Icma.az
close
up
RU
Qaranlıq enerji dəyişir: Kainat Böyük çöküş lə sona çata bilər

Qaranlıq enerji dəyişir: Kainat Böyük çöküş lə sona çata bilər

Icma.az, Qaynarinfo saytına istinadən bildirir.

Yeni astronomik müşahidələr alimlərə qaranlıq enerjinin təbiətini anlamaq və fundamental suala cavab tapmaq üçün açar verir: kainat sürətlənərək genişlənməyə davam edəcək, yoxsa sonda bu proses dayanacaq. 

Qaynarinfo "Interesting Engineering"ə istinadən xəbər verir ki, təxminən üç onillik ərzində elmi ictimaiyyət kainatın getdikcə daha sürətlə genişləndiyini və soyuq, tənha sonluğa məhkum olduğunu düşünür. Lakin yeni araşdırma bu mənzərəni şübhə altına alır və kosmik "spidometrin” başlanğıcdan yanlış oxunmuş ola biləcəyini irəli sürür.

Xüsusilə Cənubi Koreyalı astronomlar əbədi genişlənmə nəzəriyyəsinə meydan oxuyan bir hipotez irəli sürüblər: kainat "Böyük çöküş” (Big Crunch) kimi tanınan qravitasiya kollapsına məhkum ola bilər. Seulda yerləşən Yonsei Universitetində aparılan tədqiqat iddia edir ki, kainatın genişlənməsi artıq sürətlənmir. Hətta bu prosesin yavaşıma mərhələsinə keçmiş ola biləcəyi bildirilir.

"Tədqiqatımız göstərir ki, kainat artıq yavaşıyan genişlənmə fazasına daxil olub və qaranlıq enerji əvvəl düşünüləndən xeyli sürətlə təkamül edir", deyə araşdırmanın rəhbəri, professor Yonq-Vuk Li bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu nəticələrin təsdiqlənməsi 27 il əvvəl qaranlıq enerjinin kəşfindən bəri kosmoloji paradiqmada köklü dəyişiklik demək olardı.

Qeyd edilir ki, 1998-ci ildən bəri astronomlar kosmik məsafələri ölçmək üçün Ia tipli fövqəlnovalardan istifadə edirlər. Bu partlayışların daxili parlaqlığının eyni olduğu güman edilir və buna görə də onlar "standart şamlar” adlandırılır. Daha tutqun "şam” daha böyük məsafə demək idi. Həddindən artıq tutqunluq isə qaranlıq enerjinin təsiri ilə kainatın sürətlənən genişlənməsinin sübutu kimi qəbul olunurdu.

Lakin professor Linin komandası bu metodikada "nasazlıq” aşkar edib. 300 qalaktika-sahibini təhlil edən tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, fövqəlnovaların parlaqlığı ulduz-sələflərin yaşı ilə əlaqəlidir. Yaşlı ulduz populyasiyaları daha parlaq partlayışlar yaradır, gənc ulduzlar isə sistemli şəkildə daha tutqun olur.

Bu isə o deməkdir ki, əvvəllər kainatın sürətli genişlənməsi ilə izah edilən tutqunluq, əslində ulduzların yaşı ilə bağlı ola bilər. Başqa sözlə, "standart şamlar” zamanla dəyişir.

"Məhz 300 qalaktikadan ibarət geniş nümunə əsasında bu effekti son dərəcə yüksək statistik əhəmiyyətlə – 99,999 faiz səviyyəsində təsdiqlədik", deyə tədqiqat müəllifləri bildiriblər.

Standart kosmoloji model qaranlıq enerjinin sabit və dəyişməz olduğunu qəbul edirdi. Yeni məlumatlar isə bunu təkzib edir. "Yaş sürüşməsi” nəzərə alındıqdan sonra sabit qaranlıq enerjiyə əsaslanan klassik model artıq işlək deyil. Düzəliş edilmiş məlumatlar qaranlıq enerjinin sabit təzyiq olmadığını, zamanla zəiflədiyini göstərir.

Bu yanaşma relikt şüalanmanın – Böyük partlayışın "sonrakı işığı”nın – və baryon akustik osillasiyalarının müstəqil ölçmələri ilə də yaxşı uzlaşır. Bunlar məkanda "donmuş” səs dalğaları kimi xarakterizə olunur.

Bu məlumatların birləşməsi faktiki olaraq "kosmoloji sabit” anlayışını istisna edir və kainatı hərəkətə gətirən qüvvənin tədricən tükəndiyini göstərir.

"Yaş amilini nəzərə alan analizimiz göstərir ki, kainat artıq bu gün yavaşıma mərhələsindədir. Bu nəticə BAO və CMB əsasında aparılan müstəqil proqnozlarla təəccüblü dərəcədə yaxşı uyğunlaşır”, deyə Li vurğulayıb.

Nəticələri qəti şəkildə təsdiqləmək üçün Yonsei komandası "təkamülsüz test” adlandırılan yanaşma aparır və yalnız eyni yaşlı qalaktikalardan olan fövqəlnovaları analiz edir. Bildirilir ki, yekun cavabı böyük ehtimalla Çilidə yerləşən Vera Rubin rəsədxanası verəcək. Dünyanın ən güclü rəqəmsal kamerası ilə təchiz olunan bu rəsədxana qarşıdakı beş il ərzində fövqəlnovalı təxminən 20 min yeni qalaktika aşkar etməlidir. Məhz bu məlumatlar müasir elmin ən böyük sirlərindən birinin – kainatın gələcəyinin taleyini həll edə bilər.

Xatırladaq ki, kainatdakı ən qəribə obyektlərdən biri qara dəliklərdir. Bəzi mütəxəssislərin fikrincə, biz holografik kainatda yaşayırıq və burada hər şey kainatımızın sərhədində ikiölçülü (üstəgəl zaman) kainatın üçölçülü (üstəgəl zaman) təsviri kimi kodlaşdırılıb. Hətta belə bir ehtimal da var ki, bizim kainat daha böyük bir kainatın qara dəliyinin içində yerləşir.

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:208
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 31 Dekabr 2025 02:55 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri