Sığorta etimadın açarı kimi: Orta Dəhliz beynəlxalq logistika üçün necə daha təhlükəsiz olur EKSPERT

Bakı, 16 oktyabr, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən perspektivli nəqliyyat marşrutlarından birinə çevrilərək biznes və ticarət üçün yeni imkanlar açır. İnfrastrukturun inkişafı və yük axınlarının artması ilə yanaşı, logistika zəncirinin bütün iştirakçılarına qorunma və inam təmin edən müasir sığorta həllərinə ehtiyac da artır. Etibarlı sığorta mexanizmləri riskləri minimuma endirməyə və tərəfdaşlar arasında əlavə etimad səviyyəsi yaratmağa kömək edir. Məhz bunun sayəsində Orta Dəhliz ənənəvi marşrutlara tədricən rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı alternativə çevrilir.

AZƏRTAC nəqliyyat və logistika üzrə ekspert Stanislav Kovalyovla müsahibəni təqdim edir.

– Cənab Kovalyov, Xəzər üzərindən keçən dəniz hissəsində sığorta baxımından hansı risk aspektlərinə xüsusi diqqət yetirilməlidir - texniki, iqlim yoxsa hüquqi?

– Məncə, sığortaçılar üçün əsas “maneə daşı” gəmilərin yaşı, onların sinfi və P&I (Protection and Indemnity – “Qoruma və Kompensasiya”) örtüyüdür ki, bu da gəmi sahibinin və ya fraxtçının fəaliyyətinə görə məsuliyyət sığortasının formasıdır. Bu parametrlər birbaşa şəkildə yekun sığorta haqqının (premiyanın) səviyyəsini müəyyənləşdirir, yəni söhbət, ilk növbədə, texniki riskdən gedir. Detallara diqqətli yanaşma və surveyrların (əmlakı, yükləri və ya nəqliyyat vasitələrini yoxlayan və qiymətləndirən mütəxəssis – red.) tələblərinə ciddi əməl etməklə bir çox təhlükələri real şəkildə minimuma endirmək mümkündür.

– Azərbaycan Ələt limanını fəal şəkildə inkişaf etdirərək onu Orta Dəhlizin əsas qovşağına çevirir. Yüklərin qorunması üçün infrastrukturla yanaşı müasir sığorta mexanizmlərinin inkişafı nə dərəcədə vacibdir?

– Dəniz sığortası şərtləri, o cümlədən yük sığortası qaydaları çoxdan hazırlanıb. Hər 5–7 ildən bir London Sığortaçılar İnstitutunun əsas qaydalarında, yəni sığorta müqavilələrinə dair standart şərtlərdə kiçik, lakin mühüm dəyişikliklər baş verir və bu dəyişikliklər, şübhəsiz ki, müasir reallıqları əks etdirir.

Mən həmişə vurğulayıram ki, sığorta məhsullarının nəzərdə tutulduğu kimi işləməsi üçün bir məqam son dərəcə vacibdir, yəni “yükün sığortası” ilə “logistika operatorunun məsuliyyət sığortası” anlayışlarını qarışdırmaq olmaz. Logistika zəncirinin hər bir iştirakçısı öz məsuliyyətini və sığorta limitlərini əhatə edən fərdi sığortayamalik olmalıdır. Belə yanaşma kompleks müdafiəni təmin edir və bütün tərəflər üçün riskləri minimuma endirir.

– Cənubi Qafqazda yük axınlarında nəzərəçarpan artım müşahidə olunur, lakin infrastruktur bu templə hər zaman ayaqlaşa bilmir. Daşıyıcılar üçün gecikmə və itki risklərini minimuma endirəcək hansı sığorta həlləri mövcuddur?

– Əslində, məhz bu cür risklər üçün xüsusi sığorta məhsulları hələ ki mövcud deyil. Buna görə də burada əsas məsələ əlavə müqavilə öhdəlikləri götürməmək və daşıma sifarişi və ya malın qəbul sənədlərini imzalayarkən bütün sənədləri diqqətlə yoxlamaqdır. Bu yanaşma potensial riskləri minimuma endirməyə və gecikmə və ya itkilərlə bağlı xoşagəlməz hallardan yayınmağa kömək edəcək.

