Putin, NATO və Cənubi Qafqaz: Azərbaycanın strateji siyasəti

Politoloq Elşən Maafov Tribunainfo.az-a açıqlamasında Azərbaycanın NATO ilə münasibətlərini və regiondakı geosiyasi balansı şərh edib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan bu əməkdaşlığı öz milli maraqları çərçivəsində qurur və regionda mövcud güc mərkəzləri arasında yaranan qarşıdurmanı nəzərə alır. Maafov vurğulayıb ki, NATO ilə münasibətlərdə əsas prioritet, ölkəmizin təhlükəsizliyini təmin etmək və regionu təhdid edə biləcək faktorların təsirindən kənarda qalmaqdır.

“Azərbaycanın NATO ilə münasibətlərinin əsası ölkəmizin Şimal Alyansının 1992-ci ildə təsis edilmiş Əməkdaşlıq Təşkilatına daxil olması ilə qoyulub. 1994-cü ildə isə NATO-nun “Sülh naminə əməkdaşlıq” proqramına qoşulması ilə bu əməkdaşlıq genişləndirilib. NATO bu proqram çərçivəsində MDB-yə daxil olan dövlətlərlə əməkdaşlığı genişləndirməklə əsasən Rusiyanın təsir dairəsini daraltmaq, öz nüfuz çevrəsini isə genişləndirmək məqsədini qarşısına qoymuşdur. Bu ölkələrdə demokratik islahatlara dəstək olmaq, insan hüquqlarının qorunması adı altında NATO-nun mövqeyi, əslində, Qərbin geosiyasi maraqlarını qorumaq üçün gerçəklikləri gizlətmək cəhdindən başqa bir şey deyil. Bu, həmçinin Qərbin və NATO-nun qeyri-demokratik rejimlərlə enerji və təhlükəsizlik problemlərinin həlli sahəsində əməkdaşlığında da özünü göstərir.
Rusiyanın keçmiş sovet respublikalarının NATO ilə münasibətlərinə mövqeyi, əsasən, Rusiyanı təhdid edə biləcək faktorlar üzərində qurulub. Şərqi Avropa ölkələrinin NATO-ya inteqrasiyasına Rusiyanın sabiq iqtidarının mövqeyi onun konjunktur maraqları üzərində formalaşıb. Moskva NATO-nun Qərb sərhədlərinə qədər nüfuz etməsinə loyal münasibət göstərib, çünki Qərblə qarşılıqlı maraqlar üzərində əməkdaşlıqda maraqlı olan Rusiyanın sabiq siyasi elitası, sərvətlərinin qlobalistlər tərəfindən talan edilməsinə göz yumarak, NATO-nu durdurmaq üçün faktiki olaraq heç bir addım atmamışdır.

Hər şey NATO-nun Yuqoslaviyanı bombalamasından sonra tədricən dəyişməyə başladı. Söhbət sabiq baş nazir və Rusiya siyasətinin patriarxı Primakovun ABŞ-a səfəri zamanı təyyarənin kursunu Atlantik okeanı üzərindən geri döndərməsindən gedir. Putinin hakimiyyətə gəlməsi ilə isə hər şey köklü olaraq dəyişdi. 2007-ci ildə Münhendə keçirilən Avropa Təhlükəsizlik Konfransında Putin NATO-nun Şərqə doğru genişlənməsinə bundan sonra Rusiyanın biganə qalmayacağı ilə bağlı xəbərdarlığını etdi. Bir il sonra, 2008-ci ilin avqustunda Qərbin Gürcustanı NATO-ya qoşmaq istəyi Rusiyanın münasibətini kəskinləşdirdi. Gürcustanın sabiq iqtidarı, prezident Saakaşvilinin simasında siyasi avantyuraya uydu və nəticədə Gürcustan Cənubi Osetiya və Abxaziya üzərində nəzarəti itirdi.

Ukraynada “Meydan” hadisələri və Yanukoviçin legitim hakimiyyətinin Qərbin dəstəyi ilə devrilməsi, Ukraynanın NATO-ya qoşula biləcəyi ilə bağlı suallar doğurdu. Rusiyanın təhlükəsizliyinə təhdid kimi qiymətləndirilən bu hadisələr artıq 3 ildir davam edən müharibəyə səbəb oldu. NATO-nun dolayısı ilə bu müharibədə iştirakı, ABŞ və Avropa Birliyinin Ukraynaya milyardlarla maliyyə dəstəyi və silah yardımı, Rusiyanı ələ keçirdiyi torpaqlardan çıxarmağa müvəffəq olmadı. Üstəlik, AB və ABŞ-ın Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar da müharibəni dayandırmaq üçün yetərli olmadı.

Azərbaycan suveren dövlətdir və bu mənada istənilən beynəlxalq təşkilatla əməkdaşlığa öz milli maraqları kontekstindən yanaşır. Rəsmi Bakı region ətrafında mürəkkəb geosiyasi durumu, burada bəlli güc mərkəzləri arasında güclənməkdə olan qarşıdurmanın perspektivdə doğura biləcəyi reallıqları nəzərə alır. NATO-nun regiona hərbi müdaxiləsi Tehran və Moskvada narazılıq doğura bilər və bu, ölkəmizin milli təhlükəsizlik maraqları üçün əhəmiyyətlidir. Buna görə də, NATO ilə münasibətlərdə regionu təhdid edə biləcək faktorlardan kənarda qalmaq Azərbaycan üçün ən uyğun kurs hesab olunur”.

Dəniz Pənahova