Icma.az
close
up
RU
Professordan iqtisadi artım və inkişaf tempi üçün inanılmaz təklif

Professordan iqtisadi artım və inkişaf tempi üçün inanılmaz təklif

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Professor, iqtisad elmləri doktoru Saleh Məmmədov maraqlı statistik təhlilini təqdim edib. 

Moderator.az təhlili təqdim edir:

“Bu cədvəl statistika komitəsinin illik hesabatından necə var, elə də köçürülmüşdür. İstehsalın əsas artım mənbəyi olan bütün maliyyə mənbələri üzrə Əsas kapitala investisiyaların artımı səviyyəsini göstərir. 2025-ci ildə iqtisadi artım 3.5% nəzərdə tutulmuşdur, amma heç bir proqnoz yerinə yetirilməmişdir, iqtisadi artım cəmi 1.4% təşkil etmişdir, amma əsas kapitala investisiyalar 5.6% azalmışdır, o cümlədən – büdcə hesabına -10%, müəssisələrin şəxsi vəsaitləri hesabına 1%, digər mənbəələr hesabına, o cümlədən kreditlər – 11% azalmışdır.

Bu minvalla əsas kapitala qoyuluşların həcmi cəmi 21 milyard manat təşkil etmişdir ki, bu da ümumi daxili məhsulun 16%-ni təşkil etmişdir. Azərbaycan tarixində bu rəqəm heç vaxt bu səviyyəyə düşməmişdir (hətta Əfqanıstandan da aşağı). Çində bu rəqəm 45% olmuşdur. Qonşu ölkələrdə-30%-in üzərindədir. Bunun nəticəsidir ki, yeni yaradılan işçi yerlərinin sayı ciddi surətdə azaldılmış, iqtisadi artım çox cüzi, planda nəzərdə tutulduğundan 2.5 dəfə az olmuşdur. (2019-cu ildə 190 min olduğu halda 2025-ci ildə cəmi 92 min iş yeri).

Heç kim düşünməsin ki, pul qıtlığından belə fərq alınmışdır. Yox qətiyyən, toplam bu il hökümətin toplu büdcəsində 20 milyard manatdan çox artıqlıq alınmış və bu pullar strateji valyuta ehtiyyatlarına yerləşdirilmişdir. Strateji valyuta ehtiyyatlarının hamısı xarici banklarda və müxtəlif investisiyalara yatırılmışdır.

Deməli, ölkə daxili pul-maliyyə bazarı qurulanmış, kəskin pul-investisiya qıtlığı yaranmışdır. 2026-cı ildə büdcədən maliyyələşmə məhdudlaşdırılmış, vergilər ciddi artırılmışdır ki, bu müəssisələrin xüsusi vəsaitlərini kəskin surətdə azaldacaq, pul qıtlığı kredit faizlərini artırmalıdır ki, bu da kredit mənbəələrini xeyli məhdudlaşdıracaq. Xaricdən kapital da xeyli azalmışdır. Son 3-4 ildir ki, ölkədən kapotal qaçışı başlayıb, ölkədən çıxan birbaşa xarici investisiyalar (outflow of FDI) ölkəyə gələni (inflow of FDI) 5-6 dəfə üstələyir. Ciddi və təhlükəli meyl formalaşır. Hesab edirəm ki, ciddi islahatlara ehtiyac var.

Bu ölkənin dinamik inkişafı üçün ölkə rəhbərliyi tərəfindən hər cür şərait yaradılmışdır, bu qədər ehtiyyatlar, maliyyə təhlükəsizlik yastığı tək-tək və yalnız inkişaf etmiş ölkələrdə var. Kapital qoymağa (trilyonlarla) obyekt var, ehtiyac var, həm də resurs var. Mən Süni intellektin köməyi ilə bir riyazi model qurdum və proqramdan 2050-ci il üçün proqnoz kodu təqdim etdim. Son on ilin iqtisadi təcrübəsi ilə davam etsək (əsas amillər nəzərə alınmışdır), 2050-ci ilə ÜDM-in həcmi 60 milyard manata düşməsi gözlənilir (2025-ci il -129 milyard manat olmuşdur). O zaman proqrama başqa şərt kodu yerləşdirdim: Əsas kapitala investisiyaların ÜDM-də payı 50%-dən aşağı düşməyəcək (məsələn Çin, Cənubi Koreya, Sinqapur kimi).

Yaradıcı ölkələrin hamısında belə siyasət yeridilir, bizim kimi istehlakçı ölkələrdə isə tam tərsinə ÜDM-nin 10-20%-i yenidən istehsala yönəldilir. Belə bir şərtlə model Azərbaycanın adambaşına düşən ümumi daxili məhsula görə dünyadan ilk beşliyə çıxa biləcəyini və ÜDM həcminin 1.4 trilyon dollara çatacağını və ya bü günkü kursla 3.3 trilyon manata çata biləcəyini proqnozlaşdırdı. Bu tam real proqnozdu, mən də yanılsam, Süni intellekt bu səviyyədə yanıla bilməz. İstənilən mütəxəssis bu modeli özü də qurub nəticələri təhlil edə bilər.

Sinqapur 2 milyon dollarla islahata başladı, indi trilyonlara sərəncam verir, dünyada inkişaf səviyyəsinə görə top 5-likdədir. Azərbaycanın 200 milyardı hazırdı, belə nailiyyəti niyə qazanmasın? Bu ölkə iqtidarlı-müxalifətli hamımızındı, bu hökümət bu qədər işlər gördü, torpaqlar azad olundu, müstəqil, dünya miqyasında xüsusi yeri olan bir ölkəyə çevrildi: qarşımızda iki yol var: ya köhnə sistemlə çalışıb, naməlum qaranlığa gedəcəyik, ya dərin islahatlarla dünya birinciliyinə qalxacağıq. Unutmayaq bizdən dörd dəfə çox – tarix boyu əsarətdə inləyən doğmalarımız gözü bizdədir, onlar kömək gözləyir. Tarix bir də belə şans verməyəcək!”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:202
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 27 Yanvar 2026 21:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see359

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see337

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see276

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see266

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see266

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see265

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see258

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see253

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see248

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see244

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see238

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see236

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see235

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see234

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see231

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see223

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see222

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see221

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see199

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri