Icma.az
close
up
RU
Qaranlıq maddəni araşdıran teleskop astrofizikada yeni rekorda imza atdı

Qaranlıq maddəni araşdıran teleskop astrofizikada yeni rekorda imza atdı

Icma.az xəbər verir, Xalq qazeti saytına əsaslanaraq.

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Avropa Kosmik Agentliyinin (ESA) "Euclid" (Evklid) kosmik teleskopu kainatın ən qədim dövrlərinə aid 31 nəhəng kvazar aşkarlayıb. Tapılan obyektlər arasında elmə məlum olan ən erkən mərhələdə formalaşmış iki yeni rekordçu kvazar da var. Daxilindəki ifrat kütləli qara dəliklər tərəfindən qidalanan bu nəhəng strukturlar, kainatın yaşının indiki dövrlə müqayisədə cəmi 5 faizini (təxminən 670 milyon il) təşkil etdiyi bir vaxtda, Günəşdən trilyonlarla dəfə güclü işıq saçırmışlar.

Kvazarlar bir qalaktikanın təkamülündə qısamüddətli, lakin inanılmaz dərəcədə aktiv bir mərhələni təmsil edir. Bu periodda kosmik maddə nəhəng sürətlə mərkəzdəki ifrat kütləli qara dəliyə tərəf spiralvari şəkildə yönəlir və nəticədə kosmosa nəhəng enerji dalğası buraxılır. Həmin anlarda qalaktikanın nüvəsi kainatdakı digər bütün obyektlərdən parlaq olur, hətta daxilində yerləşdiyi doğma qalaktikanı belə yüzlərlə və minlərlə dəfə kölgədə qoyur.

İndiyə qədər astronomlara yalnız tək-tək, anomal dərəcədə parlaq olan kvazarlar məlum idi. Onlar həddindən artıq yüksək işıqlığı sayəsində teleskopların obyektivinə birinci düşür və ümumi mənzərənin yalnız kiçik bir qismini təşkil edirdi. Məlumat qıtlığı səbəbindən alimlər kvazarları bütöv bir populyasiya (obyektlər qrupu) kimi sistemli şəkildə öyrənə bilmirdilər. "Euclid" teleskopunun unikal baxış bucağı və həssaslığı sayəsində bu problem artıq həllini tapıb. Yeni əldə olunan datalar təkcə müstəsna parlaq nümunələri deyil, qədim kvazarların böyük bir hissəsini əhatə edir.

Bu fundamental kəşf qırmızı yerdəyişmə (redshift) göstəricisi 7 və daha yuxarı olan kvazarların siyahısını daha 12 obyektlə zənginləşdirib. Belə göstəriciyə malik obyektlər kainatın yaşının hələ 770 milyon ilə çatmadığı qədim dövrlərə nəzər salmağa imkan verir. Bu qrupun içərisində yer alan və müvafiq olaraq 7,77 və 7,69 qırmızı yerdəyişmə göstəricilərinə malik olan "EUCL J172902.75+641018.1" və "EUCL J125308.55+705432.3" adlı iki kvazar bu günə qədər kəşf edilmiş ən qədim obyektlər statusunu qazanıb. Yer kürəsindən təxminən 13 milyard işıq ilindən də uzaq məsafədə yerləşən bu kosmik nəhənglər, Böyük Partlayışdan cəmi 670 milyon il sonra formalaşıblar.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:172
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 06 İyul 2026 14:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see393

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see380

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see377

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see372

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see371

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see351

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see350

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see334

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see331

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see330

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see313

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see311

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see306

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see295

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see282

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see265

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see228

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see217

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see209
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri