Icma.az
close
up
RU
Sentyabrda kəşf olunan PENISILLIN Azərbaycanlı həkim öz venasında nəyi sınadı?

Sentyabrda kəşf olunan PENISILLIN Azərbaycanlı həkim öz venasında nəyi sınadı?

Icma.az bildirir, Medicina portalına istinadən.


20-əsrdə Dünya tibb elmində və ümumiyyətlə, praktik təbabətdə baş vermiş ən böyük yeniliklərdən biri — penisillinin kəşfi 1928-ci ilin sentyabr ayına təsadüf edir. Məhz bu kəşflə təbabətdə inqilab effekti yaradan antibiotikototerapiya erası başlanmış və bu vaxta qədər müalicəsi çətin hesab edilən, bəzən qeyri-mümkün olan xəstəliklərlə mübarizədə böyük uğurlar qazanılmışdır.

Medicina.az xəbər verir Azərbaycan Tibb jurnalının baş redaktor müavini Fuad İslamzadə penisillinin tarixi barədə araşdırma məqaləsini təqdim edib.

Qeyd etmək istərdim ki, təbabət tarixinə dair olan bir çox ədəbiyyat mənbələrində penisillinin kəşfi bir təsadüflə əlaqələndirilir. Çünki bu kəşfin müəllifi olan şotlandiyalı alim Aleksandr Fleminq özü də bunun bir təsadüf nəticəsində baş verdiyini bildirmişdi. 1938-ci ildə o vaxt məşhur ingilis immmunoloqu Almrot Raytın laboratoriyasında işləyən Fleminq irinli yaraların və bir sıra infeksion-iltihabi xəstəliklərin əsas törədicilərindən olan stafilokoklar üzərində tədqiqat aparırdı. Bir gün Fleminq stafilokokların tədqiqi üçün mikrob əkmələri hazırlanan kasacıqlari (Petri kasaları) termostatdan çıxararkən onlardan birində stafilokokların inkişaf etmədiyini müşahidə edir və görür ki, həmin kasacığın kənarında kiçik bir kif topası əmələ gəlib. Belə bir dəyişikliyi başqa adam görsəydi, bəlkə də heç əhəmiyyət verməz və kasanı yuyulmağa göndərərdi. Ancaq Fleminq bu hadisəni diqqətdən kənarda saxlamamaqla sübut etdi ki, elmdə təsadüf hesab edilə biləcək təbiət hadisələri də yalnız böyük istedada malik insanların qarşısına çıxdıqda böyük kəşflərin ortaya çıxması ilə nəticələnə bilər.


Fleminq əldə etdiyi kif kütləsini tədqiq edərək, bu kütlənin əsasını penisillium notatum adlı təkhüceyrəli mikroskopik göbələkcilərin təşkil etdiyini öyrəndi və bu göbələkciklərin həyat fəaliyyəti zamanı xarici mühitə antimikrob xassəli maddə ifraz edildiyini aşkar etdi. Həmin maddəyə isə penisillin adı verildi. Bu kəşflə əlaqədar olaraq 1928-ci ilin 13 sentyabr günü təbabət tarixinə Penisillinin Kəşfi Günü kimi daxil olub.

Fleminqin kəşfi sonrakı illər ərzində penisillinin xassələrinin və təbabətdə tətbiq edilmək üçün təmiz şəkildə alınması məqsədilə aparılan intensiv tədqiqatlara təkan verdi. İlk vaxtlar penisillini təmiz şəkildə əldə etmək mümkün olmurdu. Çünki bu maddə toplandığı mühitdə tezliklə parçalanır və əsas xassələrini itirirdi. Bu vəzifənin öhdəsindən gəlməyə isə Oksford Universitetində Hovard Florinnin laboratoriyasında işləyən Ernest Çeyn oz elmi rəhbəri ilə birgə apardığı gərgin iş sayəsində nail oldu. Onlar ilk növbədə müəyyənləşdirdilər ki, penisillinin tezliklə parçalanmasının səbəbi onun toplandığı mühitdə olan turş xassəli maddələrin təsiri ilə bağlıdır. Buna görə penicillium notatum göbələklərinin inkişaf etdiyi mühitdə toplanan turş xassəli maddələri neytrallaşdırmaq üsulu hazırladılar və bunun ardınca penisillin molekuluna onun strukturunun sabitləşməsinə komək edən, lakin antimikrob xassəsinin zəifləməsinə səbəb olmayan kompleks əlavə etməyə nail oldular. Buna görə müasir dövrdə istifadə edilən penisillin preparatlarının tərkibinə benzil radikalı və kalium, ya da natrium kationu daxildir.

Penisillinin dərman preparatının klinik istifadəsinə 1941-ci ildə başlanılmışdır. Bu preparatın tətbiqi sayəsində İkinci Dünya müharibəsi dövründə yüz minlərlə yaralının həyatının yara prosesinə irinli infeksiya qoşulması nəticəsində başa çatmasının qarşısı alınmışdır. Bundan əlavə, penisillin uzun müddət ərzində pnevmoniya, peritonitlər, sifilis, revmatizm kimi çətin sağalan xəstəliklərin müalicəsində uğurla istifadə edilən yeganə prepararat olmuşdur. Bu preparatın kəşfinə və klinik praktikada uğurla tətbiqinə görə 1945-ci ildə Aleksandr Fleminq, Hovard Flori və Ernest Çeyn Nobel mükafatı ilə təltif edilmişdilər.


Penisillinin haqqında daha bir maraqlı faktı da qeyd etmək istərdim. İlk vaxtlar penisillin müalicə məqsədilə yalnız əzələ daxilinə yeridilmək yolu ilə istifadə edilirdi. Lakin bu halda uzun müddət sürən ağır iltihabi xəstəliklərin müalicəsində preparat az effekt verirdi. Buna yalnız preparatın vena daxilinə yeridilməsinə dair fikirlər var idi. Lakin bu usulun həyat üçün təhlükəli oldüğu hesab edildiyinə görə heç kim buna risk etmək istəmirdi. Həmvətənimiz — Respublikanın Əməkdar həkimi, professor Salih Salihov (1909-1976) bu üsulu ilk dəfə öz üzərində tətbiq etməklə effektivliyini subuta yetirmişdir. O, penisillinin venadaxili tətbiqinin mümkünlüyünü öz venasina preparat yeritdirməklə sübut etmək qərarı verdikdə, bu işi etməli olan tibb bacısı qorxaraq professorun tapşırığını yerinə yetirməkdən imtina etmişdi. Buna görə prof. S.Salihov bu işə öz istəyi ilə qərar verdiyinə dair bəyanat yazaraq imzalamış və yalniz bundan sonra tibb bacısı tapşırığı yerinə yetirmişdi.

Aygün

Medicina.az


Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:125
embedMənbə:https://www.medicina.az
archiveBu xəbər 16 Sentyabr 2025 16:35 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see401

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see388

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see317

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see311

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see297

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see287

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see274

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see268

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see267

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see254

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see237

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see236

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see231

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see230

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see229

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see227

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see224

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see217

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see217

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri