya miqyasında xüsusi yeri olan bir ölkəyə çevrildi: qarşımızda iki yol var: ya köhnə sistemlə çalışıb, naməlum qaranlığa gedəcəyik, ya dərin islahatlarla dünya birinciliyinə qalxacağıq. Unutmayaq bizdən dörd dəfə çox – tarix boyu əsarətdə inləyən doğmalarımız gözü bizdədir, onlar kömək gözləyir. Tarix bir də belə şans verməyəcək!”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:209
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 27 Yanvar 2026 21:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see396

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see383

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see377

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see374

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see354

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see353

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see335

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see335

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see315

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see313

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see308

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see297

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see267

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see229

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see222

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see220

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see209

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see207

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see207

Dərmanlar da icbari tibbi sığortaya daxil edilir Kimlər faydalanacaq?

20 Noyabr 2026 22:21see204
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri