Icma.az
close
up
RU
Sentyabrda kəşf olunan PENISILLIN Azərbaycanlı həkim öz venasında nəyi sınadı?

Sentyabrda kəşf olunan PENISILLIN Azərbaycanlı həkim öz venasında nəyi sınadı?

Icma.az bildirir, Medicina portalına istinadən.


20-əsrdə Dünya tibb elmində və ümumiyyətlə, praktik təbabətdə baş vermiş ən böyük yeniliklərdən biri — penisillinin kəşfi 1928-ci ilin sentyabr ayına təsadüf edir. Məhz bu kəşflə təbabətdə inqilab effekti yaradan antibiotikototerapiya erası başlanmış və bu vaxta qədər müalicəsi çətin hesab edilən, bəzən qeyri-mümkün olan xəstəliklərlə mübarizədə böyük uğurlar qazanılmışdır.

Medicina.az xəbər verir Azərbaycan Tibb jurnalının baş redaktor müavini Fuad İslamzadə penisillinin tarixi barədə araşdırma məqaləsini təqdim edib.

Qeyd etmək istərdim ki, təbabət tarixinə dair olan bir çox ədəbiyyat mənbələrində penisillinin kəşfi bir təsadüflə əlaqələndirilir. Çünki bu kəşfin müəllifi olan şotlandiyalı alim Aleksandr Fleminq özü də bunun bir təsadüf nəticəsində baş verdiyini bildirmişdi. 1938-ci ildə o vaxt məşhur ingilis immmunoloqu Almrot Raytın laboratoriyasında işləyən Fleminq irinli yaraların və bir sıra infeksion-iltihabi xəstəliklərin əsas törədicilərindən olan stafilokoklar üzərində tədqiqat aparırdı. Bir gün Fleminq stafilokokların tədqiqi üçün mikrob əkmələri hazırlanan kasacıqlari (Petri kasaları) termostatdan çıxararkən onlardan birində stafilokokların inkişaf etmədiyini müşahidə edir və görür ki, həmin kasacığın kənarında kiçik bir kif topası əmələ gəlib. Belə bir dəyişikliyi başqa adam görsəydi, bəlkə də heç əhəmiyyət verməz və kasanı yuyulmağa göndərərdi. Ancaq Fleminq bu hadisəni diqqətdən kənarda saxlamamaqla sübut etdi ki, elmdə təsadüf hesab edilə biləcək təbiət hadisələri də yalnız böyük istedada malik insanların qarşısına çıxdıqda böyük kəşflərin ortaya çıxması ilə nəticələnə bilər.


Fleminq əldə etdiyi kif kütləsini tədqiq edərək, bu kütlənin əsasını penisillium notatum adlı təkhüceyrəli mikroskopik göbələkcilərin təşkil etdiyini öyrəndi və bu göbələkciklərin həyat fəaliyyəti zamanı xarici mühitə antimikrob xassəli maddə ifraz edildiyini aşkar etdi. Həmin maddəyə isə penisillin adı verildi. Bu kəşflə əlaqədar olaraq 1928-ci ilin 13 sentyabr günü təbabət tarixinə Penisillinin Kəşfi Günü kimi daxil olub.

Fleminqin kəşfi sonrakı illər ərzində penisillinin xassələrinin və təbabətdə tətbiq edilmək üçün təmiz şəkildə alınması məqsədilə aparılan intensiv tədqiqatlara təkan verdi. İlk vaxtlar penisillini təmiz şəkildə əldə etmək mümkün olmurdu. Çünki bu maddə toplandığı mühitdə tezliklə parçalanır və əsas xassələrini itirirdi. Bu vəzifənin öhdəsindən gəlməyə isə Oksford Universitetində Hovard Florinnin laboratoriyasında işləyən Ernest Çeyn oz elmi rəhbəri ilə birgə apardığı gərgin iş sayəsində nail oldu. Onlar ilk növbədə müəyyənləşdirdilər ki, penisillinin tezliklə parçalanmasının səbəbi onun toplandığı mühitdə olan turş xassəli maddələrin təsiri ilə bağlıdır. Buna görə penicillium notatum göbələklərinin inkişaf etdiyi mühitdə toplanan turş xassəli maddələri neytrallaşdırmaq üsulu hazırladılar və bunun ardınca penisillin molekuluna onun strukturunun sabitləşməsinə komək edən, lakin antimikrob xassəsinin zəifləməsinə səbəb olmayan kompleks əlavə etməyə nail oldular. Buna görə müasir dövrdə istifadə edilən penisillin preparatlarının tərkibinə benzil radikalı və kalium, ya da natrium kationu daxildir.

Penisillinin dərman preparatının klinik istifadəsinə 1941-ci ildə başlanılmışdır. Bu preparatın tətbiqi sayəsində İkinci Dünya müharibəsi dövründə yüz minlərlə yaralının həyatının yara prosesinə irinli infeksiya qoşulması nəticəsində başa çatmasının qarşısı alınmışdır. Bundan əlavə, penisillin uzun müddət ərzində pnevmoniya, peritonitlər, sifilis, revmatizm kimi çətin sağalan xəstəliklərin müalicəsində uğurla istifadə edilən yeganə prepararat olmuşdur. Bu preparatın kəşfinə və klinik praktikada uğurla tətbiqinə görə 1945-ci ildə Aleksandr Fleminq, Hovard Flori və Ernest Çeyn Nobel mükafatı ilə təltif edilmişdilər.


Penisillinin haqqında daha bir maraqlı faktı da qeyd etmək istərdim. İlk vaxtlar penisillin müalicə məqsədilə yalnız əzələ daxilinə yeridilmək yolu ilə istifadə edilirdi. Lakin bu halda uzun müddət sürən ağır iltihabi xəstəliklərin müalicəsində preparat az effekt verirdi. Buna yalnız preparatın vena daxilinə yeridilməsinə dair fikirlər var idi. Lakin bu usulun həyat üçün təhlükəli oldüğu hesab edildiyinə görə heç kim buna risk etmək istəmirdi. Həmvətənimiz — Respublikanın Əməkdar həkimi, professor Salih Salihov (1909-1976) bu üsulu ilk dəfə öz üzərində tətbiq etməklə effektivliyini subuta yetirmişdir. O, penisillinin venadaxili tətbiqinin mümkünlüyünü öz venasina preparat yeritdirməklə sübut etmək qərarı verdikdə, bu işi etməli olan tibb bacısı qorxaraq professorun tapşırığını yerinə yetirməkdən imtina etmişdi. Buna görə prof. S.Salihov bu işə öz istəyi ilə qərar verdiyinə dair bəyanat yazaraq imzalamış və yalniz bundan sonra tibb bacısı tapşırığı yerinə yetirmişdi.

Aygün

Medicina.az


Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:132
embedMənbə:https://www.medicina.az
archiveBu xəbər 16 Sentyabr 2025 16:35 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see319

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see319

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see316

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see312

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see294

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see293

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see278

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see275

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see269

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see269

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see267

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see265

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see259

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see256

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see254

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see243

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see240

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see235

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see219

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see211
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri