Qaynana gəlin münasibətləri niyə hələ də gündəmdən düşmür ? ARAŞDIRMA

Cəmiyyət dəyişir, ailə modeli yenilənir, qadınların sosial rolu genişlənir. Amma buna baxmayaraq, qaynana–gəlin münasibətləri hələ də həm məişətdə, həm mediada, həm də sosial şəbəkələrdə ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri olaraq qalır. Bu münasibətlərin niyə bu qədər davamlı gündəmdə qalması təkcə ailədaxili konfliktlərlə yox, daha dərin sosial, psixoloji və mədəni səbəblərlə bağlıdır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Məsələnin kökü haradan gəlir?

Qaynana–gəlin münasibətlərinin problemli təqdim olunması əsasən patriarxal ailə modelindən qaynaqlanır. Bu modeldə ailənin mərkəzində kişi deyil, çox zaman ailənin yaşlı qadını dayanır, gəlin yeni ailəyə “daxil olan” tərəf kimi qəbul edilir, evin qaydaları artıq formalaşıb və gəlinin bu qaydalara uyğunlaşması gözlənilir.

Bu isə avtomatik olaraq hakimiyyət mübarizəsi, sərhədlərin pozulması və emosional gərginlik yaradır.

Psixoloji amillər

Mütəxəssislərin fikrincə, qaynana–gəlin münasibətlərində əsas psixoloji faktorlar bunlardır:

-itirmə qorxusu (ana oğlunu “itirir” hissi),
-nəzarət ehtiyacı,
-emosional sərhədlərin qurulmaması,
-gəlinin ailədə öz yerini tapmaq çətinliyi.

Bu faktorlar açıq ünsiyyət olmadıqda daha da dərinləşir və konfliktə çevrilir.

Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycanda qaynana–gəlin mövzusu hələ də birgə yaşayış modelinin geniş yayılması, ailədaxili sərhədlərin zəif olması, “ailə böyüyü hər şeyi bilər” düşüncəsi səbəbindən aktuallığını qoruyur.

Bir çox hallarda konflikt “ailə sirri” kimi saxlanılır, lakin zamanla bu boşanmalara, psixoloji zorakılığa, qadının sosial və emosional təzyiq altında qalmasına gətirib çıxarır.

Dünya təcrübəsi: harada necədir?

Qərb ölkələri (ABŞ, Avropa)

Cütlüklər evləndikdən sonra ayrı yaşayır, qaynana–gəlin münasibəti emosional məsafə üzərində qurulur, ailə münasibətləri şəxsi sərhədlərə hörmət prinsipi ilə tənzimlənir.

Bu səbəbdən konfliktlər ya minimum olur, ya da tez həll edilir.

Şərq və Asiya ölkələri (Hindistan, Çin, Türkiyə)

Birgə yaşayış daha geniş yayılıb, ailə iyerarxiyası güclüdür, qaynananın ailədaxili rolu yüksəkdir.

Bu ölkələrdə də qaynana–gəlin problemi Azərbaycana bənzər şəkildə aktualdır.

Mediada və populyar mədəniyyətdə rol

Seriallar, sosial şəbəkələr və gündəlik şoular qaynana–gəlin münasibətlərini çox zaman şişirdilmiş, stereotiplərlə dolu, konflikt üzərindən qurulmuş şəkildə təqdim edir. Bu isə cəmiyyətdə mövcud gərginliyi normallaşdırır və “bu belə olmalıdır” düşüncəsini gücləndirir.

Niyə hələ də gündəmdən düşmür?

Çünki bu mövzu ailə institutunun dəyişən mərhələsini əks etdirir, qadınlararası münasibətlərdə güc balansını ortaya qoyur, cəmiyyətin modernləşmə ilə ənənə arasında qaldığını göstərir.

Bu, təkcə qaynana–gəlin problemi deyil, keçid dövrü cəmiyyətinin aynasıdır.

Çıxış yolu nədir?

Mütəxəssislər hesab edir ki, cütlüklər mümkün qədər müstəqil yaşayış qurmalıdır, ailədaxili emosional sərhədlər müəyyən edilməlidir, kişi (oğul) tərəf vasitəçi yox, tərəfdaş mövqeyində olmalıdır, ailə psixoloqlarına müraciət normallaşdırılmalıdır.

Qaynana–gəlin münasibətlərinin gündəmdən düşməməsi təsadüf deyil. Bu mövzu ailənin, qadının və cəmiyyətin dəyişən rolunun göstəricisidir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, problem ənənədə yox, sərhədsiz münasibətlərdədir. Sərhədlər qurulduqda isə ailə münasibətləri daha sağlam və dayanıqlı olur.

Ayşən Vəli