Putinin Ermənistan problemi RAKURS

Ermənistandakı Rusiyapərəst qüvvələr təsirlərini qorumağa çalışırlar, lakin onların reytinqləri aşağı olaraq qalır

Ermənistan seçkiləri Rusiya Federasiyası üçün yeni bir çətinlik yaradır. Bloomberg xəbər verir ki, Moskvanın keçmiş Sovet İttifaqı əraziləri üzərində nəzarəti qorumaq və ya bərpa etmək üçün davamlı səyləri ciddi maneələrlə üzləşir. SSRİ-nin dağılması hələ də "20-ci əsrin ən böyük geosiyasi fəlakəti" olaraq qalan Rusiya Prezidenti Vladimir Putin karyerasının əhəmiyyətli bir hissəsini postsovet məkanında Rusiyanın təsirini gücləndirmək cəhdlərinə həsr edib. Lakin bu hərəkətlər tez-tez Moskvanın qonşuları üçün mənfi nəticələrə gətirib çıxarıb. Ən son belə nümunə özünü daxili və geosiyasi dəyişikliklərin kəsişməsində tapan Ermənistandır.

1991-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonrakı ilk illərdə Rusiya postsovet bölgəsi ölkələrinə güclü təsir göstərdi. Bir çox dövlətlər Qolodomor və repressiyalar kimi tarixi faciələrin ağrılı xatirələrinə baxmayaraq, Moskva ilə sıx əlaqələr saxlamağa çalışdılar. Lakin Ermənistan Rusiyanın ən sadiq müttəfiqlərindən biri idi. Ölkə Türkiyə və Azərbaycandan gələn təhdidlərdən qorunmaq ümidi ilə könüllü olaraq Gümrüdə Rusiya hərbi bazasına ev sahibliyi etdi. 1990-cı illərdə Rusiyanın dəstəyi Ermənistanın Dağlıq Qarabağ üzərində nəzarəti ələ keçirməsində əsas rol oynadı.

Lakin 2023-cü ildə vəziyyət kökündən dəyişdi. Azərbaycan Dağlıq Qarabağ üzərində nəzarəti bərpa etdikdən sonra bölgədəki bütün erməni icması evlərini tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Kreml, sülhməramlılarının olmasına baxmayaraq, problemin həllində heç bir təşəbbüs göstərmədi. Bu hadisələr Ermənistan cəmiyyətini Rusiyanın əsas tərəfdaş və təhlükəsizliyin qarantı kimi rolunu yenidən qiymətləndirməyə vadar etdi.

Moskva ənənəvi olaraq diplomatiya və ya mədəni təsirdən ağıllı istifadə etmək əvəzinə, tanklar və ya enerji resursları kimi "sərt gücünə" güvənir. Bu yanaşma tədricən effektivliyini itirir: erməni gəncləri bir vaxtlar Moskvaya baxırdılarsa, indi getdikcə Qərbə yönələrək ingilis və Avropa dəyərlərini mənimsəyirlər.

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və onun Vətəndaş Müqaviləsi partiyası ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərini açıq şəkildə müəyyənləşdirirlər. Onlar deyirlər ki, mövcud hökumətə dəstək demokratiya, sülh və Avropa ilə inteqrasiya lehinə seçim olduğunu göstərir, müxalifətə səs vermək isə oliqarxik strukturların bərpasına və Rusiyadan asılılığın artmasına aparan yol kimi qəbul edilir. Ermənistandakı Rusiyapərəst qüvvələr təsirlərini qorumağa çalışsalar da, onların təsdiq reytinqləri aşağı olaraq qalır. Misal üçün, milyarder Samvel Karapetyanın rəhbərlik etdiyi Güclü Ermənistan partiyası səslərin cəmi 6%-ni, hakim Vətəndaş Müqaviləsi partiyasının isə səslərin cəmi 32%-ni təşkil edir. Buna baxmayaraq, bir çox seçici hələ qərar verməyib.

Bu arada Rusiya təsirini qorumaq üçün Ermənistana təzyiq göstərməkdən çəkinmir. Kreml "sanitar standartlar" iddialarına görə Ermənistan ixracatını bloklamaq, eləcə də mövcud hökumətə qarşı informasiya kampaniyaları aparmaq kimi iqtisadi tədbirlərə əl atıb. Moskvanın əsəbiliyi Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin qatıldığı İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyi sammiti və Rusiyanın ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi sülh danışıqlarından kənarlaşdırılması kimi siqnallarla daha da artıb.

Ermənistanın Moskvanın təsirindən çıxması çətin və ağrılı iqtisadi sınaq olacaq, bunu Ukrayna, Moldova və Gürcüstanın təcrübəsi də sübut edir. Hazırda Rusiya Ermənistanın xarici ticarətinin 35%-dən çoxunu, Avropa Birliyinin isə cəmi 11,8%-ni təşkil edir.

