Sənədsiz evdə yaşayanlara VACİB XƏBƏR:Qeydiyyata düşmək üçün...

Sənədsiz evlərdə yaşayan vətəndaşların həmin ünvana qeydiyyata düşüb-düşə bilməməsi ilə bağlı suallar son illər tez-tez gündəmə gəlir. Xüsusilə uzun müddət ərzində müəyyən ünvanda yaşayan, lakin evin və ya torpaq sahəsinin sənədləri tam rəsmiləşdirilməyən şəxslər qeydiyyat məsələsində çətinliklərlə üzləşirlər. Bəzi hallarda vətəndaşlar illərdir həmin evdə yaşadıqlarını, kommunal xidmətlərdən istifadə etdiklərini və müxtəlif ödənişlər etdiklərini əsas gətirərək yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınmalarının mümkün olduğunu düşünürlər.
Məsələ ilə bağlı açıqlama verən vəkil Arzu Alıyeva bildirib ki, yaşayış sahəsində faktiki yaşamaq ilə həmin ünvanda hüquqi əsaslarla qeydiyyatda olmaq eyni məsələ deyil. Vəkilin sözlərinə görə, vətəndaşın hər hansı evdə uzun müddət yaşaması həmin şəxsin avtomatik olaraq həmin ünvanda qeydiyyata alınması üçün kifayət etmir. Qeydiyyat məsələsində yaşayış sahəsindən istifadə və ya həmin sahəyə dair hüququ təsdiq edən müvafiq sənədlərin və hüquqi əsasların olması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Arzu Alıyevanın sözlərinə görə, əvvəlki dövrlərdə sənədləri tam qaydasında olmayan bəzi yaşayış sahələri ilə bağlı müəyyən hallarda yerli icra hakimiyyəti və ya bələdiyyə orqanlarının sənədləri, balansında olan əmlak barədə məlumatlar və digər əsaslar nəzərə alınaraq qeydiyyat məsələləri həll edilə bilirdi. Lakin bu, bütün sənədsiz evlərə şamil olunan ümumi qayda kimi qəbul edilməməlidir. Hazırda sənədsiz evdə faktiki yaşamaq özü-özlüyündə həmin ünvanda qeydiyyata düşmək üçün kifayət edən hüquqi əsas hesab olunmur.
Hüquqşünas qeyd edir ki, burada evin və torpaq sahəsinin hüquqi statusunu bir-birindən fərqləndirmək də vacibdir. Bəzi hallarda vətəndaşın torpaq sahəsinə dair sənədi olduğu halda, həmin torpaq üzərində yerləşən yaşayış evinin sənədləri olmur. Belə vəziyyətdə də evin hüquqi statusunun ayrıca müəyyənləşdirilməsi və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə rəsmiləşdirilməsi məsələsi ortaya çıxır. Yəni torpağa dair sənədin mövcudluğu avtomatik olaraq evin də tam hüquqi statusa malik olması anlamına gəlmir.Eyni zamanda, sənədsiz evlərdə yaşayan şəxslər bəzən kommunal xidmətlərə dair abonentlik, elektrik, qaz və su ödənişlərini, vergi və digər ödənişləri həmin ünvanda yaşamalarının sübutu kimi təqdim edirlər. Bu cür sənədlər faktiki yaşayışın müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli ola bilər. Lakin onlar özlüyündə mülkiyyət hüququnu və ya qeydiyyat hüququnu avtomatik yaratmır.
Vəkilin sözlərinə görə, belə hallarda vətəndaşın ilk növbədə əmlakın hansı əsasla əldə edildiyini və ya inşa olunduğunu müəyyənləşdirməsi lazımdır. Torpağın kimə məxsus olması, evin nə vaxt və hansı əsasla tikilməsi, əvvəlki dövrlərdən hər hansı sənədin mövcud olub-olmaması, bələdiyyə və ya digər dövlət qurumlarından verilmiş sənədlərin olub-olmaması, əmlakla bağlı məhkəmə qərarlarının mövcudluğu kimi hallar araşdırılmalıdır.Sənədsiz ev məsələsinin yalnız qeydiyyat problemi olmadığına diqqət çəkən hüquqşünas bildirir ki, əmlak hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilmədikdə gələcəkdə həmin evin satılması, bağışlanması, vərəsəlik qaydasında keçirilməsi, bölüşdürülməsi və digər sərəncam əməliyyatlarının aparılması zamanı da ciddi çətinliklər yarana bilər. Xüsusilə ev sahibinin vəfat etdiyi hallarda sənədsiz əmlakın vərəsələr arasında rəsmiləşdirilməsi əlavə hüquqi prosedurlar tələb edə bilər.Bu səbəbdən vətəndaşların sənədsiz evdə qeydiyyata düşmək məsələsini həll etməzdən əvvəl əmlakın özünün hüquqi statusunu qaydaya salmaları daha məqsədəuyğun hesab olunur. Əgər əmlakın sənədləşdirilməsi mümkündürsə, bununla bağlı aidiyyəti dövlət qurumlarına müraciət edilməli, mövcud sənədlər toplanmalı və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun prosedurlar həyata keçirilməlidir.

Arzu Alıyeva vurğulayır ki, hər bir sənədsiz evlə bağlı vəziyyət eyni deyil. Bir evin ümumiyyətlə heç bir sənədinin olmaması ilə torpaq sahəsinin sənədinin olduğu, lakin evin dövlət qeydiyyatından keçirilmədiyi vəziyyət hüquqi baxımdan eyni qiymətləndirilə bilməz. Buna görə də vətəndaşa konkret cavab vermək üçün əmlakın bütün sənədləri və yaranmış hüquqi vəziyyət ayrıca araşdırılmalıdır.
Beləliklə, sadəcə sənədsiz evdə yaşamaq həmin ünvana avtomatik qeydiyyat hüququ yaratmır. Əvvəllər bəzi xüsusi hallarda yerli qurumların sənədləri və balans məlumatları əsasında fərqli praktikalara rast gəlinsə də, bu gün vətəndaşlar sənədsiz ev məsələsində daha çox əmlakın hüquqi statusunun rəsmiləşdirilməsinə diqqət yetirməlidirlər. Əmlakın sənədləşdirilməsi isə gələcəkdə həm yaşayış yeri üzrə qeydiyyat, həm də həmin əmlak üzərində hüquqların həyata keçirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır./0xu24.com