Qərbi Avropanın mədəniyyət mərkəzi Almaniya KONKRET

Avropanın ən qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biri Almaniya haqqında nə bilirik?

Almaniya sözü müxtəlif dillərdə müxtəlif cür səslənir. Məsələn, ingilislər Almaniyaya Germany, almanlar Deutschland, fransızlar Allemagne, polyaklar Niemcy, finlər isə bu ölkəyə Saksa deyir. Germanlar tayfası etnonimindəndir. Alman dilində Deutschland adlanır. Müasir ad Þeudiskaz adından törənmişdir. Deutsch sözü ilk anlamda “xalqa aid olan” mənasını verir və ilk dövrlərdə dilə aid işlənirdi. Land “ölkə deməkdir. Ölkə adının müasir yazılış forması XV əsrdən işlənir.

Alman sözü isə, Cermen dillərindən gələn all (hamısı, varı) ilə mannez (man insan, kişi) sözlərindən törəyib. İlkin mənada bütün insanlar, insanların hamısı deməkdir. Cermen boylarının birləşməsindən yaranan iri oymaq belə adlanıb.

German sözünün kökü isə yetərincə aydın deyil. Kelt dillərindən gəldiyi düşünülür. Başqa bir variantda bu sözün hind-avropa dilindəki gene- doğmaq feili ilə bağlı olduğu deyilir.

Əsasən slavyan dillərində işlənən nemets/niemcy kimi adlandırmalar isə keçmiş slavyan dilindəki němьcь, cəmdə němьci sözündən gəldiyi düşünülür. Bu sözün lal olmaq, danışa bilməməklə bağlılığı var.  Söz “bizim kimi danışa bilməyən, yadelli” mənasındadır. “Slavyan” özü sözlə bağlı etnonim olduğuna görə, belə bir məntiqin qurulması başa düşüləndir.

 Müasir Almaniya Avropanın ən böyük dövlətlərindən biridir.

Almaniya 83 milyondan çox əhalisi ilə Avropa İttifaqının ən sıx məskunlaşdığı ölkədir. Paytaxt Berlin Parisdən doqquz dəfə böyükdür və Venesiyadan daha çox körpüsü var. Almaniyada dünyanın ən böyük pivə festivalı olan Oktoberfest hər il Münhendə keçirilir. Ölkə Bethoven, Bax, Brahms kimi bəstəkarların vətəni olduğu üçün klassik musiqiyə verdiyi töhfələrlə məşhurdur. Almaniya sürət məhdudiyyəti olmayan bölmələri olan geniş avtoban şəbəkəsi ilə tanınır. Vaxtilə Şərqi və Qərbi Almaniyanı bir-birindən ayıran Berlin divarı 28 il almanları bir-birindən ayırdı və nəhayət 1989-cu ildə söküldü. Almaniyada 1500-dən çox kolbasa növü var. Bunlardan ən məhşuru “bratwurst” və “currywurst” xüsusilə məşhurdur. Bavariyadakı Noyşvanştayn qalası Disneyin “Yatan Gözəl” qalası üçün ilham mənbəyi olub. Alman dili Avropada ən çox danışılan ana dildir və “Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz” kimi uzun mürəkkəb sözləri ilə tanınır. Almaniya 15-ci əsrdə İohannes Qutenberqin ixtira etdiyi mətbəənin doğulduğu yer olduğu üçün zəngin innovasiya tarixinə malikdir.

Vəli Həsənoğlu,

KONKRET.az