Qlobal ticarətin qapısında nəzarət dəyişir

Panama Ali Məhkəməsinin qərarı ilə Balboa və Kristobal limanlarının idarəçiliyi müvəqqəti olaraq Danimarkanın Maersk şirkətinə məxsus APM Terminal Panama-ya verilib. Bu qərar yaxın vaxtlarda keçirilməsi gözlənilən tenderlərə qədər qüvvədə olacaq. Söhbət Panama kanalının hər iki girişində yerləşən, qlobal ticarət üçün strateji əhəmiyyət daşıyan limanlardan gedir.

Baş verənlər təkcə iqtisadi məsələ deyil. Bu hadisə ABŞ və Çin arasında artan rəqabətin Latın Amerikasındakı yeni mərhələsi kimi qiymətləndirilir. Britaniyanın The Telegraph qəzeti yazır ki, məhz prezident Trampın təzyiqləri nəticəsində Çin şirkətləri bu limanlar üzərində mövqelərini itiriblər. Çin tərəfi isə vəziyyətdən narazıdır. Pekin Panamadakı maraqlarını qoruyacağını açıqlayıb. Narazılığın əsas səbəbi Honkonq mənşəli CK Hutchison konserninə məxsus Panama Ports Company (PPC) ilə bağlanmış müqavilənin ləğv edilməsidir. Panama Ali Məhkəməsi bu müqavilənin ölkənin Konstitusiyasına və dövlət maraqlarına zidd olduğunu bəyan edib.

Qeyd edək ki, Balboa və Kristobal limanları 1997-ci ildən etibarən PPC-nin nəzarətində idi. 2025-ci ilin əvvəlində CK Hutchison bu limanlar da daxil olmaqla 23 ölkədəki 43 obyektini ABŞ-ın böyük investisiya şirkəti BlackRock-un rəhbərlik etdiyi konsorsiuma satmaq istəyirdi. Bu razılaşma Trampın prezident kimi fəaliyyətə başlamasından qısa müddət sonra baş vermişdi.

Donald Tramp hələ 2024-cü il seçki kampaniyası zamanı Panama kanalını “Çinin təsirindən geri almaq” niyyətində olduğunu bildirmişdi. ABŞ üçün bu kanal xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki ölkənin dəniz konteyner daşımalarının təxminən 40 faizi məhz buradan keçir. Kanal ABŞ tərəfindən tikilib və yalnız 2000-ci ildə Panamaya təhvil verilib. Bu da Trampın mövqeyini daxili auditoriya üçün daha əsaslandırılmış göstərir. Lakin CK Hutchison–BlackRock razılaşması Çinin diqqətindən yayınmadı. Pekin antimonopoliya araşdırmasına başlayaraq sövdələşməni faktiki olaraq dayandırdı. Bundan sonra CK Hutchison Çin dövlətinə məxsus COSCO şirkətini mümkün investor kimi nəzərdən keçirdiyini açıqladı.

Çin üçün CK Hutchison-un liman şəbəkəsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu şəbəkə “Bir kəmər – bir yol” layihəsinin mühüm hissəsidir. Lakin Panama hökumətinin baş nəzarətçisi Anel Flores PPC ilə bağlanmış müqavilənin dövlətə 300 milyon dollardan çox ziyan vurduğunu bildirərək məsələni məhkəməyə çıxardı. Onun sözlərinə görə, 2021-ci ildə bitməli olan müqavilə tender keçirilmədən qanunsuz şəkildə 25 il uzadılıb. Məhkəmənin qərarından sonra CK Hutchison və BlackRock arasında razılaşma baş tutmadı. PPC-nin kompensasiya tələb etməsi və qərardan şikayət verməsi ehtimal olunur. Eyni zamanda, yeni tenderlərin keçirilməsi gündəmə gəlib ki, bu da ABŞ şirkətləri üçün yeni imkanlar yaradır. The Telegraph yazır ki, limanların ABŞ nəzarətinə keçməsi Tramp administrasiyasının Çinə qarşı sərt xəttinə uyğun gəlir.

Ümumilikdə Balboa və Kristobal limanları ətrafında baş verənlər ABŞ və Çin arasında Latın Amerikası uğrunda gedən mübarizəni bir daha gündəmə gətirir. Son illər Çin regionda təsirini artırmışdı. Ancaq Donald Trampın yenidən hakimiyyətə qayıdışı ilə Vaşinqton Latın Amerikasını əsas prioritetlərdən biri elan edib. ABŞ-ın Venesuelada mövqelərini gücləndirməsi və regionda Vaşinqtona yaxın hökumətlərin artması da Çinin imkanlarını daraldır. Bu şəraitdə Panama kanalı uğrunda mübarizədə üstünlük hələlik ABŞ tərəfinə keçir.

Səbuhi MƏMMƏDOV

XQ