Ermənistan Rusiya ilə münasibətlərin tamamilə kəsilməsini istəməsə də, məqsədi milli suverenliyi məhdudlaşdıran qeyri-bərabər, asılı münasibətlərə son qoymaqdır. Lakin, Kremlin bu cür muxtariyyət cəhdlərinə yalnız təhdid və sanksiyalarla cavab verdiyi müddətcə, Rusiya qaçılmaz olaraq keçmiş tərəfdaşlarının etimadını və müttəfiqlərini itirəcək, deyə media qənaətə gəlir.

Əvvəllər Rusiya prezidenti Vladimir Putinin hazırda hələ də Avrasiya İqtisadi Birliyinin (AİB) üzvü olan Ermənistanın Avropaya inteqrasiya kursuna görə iqtisadiyyatını faktiki olaraq məhv etməklə hədələdiyi bildirilirdi.

Yeri gəlmişkən...

Ermənistanda Mərkəzi Seçki Komissiyası Rusiyapərəst partiyanı seçkilərdən çıxarmaqdan imtina etdi. Avropapərəst partiyanın Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciəti Rusiyapərəst siyasətçilər tərəfindən səslərin satın alınması iddialarına əsaslanırdı. Seçki komissiyasının sədri imtinanı rəqiblərinin bəyanatında dəlillərin olmaması ilə izah etdi.

6 iyun şənbə günü Ermənistan Mərkəzi Seçki Komissiyası erməni-rus iş adamı Samvel Karapetyanla əlaqəli olan Güclü Ermənistan müxalifət blokunun qeydiyyatını ləğv etməmək qərarına gəldi. Azad Avropa/Azadlıq Radiosu xəbər verir ki, bu, 7 iyuna təyin olunmuş parlament seçkilərindən bir gün əvvəl baş verib.

Mərkəzi Seçki Komissiyasına müraciət Avropayönlü Respublika partiyası tərəfindən irəli sürülüb və blokun seçki yarışından kənarlaşdırılmasını tələb edib. Səbəblər arasında seçicilərin rüşvət alması və əmlak maraqlarının gizlədilməsi ilə bağlı şübhələr də var idi.

Bəyanatda deyilir: "2026-cı il seçki kampaniyası zamanı seçkilərdə iştirak edən Güclü Ermənistan partiyası alyansı və onunla əlaqəli şəxslər, onların himayədarlığı, təşviqi və ya razılığı ilə, seçki rüşvətlərinin paylanmasına və seçicilər arasında əmlak maraqlarının gizlədilməsi məqsədi ilə çoxsaylı hərəkətlər ediblər".

Lakin partiya nümayəndələri bu ittihamları rədd ediblər. Siyasi partiyanın vəkili və nümayəndəsi Aram Vardeyanın sözlərinə görə, şikayət əsassızdır və heç bir qanun pozuntusu qeydə alınmayıb. İki saatlıq müzakirədən sonra Mərkəzi Seçki Komissiyası yekdilliklə blokun seçki siyahılarında qalmasına qərar verib. MSK sədri Vahaqn Hovakimyan rəqiblərin bəyanatının sübutsuz olduğunu və əsasən fərziyyələrə əsaslandığını izah edib.

Güclü Ermənistan ətrafındakı vəziyyət Baş nazir Nikol Paşinyanın iştirak etdiyi televiziya debatlarından sonra diqqəti cəlb edib. Debat zamanı mümkün səs satın alma hallarını araşdırmaq və blokun seçkilərdə iştirakını yenidən nəzərdən keçirmək çağırışları edilib. Lakin Paşinyan özü partiyasının təzyiq ittihamlarından yayınmaq üçün siyasi rəqiblərini kənarlaşdırmaq üçün MSK-ya müraciət etməkdən çəkinəcəyini bildirib.

Ermənistanda parlament seçkiləri 7 iyunda keçiriləcək. Seçki kampaniyasının əsas məsələlərindən biri ölkənin xarici siyasəti və Baş nazirin siyasətinə uyğun olaraq Qərb tərəfdaşları ilə yaxınlaşması olaraq qalır.

Qeyd etmək lazımdır ki, Ermənistan rəsmi olaraq Avropa Birliyinə qoşulma prosesinə başlayıb. Prezident Vahaqn Xaçaturyan ictimai təşkilat tərəfindən irəli sürülən və 60.000 vətəndaş imzası əsasında müvafiq qanunu imzalayıb. Parlament bu sənədi bu ilin 26 martında təsdiqləyib.

V.VƏLİLİ