Putin Yaponiya ilə münasibətləri niyə gərginləşdirib

Rusiya lideri Vladimir Putin mübahisəli Kuril adalarının bir hissəsi olan İturup adasına (yaponca Etorofu) ilk rəsmi səfərini edərək Yaponiyanı qəzəbləndirdi. Oxuməni.az xəbər verir ki, bu addım dərhal Tokio ilə Moskva arasında diplomatik gərginliyə səbəb oldu.

Yaponiya hökuməti Rusiya liderinin səfərinə qəzəblə reaksiya verdi. Xarici işlər naziri Toşimitsu Motegi Rusiya səfiri Nikolay Nozdrevi çağırdı, Baş nazir Sanae Takaiçi isə Putinin hərəkətlərini "tamamilə qəbuledilməz" adlandırdı.

Yaponiyada Şimal Əraziləri, Rusiyada isə Cənubi Kuril Adaları kimi tanınan adalar İkinci Dünya Müharibəsinin son mərhələlərində Sovet İttifaqı tərəfindən ələ keçirilmiş və o vaxtdan bəri mübahisə mənbəyi olmuşdur.

1945-ci ildə adaları işğal etdikdən sonra Moskva təxminən 17.000 yaponu deportasiya etmiş və bu gün orada təxminən 20.000 Rusiya vətəndaşı yaşayır.

Adalar sonradan strateji əhəmiyyət qazanmış və Sovet İttifaqının ABŞ və Sakit Okeandakı ən yaxın müttəfiqi Yaponiya ilə qarşılaşdığı Soyuq Müharibə dövründə hava və dəniz bazaları təmin etmişdir. Moskva illərdir adalardakı hərbi mövcudluğunu gücləndirir.

Strateji əhəmiyyətinə əlavə olaraq, İturup, Kunaşir, Şikotan və Habomai qrupundan ibarət adalar silsiləsi zəngin balıqçılıq sahələrinə və qiymətli mineral yataqlarına çıxış təmin edir.

Rusiya dövlət mediasının məlumatına görə, Putin cümə axşamı Kuril adalarına səfər edərək bölgənin qubernatoru ilə görüşmüş və ən cənubdakı İturup adasında balıq emalı zavoduna, xəstəxanaya və məktəbə baş çəkmişdir.

Əvvəlki gün, çərşənbə günü Putin qonşu Rusiyanın Saxalin adasına səfər etdi və orada dəniz təlimlərini yoxladı və mübahisəli dörd adanın beynəlxalq sənədlərdə Rusiya adası kimi tanındığını elan etdi.

Yaponiyanın Baş naziri Sanae Takaiçi Putinin mübahisəli əraziyə səfərini "tamamilə qəbuledilməz" adlandırdı və bunun "Yapon xalqının hisslərini təhqir etdiyini" söylədi.

Takaiçi jurnalistlərə adaların yaponca adından istifadə edərək dedi: "Hazırkı Rusiya prezidentinin bu səfəri... Yaponiyanın Şimal əraziləri ilə bağlı ardıcıl mövqeyinə ziddir".

Xarici işlər naziri Toşimitsu Motegi də Putinin səfərini tənqid edərək, mübahisəli adaların "həm tarixən, həm də beynəlxalq hüquqa görə Yaponiya ərazisinin ayrılmaz hissəsi olduğunu" bildirdi.

Daha sonra, Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, o, Rusiya liderinin səfərinə "sərt etiraz" bildirmək üçün Rusiya səfirini çağırdı.

Yaponiyanın mərhum Baş naziri Şinzo Abe əvvəllər Putinlə bu ərazi ilə bağlı razılığa gəlmişdi. Həmin vaxt Yaponiya vətəndaşlarına qohumlarının məzarlarını ziyarət etməyə icazə verildi və gələcək sülh müqaviləsi ilə bağlı danışıqlar yenidən başladı. Lakin Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya müdaxiləsi Yaponiyanı Moskva ilə əlaqəli personal və təşkilatlara sanksiyalar tətbiq etməyə vadar etdi və bu da ikitərəfli münasibətləri pisləşdirdi.

Çərşənbə günü verdiyi açıqlamada Putin Abenin hərəkətlərini dəstəklədi, lakin Yaponiyanın sanksiyalarını "təxribatsız" adlandırdı.

"Yaponiya Rusiyanı əsas təhdid mənbəyi kimi müəyyən etdi. Qeyd etmək istərdim ki, biz Yaponiyanı təhdid etmirik... Əksinə, ölkəmizə qarşı ərazi iddiaları var", - deyə o bildirib.

Bundan əlavə, Rusiya mediasının məlumatına görə, Putin Saxalində "Rusiyanın şərq sərhədlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi" ilə bağlı görüş keçirib.

Müharibə Tədqiqatları İnstitutunun (ISW) analitikləri və beynəlxalq ekspertlər Rusiyanın Yaponiya sərhədləri yaxınlığında ictimai və hərbi fəaliyyətinin bir neçə səbəbini müəyyən edirlər:

Ukraynaya dəstək üçün qisas. Yaponiya Rusiyaya qarşı davamlı olaraq sərt sanksiyalar tətbiq edib və G7 formatı çərçivəsində Kiyev üçün maliyyə və texnoloji yardım proqramlarında iştirak edir. Yaponiyanın NATO ilə əməkdaşlığına qarşı çıxmaq. Çin, Şimali Koreya və Rusiyanın aqressiv davranışları fonunda Tokio Alyansla qarşılıqlı əlaqələrini gücləndirir.
Qərbin şantajı. Uzaq Şərqdə süni gərginliyin yaradılması Ukraynanın müttəfiqlərinin müdafiə resurslarını başqa yerə yönəltmək və onları siyasi danışıqlara məcbur etmək cəhdidir.

Əziz Mustafa