“Qırıcılar və nüvə ultimatumu: ABŞ İran danışıqları necə gedir?“ “El Pais“

"İslamabadda qeyri-müəyyənlik və qarşılıqlı etimadsızlıq fonunda başlayan çətin diplomatik proses..."

Pakistanın vasitəçiliyi ilə İslamabad şəhərində ABŞ və İran arasında dolayı danışıqlar başlayıb. ABŞ nümayəndə heyətinə vitse-prezident Cey Di Vens, İran tərəfinə isə parlament spikeri Məhəmməd-Bağir Qalibaf rəhbərlik edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə İspaniyanın "El Pais" nəşri yazıb.

Müharibədən danışıqlara keçid

Danışıqların keçirildiyi "Serena" oteli faktiki olaraq hərbi obyektə çevrilib. Ərazi tam mühafizə altındadır, təhlükəsizlik tədbirləri maksimum səviyyəyə çatdırılıb. Bu da tərəflər arasındakı gərginliyin miqyasını açıq göstərir.

Son 40 gün ərzində davam edən müharibə artıq 6 mindən çox insanın həyatına son qoyub. Münaqişə 14 ölkəyə yayılıb, Hörmüz boğazı vasitəsilə enerji daşımalarını pozub və hətta Vaşinqtonun nüvə zərbəsi endirə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirib.

ABŞ prezidenti Donald Tramp bu prosesi "geosiyasi münasibətlərin ən böyük yenidən qurulması" adlandırsa da, real gözləntilər olduqca aşağıdır. Çünki tərəflər arasında etimad demək olar ki, yoxdur.

Sərt şərtlər və qarşılıqlı ittihamlar

Danışıqlar başlamazdan əvvəl tərəflər artıq bir-birinə şərtlər irəli sürüb. Vens bildirib ki, İran "dürüst davranarsa", ABŞ əməkdaşlığa hazırdır, əks halda "sərt cavab" veriləcək. Tramp isə daha açıq danışaraq qeyd edib ki, İranın "yeganə aləti dünya şantajıdır".

İran tərəfi isə bu ritorikanı dərhal balanslaşdırıb. Qalibaf bildirib ki, danışıqlar üçün ilkin şərtlər - Livanda dərhal atəşkəs və İranın dondurulmuş aktivlərinin azad olunması yerinə yetirilməyib

Vaşinqton isə öz növbəsində Tehrandan uranın zənginləşdirilməsini dərhal dayandırmağı və 400 kq-dan çox ehtiyatı ABŞ-a təhvil verməyi tələb edir. Bu isə İran üçün "qırmızı xətt" sayılır. Tehran nüvə proqramını "suveren hüquq" kimi təqdim edir.

Bundan əlavə, İran 10 maddəlik planında ABŞ qoşunlarının Yaxın Şərqdən çıxarılmasını, sanksiyaların ləğvini, təzminat ödənilməsini və ölkəyə qarşı bombardmanların dayandırılmasını tələb edir. ABŞ isə bu planı ya rədd edir, ya da mövqeyini tez-tez dəyişir ki, bu da qeyri-müəyyənliyi daha da artırır.

Livan, Hörmüz və "kövrək diplomatiya"

Danışıqların əsas düyün nöqtələrindən biri Livandakı vəziyyətdir. İran "Hizbullah"a qarşı hücumların dayandırılmasını istəyir və əks halda atəşkəsi pozacağı ilə hədələyir. Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif bu mövqeyi dəstəkləyib.

ABŞ əvvəlcə Livanı razılaşmaya daxil etməyə razılaşsa da, daha sonra, xüsusilə Benyamin Netanyahu ilə danışıqdan sonra bu mövqedən geri çəkilib. Bu isə danışıqların gələcəyini daha da qeyri-müəyyən edir.

Digər kritik məsələ isə Hörmüz boğazıdır. İran faktiki olaraq bu strateji su yoluna nəzarəti gücləndirib və neft tankerlərindən ödəniş tələb etməyə başlayıb. Tramp bunu "qəbulolunmaz" adlandıraraq Tehrana ciddi xəbərdarlıq edib.

Bütün bunların fonunda danışıqların formatı belə qeyri-adidir: tərəflər eyni otaqda oturmur, Pakistan rəsmiləri, o cümlədən xarici işlər naziri Məhəmməd İshaq Dar otaqlar arasında gedib-gələrək mesajları çatdırır.

Sonda isə mənzərə belədir: güclü ritorika, maksimum hərbi risklər, amma zəif diplomatik ümidlər. Danışıqlar başlayıb, lakin onların hansı nəticə verəcəyi hələ də tam qaranlıq olaraq qalır.