Restorana əylənməyə gedib ölənlər Müştərinin canına kim cavabdehdir?

Restorana ailəsi ilə şam yeməyinə gedən, dostları ilə kafedə görüşən və ya ad gününü qeyd edən insan ilk növbədə rahatlıq və xoş xidmət gözləyir. Lakin bəzən adi istirahət məkanı bir neçə dəqiqənin içində təhlükəli hadisə yerinə çevrilə bilər. Müştərilər arasında dava, sərxoş şəxslərin aqressiv davranışı, bıçaqlanma, yanğın və digər fövqəladə hallar ictimai iaşə obyektlərində təhlükəsizlik məsələsini gündəmə gətirir. Bəs Azərbaycanda restoran və kafelər nə dərəcədə təhlükəsizdir? Belə məkanlarda mühafizə xidmətinin olması vacibdirmi? Hadisə baş verərsə, məsuliyyət kimin üzərinə düşür?

Lent.az mövzunu araşdırıb.

Restoranlarda təhlükəsizlik məsələsini yenidən gündəmə gətirən ən ağır hadisələrdən biri oktyabrın 23-də Bakının Xətai rayonunda yerləşən “Ab-Hava” restoranında baş verən qətldir. Baş Prokurorluğun məlumatına görə, kriminal aləmdə “Ceyhun Sabunçu” ləqəbi ilə tanınan 43 yaşlı Cəlal Mirağayev borc mübahisəsinin həlli məqsədilə təşkil edilən görüş zamanı yaranmış davada bıçaqlanaraq öldürülüb. Hadisə ilə əlaqədar saxlanılanların sayı 13 nəfərə çatıb. Onların arasında deputatın oğlu Əhməd Əli-Zadə də var. Bu hadisə restoranların təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur. Kriminal mübahisələrin ictimai iaşə obyektlərində həll edilməsinə cəhd göstərildiyi zaman digər müştərilərin və işçilərin təhlükəsizliyi necə təmin olunmalıdır? Obyekt rəhbərliyi potensial təhlükəli qarşıdurmaların qarşısını almaq üçün hansı qabaqlayıcı tədbirləri görməlidir? Hadisə bir daha göstərir ki, restoranlarda təhlükəsizlik məsələsi təkcə xidmət keyfiyyəti deyil, həm də insanların həyatı ilə bağlıdır.

Bir mübahisə necə faciəyə çevrilə bilər?

Azərbaycanda restoran və kafelərdə baş verən hadisələr göstərir ki, təhlükə bəzən gözlənilmədən yaranır. 2025-ci ilin oktyabrında Bakının Binə qəsəbəsində yerləşən kafedə sərxoş müştəri ilə ofisiant arasında mübahisə bıçaqlanma ilə nəticələnib. Məhkəmə materiallarına əsaslanan məlumatda bildirilirdi ki, müştəri əvvəlcə digər şəxslərlə mübahisə edib. Daha sonra ofisiantla yaşanan qarşıdurma zamanı bıçaqlanıb. Hadisəyə görə ofisiant üç il azadlıqdan məhrum edilib.

Bu hadisə ciddi sual doğurur: Münaqişə böyüməmişdən əvvəl kim müdaxilə etməlidir? Restoranın rəhbərliyi belə halların qarşısını almaq üçün hansı tədbirləri görməlidir?

Restoranlarda mühafizəçi olmalıdırmı?

Azərbaycanın “Qeyri-dövlət (özəl) mühafizə fəaliyyəti haqqında” Qanunu mühafizə xidmətlərinin fəaliyyətini və hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Qanun obyektlərin qorunmasını, giriş-çıxış rejiminin təmin edilməsini və təhlükəsizlik tədbirlərini nəzərdə tutur. Lakin qanunda bütün restoran və kafelərin istisnasız olaraq mühafizəçi saxlamasını tələb edən ümumi müddəa yoxdur. Bu səbəbdən hər bir kiçik kafenin ayrıca mühafizəçi işə götürməsinin məcburi olduğunu söyləmək düzgün deyil. Konkret obyektə əlavə təhlükəsizlik tələblərinin tətbiqi isə onun fəaliyyət xüsusiyyətlərindən və digər hüquqi normalardan asılı ola bilər. Bununla belə, gecə saatlarına qədər fəaliyyət göstərən, spirtli içkilərin təqdim olunduğu, canlı musiqi proqramlarının keçirildiyi və çoxsaylı insanların toplandığı restoranlarda peşəkar mühafizə xidmətinin təşkili mühüm qabaqlayıcı tədbir sayıla bilər.

Mühafizəçinin vəzifəsi yalnız qapıda dayanmaq deyil. O, təhlükəli vəziyyəti vaxtında müəyyənləşdirməli, münaqişənin böyüməsinin qarşısını qanuni vasitələrlə almağa çalışmalı və zərurət yarandıqda polisə məlumat verməlidir. Eyni zamanda, mühafizəçinin səlahiyyətləri məhduddur. Onun fiziki qüvvə tətbiq etməsi yalnız qanunla müəyyənləşdirilmiş hallarda mümkündür. Mühafizəçi polis əməkdaşını əvəz edə bilməz.

Təhlükə yalnız davadan ibarət deyil

Restoranlarda təhlükəsizliyin digər mühüm tərəfi yanğından mühafizədir. Oktyabrın 26-da Fövqəladə Hallar Nazirliyi Bakının Yasamal rayonunda yerləşən “El Pizza” restoranının fəaliyyətinin dayandırıldığını açıqlayıb. Yoxlama zamanı mətbəxdə qaz təsərrüfatından təhlükəsizlik tələblərinə zidd istifadə, standartlara uyğun olmayan odun sobaları və təxliyə planının olmaması kimi nöqsanlar müəyyən edilib. Nazirlik həmin şəraitdə fəaliyyətin davam etdirilməsinin yanğın təhlükəsi yaratdığını bildirib.

Oktyabrın 21-də isə Bakının Səbail rayonunda, Əziz Əliyev küçəsində yerləşən restoranın mətbəxində yanğın baş verib. FHN-in müdaxiləsi nəticəsində alovun genişlənməsinin qarşısı alınıb, xəsarət alan olmayıb. Bu faktlar göstərir ki, təhlükəsizlik yalnız mühafizəçi ilə məhdudlaşmır. Fövqəladə çıxışların açıq saxlanılması, yanğınsöndürmə vasitələri, elektrik və qaz sistemlərinin sazlığı da həyati əhəmiyyət daşıyır.

Müştəri xəsarət alarsa, kim cavab verəcək?

Azərbaycanın “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunu vətəndaşların təhlükəsiz xidmət almaq və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda vurulmuş zərərin ödənilməsini tələb etmək hüququnu tanıyır. Restoranda baş verən hadisədə məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsi konkret şəraitdən asılıdır. Müştərini başqa şəxs qəsdən yaralayıbsa, ilk növbədə həmin şəxsin əməli hüquqi qiymətləndirilir. Lakin obyekt rəhbərliyinin təhlükəsizlik qaydalarını pozması və ya zəruri tədbirləri görməməsi zərərə səbəb olubsa, onun da mülki və digər hüquqi məsuliyyəti yarana bilər. Başqa sözlə, restoranda hadisənin baş verməsi avtomatik olaraq sahibkarın təqsirli sayılması demək deyil. Bunun üçün qanun pozuntusu, zərər və onların arasındakı səbəbli əlaqə araşdırılmalıdır.

Təhlükəsizlik menyudan başlamır, idarəetmədən başlayır

Mütəxəssis rəyi tələb edən əsas məsələlərdən biri də restoran işçilərinin böhran vəziyyətlərinə hazırlığıdır. Müştərilər arasında dava başladıqda ofisiantın hansı addımı atacağı, inzibatçının polisi nə vaxt çağıracağı, yanğın zamanı insanların necə təxliyə olunacağı əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir. Beynəlxalq təhlükəsizlik yanaşmalarında belə vəziyyətlərin qarşısının alınması üçün risklərin qiymətləndirilməsi, əməkdaşların təlimatlandırılması və fövqəladə hallar üzrə fəaliyyət planlarının hazırlanması əsas tədbirlər sırasında yer alır. Azərbaycanda da böyük restoran və əyləncə məkanlarında bu prinsiplərin tətbiqinin genişləndirilməsi müştərilərin təhlükəsizliyi baxımından faydalı ola bilər. Nəticədə əsas məsələ restoranın girişində neçə mühafizəçinin dayanması deyil, təhlükə yarananda sistemin necə işləməsidir. Çünki insanlar restorana hesab ödəməklə yanaşı, təhlükəsiz mühitdə xidmət almaq üçün gəlirlər.

Ən mühüm sual isə açıq qalır: Müştərinin həyatını və sağlamlığını qorumaq üçün tədbirlər hadisədən əvvəl görülməlidir, yoxsa növbəti faciədən sonra?