Şərqdə ilk parlamentli respublika

Azərbaycan tarixində mühüm dönüm nöqtələrindən biri 1918-ci ilin 28 may tarixində qəbul edilmiş İstiqlal Bəyannaməsidir. Bu sənəd təkcə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıldığını elan etməklə kifayətlənməmiş, həm də xalqımızın azadlıq və müstəqillik arzusunu rəsmi şəkildə bəyan etmişdir. Həmin gün Azərbaycan xalqı tarix səhnəsində ilk dəfə olaraq öz taleyinə sahib çıxaraq, milli dövlət qurmaq iradəsini ortaya qoymuşdur. İstiqlal Bəyannaməsi məhz bu ruhun rəmzi, milli oyanışın təməl daşı və dövlətçilik ənənələrimizin bərpası yolunda mühüm bir sənəd olmuşdur.

XX əsrin əvvəlləri Azərbaycanın tarixi üçün mürəkkəb və bir o qədər də əhəmiyyətli bir dövr olmuşdur. Çar Rusiyasının süqutundan sonra yaranan siyasi boşluq bölgədə yeni dövlətlərin formalaşması üçün zəmin yaratdı. Azərbaycan ziyalıları və milli qüvvələr bu tarixi fürsəti dəyərləndirərək 1918-ci ilin mayında Tiflisdə toplaşaraq İstiqlal Bəyannaməsini qəbul etdilər. Bu sənəddə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradıldığı elan olundu və ölkənin sərhədləri daxilində yaşayan bütün millətlərə bərabər hüquqlar verildi. İstiqlal Bəyannaməsi bu baxımdan həm də regionda ilk dünyəvi, demokratik respublikanın əsasını qoymuş sənəd idi. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi, siyasi plüralizmin tanınması və insan hüquqlarının qorunması kimi prinsiplər həmin dövr üçün çox mütərəqqi idi. İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan xalqında böyük bir ruh yüksəkliyi yaratdı.
Uzaq-yaxın kəndlərdən tutmuş böyük şəhərlərə qədər bu qərar sevinc və qürur hissi ilə qarşılandı. Xalqın içində illərlə basdırılmış olan azadlıq arzusu alovlandı, milli şüur sürətlə yüksəldi. Müxtəlif təbəqələrdən olan insanlar – ziyalılar, kəndlilər, işçilər – dövlət quruculuğuna dəstək verməyə başladılar. Məktəblərdə ana dilində tədris, milli ordunun yaradılması, milli mətbuatın inkişafı kimi proseslər xalqın müstəqillik düşüncəsini daha da möhkəmləndirdi. İstiqlal Bəyannaməsi, həmçinin, milli kimliyin formalaşmasında mühüm rol oynadı. Bu sənəd xalqımıza özünü bir millət kimi dərk etmə, öz mədəniyyətinə, dilinə, tarixinə sahib çıxma hissi aşıladı. Bu mənada İstiqlal Bəyannaməsi yalnız siyasi sənəd deyil, həm də milli-ideoloji manifest idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hər nə qədər qısaömürlü (1918–1920) olsa da, onun yaratdığı dövlətçilik ənənəsi və müstəqillik ideyası xalqın yaddaşında əbədi iz buraxdı. 1991-ci ildə Azərbaycan Sovet İttifaqından ayrılaraq yenidən müstəqil olduqda, bu prosesin ideoloji əsasını məhz 1918-ci ildə qəbul edilən İstiqlal Bəyannaməsi təşkil edirdi.
Bu gün də Azərbaycan Respublikasının dövlətçilik fəlsəfəsində, Konstitusiyasında və ümumilikdə siyasi kursunda o dövrün prinsiplərinin davamını görmək mümkündür. Xalqımız üçün bu sənəd bir tarix faktı olmaqdan çox, milli iradənin təcəssümüdür. İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan xalqının tarixində böyük dönüş nöqtəsidir. Bu sənəd xalqın öz müqəddəratını müəyyən etmək hüququnu tanıdığı, müstəqillik hisslərinin alovlandığı bir dövrün rəmzidir. O günlərdə atılan addımlar bu günün müstəqil və güclü Azərbaycanının təməlini qoymuşdur. İstiqlal Bəyannaməsi təkcə keçmişin yaddaşı deyil, həm də gələcəyə yol göstərən mayakdır. Onun ideyaları xalqımızın müstəqillik hisslərini daim gücləndirmiş və gücləndirməkdə davam edir.

İlqar İlyasov
YAP Laçın rayon təşkilatının sədri