Icma.az
close
up
RU
Putinin yeni silahları Sürətləndirilmiş enerjinin iki üzü

Putinin yeni silahları Sürətləndirilmiş enerjinin iki üzü

Icma.az, Yeniavaz saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.


Məlum olduğu kimi, Rusiya yeni nüvə mühərrikli silahlarının sınaqlarının uğurlu olduğunu açıqlayıb.
Yeniavaz.com
xəbər verir ki, bu xəbərlərdən sonra diqqət nüvə texnologiyasının yeni formalarına yönəlib.
Məlumatlarda xüsusilə “Burevestnik” raketi və “Poseydon” torpedosundakı kiçik nüvə reaktorları vurğulanır.
“Forbes”in elmi yazarı Anatoli Qlyantsev bu reaktorların gələcəkdə səmərəli və təhlükəsiz enerji mənbəyi ola biləcəyini yazıb.
Nədir “Burevestnik” və “Poseydon”?
“Burevestnik” uzun məsafəyə uça bilən qanadlı raketdir. “Poseydon” isə nüvə mühərrikli torpedodur. Hər iki sistemdə kiçik nüvə reaktorları istifadə olunur. Bu reaktorlar onlara praktiki olaraq müddətsiz hərəkət imkan verir. Yəni yanacaq məhdudiyyəti ənənəvi raket və torpedolarda olduğu qədər problem olmur.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, “Burevestnik”dəki reaktor adi sualtı qayıq reaktorundan təxminən 1000 dəfə, “Poseydon”dakının gücü isə 100 dəfə kiçik ola bilər. Həmçinin o qeyd edib ki, adi böyük reaktorlar günlər və həftələr ərzində işə düşür, amma bu kiçik reaktorlar saniyələr və ya dəqiqələr ərzində işə salına bilər.
Kiçik reaktorlar necə işləyir?
Nüvə reaktorlarında enerji atom nüvələrinin parçalanmasından yaranır. Parçalanma zamanı neytronlar ayrılır və bu neytronlar başqa nüvələri vurub parçalanmaya səbəb olur. Bu, zəncirvari reaksiya adlanır. Atom bombasında bu reaksiya nəzarətsiz şəkildə sürətlənərək partlayış yaradır. Reaktorda isə bu zəncir idarə olunur ki, enerji tədricən çıxarılsın.
Adi atom elektrik stansiyalarında və bəzi reaktorlarda neytronlar yavaşladılır. Bunun üçün moderator (məsələn, su və ya qrafit) istifadə edilir. Yavaş neytronlar uranium-235 kimi nüvələri daha asan parçalayır. Bu tip reaktorların soyudulması və böyük təzyiqlə işləməsi onları böyük və ağır edir.
Sürətli neytron reaktorları niyə fərqlidir?
Sürətli neytron reaktorlarında moderator yoxdur. Neytronlar sürətli qalır və yanacaq çox yüksək dərəcədə zənginləşdirilir. Bu reaktorlar daha kiçik və yığcam ola bilər. Onlarda natrium və ya qurğuşun-vismut kimi maye metallardan soyuducu kimi istifadə oluna bilər. Bu mayelər su kimi neytronları yavaşlatmır və yüksək temperaturda maye qalır, ona görə ölçü və çəkini azaltmağa kömək edir.
Bu səbəbdən “Burevestnik” və “Poseydon”da sürətli neytron reaktorları işləyə bilər. Sürətli reaktorlar kiçik ölçülü və güclü enerji verə bildiyi üçün raketə və ya torpedoya böyük hərəkət imkanları verir.
Yanacaq (uran) və zənginləşdirmə nə deməkdir?
Təbii uranın çox hissəsi uran-238-dən ibarətdir. Reaktor üçün əsas faydalı izotop isə uran-235-dir. Ona görə də yanacaq istehsalçıları uranı zənginləşdirirlər, yəni uran-235 payını artırırlar.
Atom elektrik stansiyalarında adətən 3–5% zənginləşdirilmiş uranium istifadə olunur. Sualtı qayıqlar üçün bu səviyyə 21%-dən 90%-ə qədər ola bilər. Sürətli neytron reaktorları isə daha yüksək zənginləşmə tələb edə bilər.
Bu, reaktorun növünə və dizaynına bağlıdır. Həmçinin bəzi reaktorlarda plutonium-239 da yanacaq kimi istifadə edilə bilər.
Təhlükələr və eyni zamanda imkanlar
Kiçik, güclü reaktorlar həm təhlükə, həm də imkan yaradır. Xətalı eniş və ya ifşa zamanı reaktorun pozulması radionuklidlərin açığa çıxmasına səbəb ola bilər. Raket düşdükdə və ya yanğın olarsa, reaktor zədələnə bilər. Torpedo isə reaktor bağlandıqda suyun dibinə gedəcək və yavaş-yavaş çökmə ehtimalı var. Rəsmilər isə deyirlər ki, bəzi dizaynlarda reaktor üçün boşalma və yumşaq eniş sistemləri nəzərdə tutulub.
Maraqlıdır ki, “Burevestnik”in sınaqlarından sonra Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) atmosferdə radionuklidlərin artımı olmadığını bildirib. Bu, sınaqlar zamanı havanın radioaktiv izotoplarla çirklənmədiyini göstərir.
Sürətli neytron reaktorlarının müsbət tərəfləri
Bu reaktorlar yalnız hərbi məqsəd üçün deyil. Dünya miqyasında təxminən 20 sürətli neytron reaktoru var. Onlardan ikisi Rusiyada sənaye səviyyəsində işləyir: BN-600 və BN-800. Bu reaktorlar istifadə olunmuş nüvə yanacağının (SNF) təkrar emalı üçün faydalıdır. Onlar SNF-də olan zərərli radionuklidlərin çoxunu daha az zərərli izotoplara çevirə bilirlər.
Uran-238 kimi daha zəngin olmayan materiallardan plutonium istehsal edə bilirlər. Bu plutonium daha sonra MOX yanacağı (uranla qarışdırılmış plutonium) kimi istifadə oluna bilər. Bu, uran-235 ehtiyatını azaltmağa kömək edə bilər.
Amma bu üstünlüklərin təhlükəsizlik və nəzarət aspektləri var. Plutoniumun nüvə silahlarında istifadə olunması riski səbəbindən sürətli reaktorlar daha sərt nəzarət tələb edir.
Rusiya tərəfindən elan olunan “Burevestnik” və “Poseydon”dakı kiçik nüvə reaktorları həm texnoloji imkanlar, həm də mümkün təhlükə ilə bağlı suallar yaradır. Bu reaktorlar raket və torpedolara böyük uzaqlıq və müstəqillik verə bilər. Eyni zamanda onlar nüvə təhlükəsizliyi, nəzarət və ətraf mühit riskləri baxımından ciddi diqqət tələb edir.
Murad Məmmədov
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:175
embedMənbə:https://yeniavaz.com
archiveBu xəbər 03 Noyabr 2025 15:31 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri