Sağlığında tanınmayan polyak rəssam O, niyə kuklaları çəkirdi?

29 yanvar tanınmış polyak rəssam Tadeuş Makovskiyin doğum günüdür.

Kulis.az bu münasibətlə onun həyatı və yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

Tadeuş Makovskiy XX əsr Polşa rəssamlığının özünəməxsus simalarından biridir. Onun sənəti klassik akademik biliklərlə Avropa modernizminin, xalq ruhu ilə uşaq sadəliyinin incə sintezidir.

Makovskiy rəsmə yalnız forma və rəng kimi deyil, daxili duyğuların, xatirələrin və insan ruhunun birbaşa ifadəsi kimi yanaşırdı.

Rəssam 1882-ci ildə Polşada anadan olub. İlk baxışdan onun yaradıcılıq yolu klassik görünür: universitet təhsili, rəssamlıq akademiyası, möhkəm nəzəri baza.

Lakin Makovskiyin sənətdəki taleyini müəyyən edən əsas məqam Parisə köçməsi olur.

XX əsrin əvvəllərində Paris yalnız Avropanın deyil, bütün dünyanın sənət paytaxtı idi. Burada kubizm, modernizm, avanqard cərəyanlar bir-biri ilə toqquşur, rəssamları yeni ifadə yolları axtarmağa vadar edirdi.
Makovskiy də bu mühitin təsirindən kənarda qalmır, lakin heç vaxt kor-koranə bir üsluba bağlanmır.

Onun erkən əsərlərində formaların parçalanması, fiqurların sadələşdirilməsi və kubist təsir aydın görünür.

Ancaq zaman keçdikcə Makovskiy sərt intellektual kubizmdən uzaqlaşaraq daha yumşaq, insanı ovsunlayan, nağılvari dünyaya yönəlir.

Bu mərhələdə onun rəsmlərində uşaqlar əsas qəhrəmanlara çevrilir. Uşaq fiqurları Makovskiydə realist portret deyil, simvoldur.

Onlar saf düşüncəni, itirilməmiş səmimiyyəti, dünyaya ilk baxışdakı təmiz heyrəti təmsil edir.

Bəzən bu uşaqlar kuklanı xatırladır, bəzən bir qədər kədərli və susqun görünürlər – sanki böyüklər dünyasının ağırlığını hiss edirlər.

Makovskiyin karnaval və maskarad mövzulu rəsmləri xüsusilə diqqət çəkir.

Bu əsərlərdə şənliklə kədər, oyunla düşüncə eyni anda mövcuddur.

Maskalar arxasında gizlənən insan simaları onun sənətinin fəlsəfi qatını açır: hər bir insan cəmiyyətdə müəyyən rol oynayır, amma o rolun arxasında həmişə başqa bir “mən” gizlənir.

Rəssam bu ikiliyi qrotesk və poetik dillə təqdim edir.

Kənd həyatına və xalq motivlərinə həsr olunmuş kompozisiyalarında Makovskiy Polşa folklorunun ruhunu modernist baxışla birləşdirir. O, kənd səhnələrini idealizə etmir, amma sadələşdirir, onları nağıl estetikasına yaxınlaşdırır.

Rənglər təmkinli, harmonik və sakitdir; kompozisiyalar isə sanki uşağın çəkdiyi rəsmi xatırladır, lakin bu sadəliyin arxasında güclü peşəkarlıq və düşünülmüş quruluş dayanır.

Makovskiy yalnız rəssam deyil, həm də qrafik və illüstrator idi. Kitab illüstrasiyaları və qrafik işlərində o, xəttin ifadə imkanlarından ustalıqla istifadə edir, obrazı minimum vasitə ilə maksimum təsir gücünə çatdırırdı.

Bu xüsusiyyət onun rəssamlıq üslubunda da hiss olunur: lazımsız detal yoxdur, hər şey fikrə xidmət edir.

Rəssamın həyatı qısa olsa da, yaradıcılığı dərin və qalıcı iz buraxıb.

O, yaşadığı dövrdə tam dəyərini almasa da, bu gün Makovskiy Polşa və Avropa modernizminin mühüm simalarından biri hesab olunur.

Onun əsərləri sadəcə vizual görüntü deyil, daxili sakitlik, nostalgiya və düşüncə yaradan poetik məkandır.

Makovskiyə baxan tamaşaçı sanki bir anlıq uşaq dünyasına qayıdır, amma bu dönüş sadə deyil – həyatın mürəkkəbliyini anlayan, lakin onu incəliklə qəbul edən bir baxışdır.

Bu səbəbdən Tadeuş Makovskiy sənəti bu gün də aktuallığını qoruyur: çünki o, insanın dəyişməyən daxili ehtiyaclarına – səmimiyyətə, sadəliyə və mənəvi dərinliyə toxunur.