Icma.az
close
up
RU
Qəzaya düşən C130 ABŞ generallarının istəyi ilə yaradılıb TARİXÇƏ

Qəzaya düşən C130 ABŞ generallarının istəyi ilə yaradılıb TARİXÇƏ

Lent az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Xəbər verdiyimiz kimi, bu gün günorta saatlarında Türkiyəyə məxsus C130 tipli hərbi yük təyyarəsi Gürcüstan-Azərbaycan sərhədi yaxınlığında qəzaya uğrayıb.

Lent.az qəzaya düşən C130 təyyarəsi barədə məlumatları təqdim edir:

C130 hərbi təyyarəsini hansı ölkə istehsal edir?

“Lockheed C-130 Hercules” ABŞ istehsalı olan orta və uzaq məsafəli hərbi-nəqliyyat təyyarəsidir. O, ABŞ-ın, NATO ölkələrinin və bir sıra digər dövlətlərin əsas hərbi-nəqliyyat təyyarəsi hesab olunur. 2014-cü ilə olan məlumatlara görə, bu təyyarə dünyada ən geniş yayılmış hərbi-nəqliyyat təyyarəsidir.

C130 hərbi yük təyyarəsinin istehsalını zəruri edən nə olub?

Təyyarənin layihələndirilməsi ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin sifarişi ilə başlayıb. Onlar köhnəlmiş C-119 Flying Boxcar, C-47 Skytrain və C-46 Commando nəqliyyat təyyarələrinə əvəz axtarırdılar. Koreya müharibəsi təcrübəsinə əsaslanaraq, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin rəhbərliyi hesab edirdi ki, yeni təyyarə dəyişən döyüş şəraitinə uyğun olmalıdır.

Sifarişçilər layihə üçün bir sıra tələblər irəli sürdülər: təyyarə 92 sərnişin, tam təchizatlı və silahlı 72 əsgər yaxud paraşüt və avadanlıqla birlikdə 64 desantçını daşıya bilməli idi. Uçuş məsafəsi 1100 dəniz mili olmalı və mühərriklərdən biri sıradan çıxsa belə uçuşu davam etdirmək imkanı təmin edilməli idi. Əlavə tələb kimi, təyyarə hazırlıqsız sahə aerodromlarından qalxa bilməli idi.

C130 təyyarəsi ilk dəfə nə vaxt uçuş edib?

Təxminən 30 milyon dollar dəyərində olan C-130-un ilk uçuşu 1954-cü il 23 avqustda Kaliforniyanın Burbank şəhərindən “Edvards” aviabazasına həyata keçirilib və 61 dəqiqə davam edib. Bundan qısa müddət sonra “Lockheed” şirkəti seriyalı istehsal sifarişi aldı.

C130 hərbi yük təyyarələri hansı müharibələrdə iştirak edib?

C-130-un müxtəlif modifikasiyaları ABŞ-ın iştirakı ilə demək olar ki, bütün müharibə və hərbi münaqişələrdə, Vyetnam müharibəsindən başlayaraq (Liviya əməliyyatları istisna olmaqla), istifadə olunub. 1984-cü ildə HTTB proqramı çərçivəsində eksperimental təyyarə ilk uçuşunu etdi. Bu proqramın nəticələri əsasında dərin modernləşdirilmiş C-130J Super Hercules (və ya Hercules-2) modeli yaradıldı. Bu versiya bu gün də istehsalda və xidmətdədir.

C130 hərbi yük təyyarəsi hansı yenilikləri alıb?

2000-ci ildə “Boeing” şirkəti 198 ədəd köhnə C-130 təyyarəsinin bort elektronik avadanlıqlarını yeniləmək və xidmət müddətini uzatmaq (AMP proqramı) üzrə sifariş aldı. 2010-cu ilə qədər ABŞ Müdafiə Nazirliyi bu proqram üçün 1,4 milyard dollarlıq büdcə təsdiqlədi, təyyarə başına xərclər isə təxminən 14 milyon dollar idi. Mülki sifarişçilər üçün “Lockheed L-100” indeksi altında demilitarizasiya edilmiş versiya hazırlanıb.

C130 təyyarələri orta yükdaşıma sinfində dünyanın ən çox istifadə olunan nəqliyyat təyyarələridir və 65 ölkədə istismar olunur. “Lockheed” onları 50 ildən çoxdur istehsal edir. 2019-cu ilə qədər təxminən 2600 hərbi-nəqliyyat C-130 və mülki L-100 müxtəlif modifikasiyada istehsal olunub, onlardan təxminən 1170-i ABŞ üçün nəzərdə tutulub. Oxşar təyyarələr – An-12 və Transall C.160 – artıq istehsaldan çıxsa da, C130 hələ də seriyalı istehsaldadır və dünya bazarında sabit tələbatını qoruyur.

Hərbi yük təyyarəsinin quruluşu necədir?

Təyyarə nəqliyyat təyyarələri üçün klassik sxem üzrə hazırlanıb: yüksək qanadlı (yəni qanadlar gövdənin yuxarı hissəsində yerləşir), dörd turbovint mühərrikli və yüksək yerləşdirilmiş quyruq hissəsinə malikdir. Füzelyaj dairəvi formalı en kəsiyə sahibdir və arxa hissəsində böyük yükləmə lyuku (qapısı) yerləşir.

Şassi üç dayaqlı sistemdədir və ön dayağa malikdir: ön dayaqda tək cüt təkər, əsas dayaqlarda isə tandem (ardıcıl) yerləşdirilmiş iki təkər vardır.

Desant-nəqliyyat versiyasında təyyarə heyəti iki pilot, bir naviqator (uçuş rəhbəri), bort texniki və yükləmə-desant texnikindən ibarət idi. Sonrakı modifikasiyalarda heyətin sayı konkret versiyadan asılı olaraq dəyişirdi: məsələn, C-130J modelində 2–3 nəfər, AC-130U modelində isə 13 nəfərə qədər.

C130 təyyarəsinin üzərində hansı mühərrik var?

Xüsusilə, bu təyyarə üçün yeni turbovint mühərrik Allison T56 hazırlanıb. Onun maksimal gücü 4100 at gücünə çatır. İstehsal müddətində T56 mühərriki bir neçə onlarla modifikasiyadan keçib. Yeni C-130 modifikasiyalarında isə Rolls-Royce AE 2100 mühərrikləri istifadə olunur.

Təyyarə uzun illərdir istehsal olunur və çoxsaylı fərqli modifikasiyalara malikdir; bu versiyalar bir-birindən xeyli fərqlənsə də, ümumi konstruksiya prinsipi eyni qalır. Xüsusilə, şassi və yanacaq sistemi təkmilləşdirilib, hava vasitəsilə yanacaq doldurma sistemi əlavə edilib. Elektron avadanlıq dəfələrlə yenilənərək, daha müasir mühərriklər quraşdırılıb. Nəqliyyat variantından əlavə, bir neçə ixtisaslaşdırılmış versiyalar da yaradılıb: axtarış-xilasetmə, yanacaq doldurma (tanker), radio-retranslyasiya, kəşfiyyat, radioelektron mübarizə, hava dəstəyi, raket telemetriya və digər xüsusi təyinatlı versiyalar.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:308
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 11 Noyabr 2025 19:20 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see346

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see333

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see319

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see312

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see289

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see276

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see271

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see254

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see240

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see235

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see234

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see228

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see220

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see217

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see215

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see213

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see213

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see209

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see206

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see193
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri