Icma.az
close
up
RU
QMİ ilə Mərkəzi Asiyanın dini qurumlarının əməkdaşlığı

QMİ ilə Mərkəzi Asiyanın dini qurumlarının əməkdaşlığı

Icma.az, Azpost portalına istinadən məlumat yayır.

 Azərbaycanın mühüm regional oyunçuya çevrilməsi bölgədə bir sıra strateji əməkdaşlıq formatlarını qaçılmaz edib.

Bu sırada ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə sıx əlaqələri siyasi müstəvinin əsas hadisələrindəndir. Xüsusən Türk Dövlətləri Təşkilatı regionda yaranan yeni çağırışlar üçün qiymətli platformadır.

Burada təkcə siyasi və iqtisadi əlqələr deyil, humanitar və mədəni bağları əhatə edən çoxmilyonlu böyük bir şəbəkə aiddir.

Orta Asiya coğrafiyası tarixən türk–islam mədəniyyətinin əsas dayaqlarından biri olub. Müstəqillik dövründə isə bu dövlətlər dünyəvi idarəçilik modelini qoruyaraq İslam dünyasında modern və sabit inkişaf nümunəsi kimi tanınıblar.

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Orta Asiya ölkələrinin dini qurumları ilə son illər intensivləşən əməkdaşlığı təkcə iki region arasında humanitar əlaqələrin genişlənməsi deyil, eyni zamanda Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafına təsir edən ciddi faktordur. Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Türkmənistanla qurulan dini-humanitar dialoq türk dünyasının inteqrasiyasında yeni mərhələnin konturlarını formalaşdırır.

QMİ-nin region ölkələrinin dini rəhbərləri ilə müntəzəm təması, birgə tədbirlər, dini konfranslar və yüksək səviyyəli görüşlər Azərbaycan üçün yeni diplomatik müstəvi yaradır.

Bu əlaqələr sayəsində Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında (İƏT) və digər beynəlxalq platformalarda daha geniş siyasi dəstək bazası əldə edir. Qarabağ məsələsində Orta Asiya ölkələrinin ardıcıl mövqeyi bu əməkdaşlığın praktiki nəticələrindən biridir.

QMİ-nin Orta Asiya ilə əlaqələri təkcə dini səviyyədən ibarət deyil. Bu əməkdaşlıq Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində humanitar-siyasi istiqamətdə inteqrasiyanı gücləndirir. Orta Asiya respublikaları üçün Azərbaycan həm Qafqazın əsas müsəlman dövləti, həm də Avrasiya dəhlizinin vacib aktorudur.

TDT-nin əsas məqsədlərindən biri türk dövlətləri arasında ortaq kimlik və mədəni birliyi gücləndirməkdir. Bu inteqrasiyanın yalnız siyasi və iqtisadi deyil, eyni zamanda dini-humanitar sütunu da olmalıdır.

QMİ-nin Orta Asiya dini idarələri ilə əməkdaşlığı türk dövlətləri arasında ortaq mənəvi dəyərlərin yenidən aktuallaşdırılmasına, türk-islam irsinin vahidləşdirilməsinə, mədəni-identik bağların güclənməsinə şərait yaradır. Belə humanitar birlik TDT-nin dayanıqlı inteqrasiya modelinin ən mühüm tərkib hissəsidir.

Dini təhlükəsizlik sahəsində ortaq platforma

Türk dünyası ölkələri oxşar təhlükələrlə -radikal dini cərəyanlar, xarici ideoloji təsirlər, ekstremizmə açıq platformalar və dini təhsilin xarici asılılığı ilə üzləşir.

QMİ-nin Orta Asiyanın dini qurumları ilə əməkdaşlığı  dini təhlükəsizlik üzrə ortaq mexanizmlər, anti-radikalizm proqramlarının hazırlanması, dini təhsildə ortaq standartların formalaşdırılması, dövlət-din münasibətləri üzrə təcrübə mübadiləsi üçün yeni imkanlar yaradır. Bu istiqamət TDT-nin regional təhlükəsizlik arxitekturasının güclənməsinə real töhfə verir.

Dini diplomatiya türk dövlətləri arasında siyasi həmrəyliyin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin həm Qafqazda, həm Türkiyə və Orta Asiyada nüfuzlu dini lider kimi qəbul olunması bu prosesə əlavə dinamizm verir.

QMİ–Orta Asiya xətti nəticəsində TDT daxilində qərarların koordinasiyası asanlaşır, türk ölkələri arasında etimad artır, təşkilat daxilində vahid mövqelərin formalaşması sürətlənir. Bu, TDT-nin institusional inkişafına ciddi dəstəkdir.

 

Ortaq dini-humanitar layihələr üçün geniş imkanlar

Bu əməkdaşlıq türk dövlətlərinin vahid humanitar və dini irs üzərində ortaq layihələr həyata keçirməsinə şərait yaradır və mədəni inteqrasiyanı gücləndirir. Potensial layihələrə türk -islam İrsinin Ortaq Mərkəzi, Türk dünyası dini və mədəni turizm xəritəsi, ilahiyyat fakültələri arasında mübadilə proqramları, ortaq dini konfransların keçirilməsi daxil edilə bilər. Bu addımlar TDT-nin humanitar platformasını daha da institusional və dayanıqlı edir.

Azərbaycan həm coğrafi, həm siyasi, həm də dini-humanitar baxımdan türk dünyasının mərkəzi elementidir. QMİ-nin Orta Asiya ilə yaxın əlaqələri Bakının vasitəçilik imkanlarını genişləndirir. Bu, TDT üçün əlavə üstünlüklər yaradır. Bü üstünliklərə türk dövlətləri arasında anlaşma, İran, Pakistan və ərəb ölkələri ilə dialoqda vahid mövqelərin koordinasiyası, regiondakı dini-humanitar layihələrin mərkəzləşdirilməsi daxildir.

Dini-humanitar əməkdaşlıq türk dövlətlərinə beynəlxalq təşkilatlarda birgə mövqe sərgiləmək üçün güclü platforma yaradır. Bu, xüsusən islamofobiya ilə mübarizə, müsəlman ölkələri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi, BMT və İƏT-də ortaq təşəbbüslər, regional münaqişələrdə vahid humanitar mövqenin formalaşdırılması üçün yaxşı platformadır. Bu həm də TDT-nin qlobal nüfuzunu artırır və türk dünyasını beynəlxalq siyasətdə daha görünən aktora çevirir.

QMİ-nin Mrkəzi Asiya dini qurumları ilə əməkdaşlığı Türk Dövlətləri Təşkilatı üçün strateji əhəmiyyət daşıyan çoxşaxəli imkanlar yaradır. Bu baxımdan TDT-nin Dini Liderlər Şurası əhəmiyyətlidir. Bu əməkdaşlıq təkcə dini sahədə deyil, TDT-nin humanitar əsaslarının güclənməsinə, təhlükəsizlik müstəvisində inteqrasiyanın artmasına, mənəvi birlik və həmrəyliyin möhkəmlənməsinə, qlobal arenada vahid və güclü çıxış imkanlarının genişlənməsinə töfhə verir.

Bu platforma QMİ tərəfindən Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi tolerant İslam modelinin Orta Asiyada tanıdılmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycanda dövlət-din münasibətlərinin balansı, müxtəlif dini icmalara göstərilən şərait, radikalizmin qarşısının alınmasındakı effektiv yanaşma Orta Asiya ölkələri tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.

Belə imic isə Azərbaycanın İslam dünyası ilə siyasi və humanitar dialoqunda əlavə üstünlük yaradır. Azərbaycan uzun illər ərəb ölkələri, Türkiyə və İranla dini-humanitar sahədə mühüm əməkdaşlıq qurub. QMİ-nin Orta Asiya ilə inteqrasiyası bu əməkdaşlığı daha geniş məkanla əlaqələndirir. Regionun həm siyasi, həm də dini rəhbərlikləri ilə stabil münasibətlər Azərbaycanın İslam aləmində vasitəçi rolunu gücləndirir.

Aydın ABBASOV

AzPost.az

Paylaş

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:158
embedMənbə:https://azpost.info
archiveBu xəbər 10 Dekabr 2025 20:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see356

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see329

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see306

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see274

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see269

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see260

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see256

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see247

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see242

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see241

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see241

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see237

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see233

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see231

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see224

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see221

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see217

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see212

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see210

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri