Rusiya İran dronları və texnologiyaları üçün qızıl ödəyib WP

Rusiya, İranın pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) genişmiqyaslı istehsalını təşkil etməyə imkan verən texnologiyalara görə ödənişi qızıl şəklində edib.

Bizimyol.info xəbər verir ki, "The Washington Post" qəzetinin Vaşinqtondakı C4ADS tədqiqat qrupuna istinadən yazdığına görə, "Moskva ilə Tehran arasındakı tərəfdaşlıq Rusiyanın hava imkanlarını köklü şəkildə dəyişdi və iki beynəlxalq təcrid olunmuş ölkənin münasibətlərini yeni mərhələyə çıxardı".

İki il əvvəl İran və Rusiya arasında imzalanan saziş dönüş nöqtəsi olub. Həmin vaxtdan etibarən Rusiya Tatarıstandakı "Alabuga" xüsusi iqtisadi zonasında İranın "Shahed-136" kamikadze dronlarının yığılmasını təşkil edib. Bu dronlar Rusiyada “Geran-2” adı ilə tanınır. Onlar yüzlərlə kilometr uçuş məsafəsinə və 54 kq partlayıcı daşımaq gücünə malikdir.

Sızdırılmış sənədlərə və açıq mənbələrə əsasən, Rusiya yalnız bank köçürmələri ilə deyil, həm də 104 milyon ABŞ dolları dəyərində qızıl külçələri ilə ödəniş həyata keçirib. Bank əməliyyatları Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki maliyyə qurumları vasitəsilə aparılsa da, qızılın istifadəsi sanksiyalardan yayınmaq və əməliyyatların izlənilməsini çətinləşdirmək məqsədi daşıyıb.

"Qızıldan istifadə dollar ehtiyatlarının məhdud olduğu və ya ABŞ Maliyyə Nazirliyinin sanksiyalarına məruz qala biləcəyi şəraitdə tərəflərə alternativ variant imkanı verir. Qızıl köçürmələri ənənəvi maliyyə sistemlərini keçərək minimal rəqəmsal iz buraxır və əlavə anonimlik təmin edir", – deyə hesabatda bildirilir.

İdxaldan yerli istehsala keçid Rusiyanın taktikasını ciddi şəkildə dəyişib. Ukrayna tərəfinin məlumatına görə, demək olar ki, hər gün 100–110 dronla hücumlar baş verir. 2025-ci ilin mayında bir gecədə 300 dronla həyata keçirilmiş hücum müharibə başlayandan bəri ən irimiqyaslı hücumlardan biri olub.

"The Washington Post" yazır: “Saziş nəticə verdi. Rusiya qanadlı raket çatışmazlığı fonunda dron istehsalını artıraraq bu boşluğu doldura bildi və indi artıq bu sahədə müstəqil şəkildə istehsalı genişləndirə bilir”.

Yeni dronlar artıq orijinal "Shahed-136"dan fərqlənir.

"Həmin dronlar daha sürətli, daha yüksəkdə uça bilir və daha ağır döyüş yükü daşıyır. Bu da onları Ukraynanın mobil hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün daha az əlçatan edir. Alabugadakı zavodda artıq "Geran-3" — reaktiv mühərrikli, daha sürətli və interception-dan yayınma qabiliyyətinə malik versiya hazırlanır", – deyə hesabatda qeyd olunur.

Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski bu həftə bildirib ki, Rusiya hazırda gündə 300–350 uzaqmənzilli dron istehsal edir. Ukrayna isə məhdud resurslar səbəbilə yalnız 100-ə yaxın PUA yığa bilir.

C4ADS tədqiqatçısı Ömər Əl-Ğusbi: "Biz müşahidə edirik ki, Rusiya "Geran-2"nin idxalından lokal istehsalına, indi isə "Geran-3"ün hazırlanmasına keçib. Lokallaşma kifayət qədər uğurla gedir. Artıq biz müxtəlif modifikasiyaları və platformanın yeni versiyalarını qeydə alırıq", - qeyd edir.

C4ADS-in hesabatı məlumat sızmaları və açıq mənbələrə əsaslanır. Bu mənbələr İranın pilotsuz texnologiyalarının Rusiyaya ötürülməsini izləməyə imkan verir. Ən mühüm məlumatlardan biri, İranın Müdafiə Nazirliyi ilə əlaqəli olduğu ehtimal edilən və Rusiya, Çin, Venesuelaya komponentlər tədarük edən "Sahara Thunder" adlı şirkətə aid 10 GB-lıq sənədlər toplusu olub. C4ADS-in məlumatına görə, bu şirkət Tatarıstanla sıx əməkdaşlıq edib. 2024-cü ilin aprelində ABŞ bu şirkətə qarşı sanksiyalar tətbiq edib. Ardınca "Sahara Thunder" ləğv prosesi başladaraq, görünür ki, sanksiyalardan yayınmağa çalışıb.

Hesabatda: "Bu tərəfdaşlıq qlobal sanksiyaların məhdudiyyətlərini ortaya qoyub. Sanksiya tətbiq olunan subyektlər uyğunlaşır və onların yerini yeniləri tutur. Bu sxemləri anlayaraq və qarşısını alaraq onların fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq mümkündür", - deyə vurğulanır.

Qadir, Bizimyol.info