Qiymət uçurumu: Xaricdə ucuz olan məhsullar Azərbaycanda niyə bahalaşır?

Azərbaycanda son illər ən çox narazılıq doğuran mövzulardan biri xaricdən gətirilən məhsulların yerli bazardakı qiymətlərindən xeyli ucuz olmasıdır. İnsanlar tez-tez eyni markalı paltarın, kosmetikanın, hətta bəzi dərman vasitələrinin başqa ölkələrdə daha münasib qiymətə satıldığını görür, lakin Azərbaycanda həmin məhsulların çox baha təklif olunması suallar doğurur. Bu vəziyyət təkcə istehlakçıların cibinə deyil, onların psixoloji rahatlığına, bazara olan etibarına və sosial rifaha da təsir göstərir.

Qiymət fərqlərinin yaranmasının ən mühüm səbəblərindən biri idxal mexanizmi və əlavə xərclərdir. Xaricdən alınan hər bir məhsul ölkəyə müəyyən gömrük rüsumları, vergi ödənişləri və logistika xərcləri ilə daxil olur. Bundan əlavə, bəzi hallarda inhisarçılıq, müəyyən şirkətlərin bazara nəzarəti, məhsulu süni şəkildə bahalaşdıran vasitəçi qurumların çoxluğu qiymətlərin şişməsinə səbəb olur. Nəticədə digər ölkələrdə normal hesab edilən qiymətlər bizdə əhalinin böyük hissəsi üçün əlçatmaz səviyyəyə yüksəlir.

Bununla yanaşı, sahibkarların tətbiq etdiyi yüksək mənfəət faizi də ciddi rol oynayır. Bir çox hallarda məhsulun maya dəyəri ilə satış qiyməti arasında həddən artıq fərq yaranır. Xüsusilə paltar, kosmetika və bəzi lüks sayılan məhsullarda “brend” amilindən istifadə edilərək qiymətlər süni şəkildə artırılır. Yəni təkcə xərclər yox, kommersiya maraqları da qiymətlərin bahalaşmasına təsir edir.

İstehlakçı davranışı da bu mənzərədə diqqətəlayiq faktordur. Cəmiyyətin bir hissəsi bahalı məhsulu keyfiyyətlə eyniləşdirir və bununla apteklərdən tutmuş geyim mağazalarına qədər bir çox sektorda bahalı satış siyasətinin davam etməsinə şərait yaradır. Digər tərəfdən, alternativ seçim və rəqabətin məhdud olduğu yerlərdə vətəndaşın seçim imkanı azaldığı üçün qiymət diktəsi qaçılmaz olur.

Bu vəziyyətin sosial nəticələri də az əhəmiyyətli deyil. Yüksək qiymətlər ailə büdcəsinə ciddi yük yaradır, insanların keyfiyyətli məhsul alma imkanlarını məhdudlaşdırır və beləliklə sosial bərabərsizlik hissi güclənir. Xüsusilə dərman vasitələri kimi zəruri məhsullarda baha qiymətlər birbaşa insanların sağlamlığına təsir edir.

Problemin azaldılması üçün şəffaf qiymət siyasəti, effektiv dövlət nəzarəti, inhisarçılığın qarşısının alınması və rəqabətin artırılması vacibdir. Əhalinin məlumatlandırılması, onlayn qiymət müqayisə imkanlarının genişləndirilməsi və sahibkarların sosial məsuliyyətli yanaşması da mühüm rol oynaya bilər. Məqsəd bazarı boğmaq deyil, həm sahibkarın, həm də istehlakçının maraqlarını qoruyan balanslı mühit yaratmaqdır.

Azərbaycanda bəzi malların xaricdə olduğundan xeyli baha satılması sadəcə iqtisadi məsələ deyil, həm də sosial və psixoloji təsirləri olan geniş bir problemdir. Qiymətlərin real və ədalətli səviyyədə olması təkcə istehlakçı rahatlığı deyil, həm də cəmiyyətin ümumi rifahı və dövlətə olan inam üçün mühüm amildir. İslahatlar və düzgün tənzimləmə sayəsində bu sahədə daha sağlam və ədalətli bazar mühiti formalaşdırmaq mümkündür.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info