– Tez-tez bildirilir ki, tarif və inzibati maneələr Orta Dəhlizin inkişafını ləngidir. Beynəlxalq yükdaşıyıcılar üçün etimad və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından sığorta bazarı hansı rol oynaya bilər?

– Şübhəsiz ki, sığorta “xidmət təklif edən” üçün güclü vasitədir, çünki o, müştərisinə reytinqi yüksək olan sığorta şirkətlərindən etibarlı məhsulları da əhatə edən kompleks xidmət təqdim edə bilər.

Qeyd etmək lazımdır ki, Avropa sığorta şirkətlərinin tarifləri daha yüksək olsa da, sığortaya çəkilən xərclərin daşınmanın ümumi büdcəsindəki payı kifayət qədər aşağıdır və adətən bu, yükün dəyərinin cəmi 0,15–0,35 faizi təşkil edir.

Beləliklə, düzgün qurulmuş sığorta təminatı bütün zəncir iştirakçıları arasında etimad və proqnozlaşdırıla bilənlik səviyyəsini artırır ki, bu da mövcud maneələr fonunda xüsusilə qiymətlidir.

– Orta Dəhliz üzrə fəaliyyət göstərən müştərilər arasında hansı sığorta məhsullarına daha çox tələbat var? Suets kanalı üzərindən keçən ənənəvi dəniz marşrutlarından istifadə edənlərlə müqayisədə fərqlər varmı?

– Ümumilikdə vəziyyət standartdır, belə ki, bunlar yükün özünün sığortası və ekspeditor və ya daşıyıcının məsuliyyət sığortasıdır.

Lakin Orta Dəhliz üzrə fəaliyyət zamanı sığorta polis şərtlərinə, xüsusilə də istisnalar siyahısına diqqətlə yanaşmaq son dərəcə vacibdir. Sığorta şirkətinə təqdim edilən məlumatların dəqiqliyi və tamlığı çox şeyi müəyyən edir.

Məsələn, çox vaxt polisdə yalnız əsas daşıyıcının deyil, həm də cəlb edilən bütün subpodratçıların məsuliyyət sığortasının olması tələbi göstərilir. Bu şərtdən kənara çıxmağı planlaşdırırsınızsa, əvvəlcədən sığortaçının yazılı razılığını almalısınız. Bu cür detallar işin nəticəsinə ciddi təsir göstərə bilər, buna görə də bu məsələdə diqqətli olmaq son dərəcə vacibdir.

– Avropa Orta Dəhlizə getdikcə daha çox maraq göstərir. Etibarlı sığorta alətlərinin mövcudluğu Avropa şirkətlərinin şimal və cənub marşrutlarından yükləri bu istiqamətə yönəltməyə hazır olmalarına nə dərəcədə təsir edə bilər?

– Bu, həqiqətən də mühüm amildir. Hazırda hələ də sığorta təminatı olmadan fəaliyyət göstərən daşıyıcı və ekspeditorların kifayət qədər yüksək payı müşahidə olunur. Mənim fikrimcə, məhz bu məsələdən başlamaq lazımdır, yəni, iştirakçılar arasında intizam və sığorta mədəniyyəti formalaşdırılmalıdır.

Əgər daşıyıcının ayda cəmi 20–30 dollar dəyərində məsuliyyət sığortası polisi belə yoxdursa, onun ümumilikdə nə dərəcədə etibarlı olduğu barədə düşünmək gərəkdir. Avropalı yükdaşıyıcılar şəffaflıq, idarəolunan risklər və proqnozlaşdırıla bilən amilə üstünlük verirlər və bu baxımdan sığorta əsas rol oynayır.

Etibarlı sığorta alətləri məhz o “etimad göstəricisinə” çevrilə bilər ki, bu da yüklərin alternativ marşrutlara, o cümlədən Orta Dəhliz üzərindən yönəldilməsinə təsir edəcək.

– Beynəlxalq sığortaçılar baxımından Orta Dəhlizə etimadı artırmaq üçün hansı tədbirlər vacibdir: daha çox şəffaflıq, vahid qaydalar, rəqəmsal platformalar, birgə fondlar?

– Sözsüz ki, burada əsas amillərdən biri şəffaflıqdır, xüsusilə qarşı tərəfin yoxlanılması məsələlərində lazımdır. Bu, həm də bəzi fəaliyyət növlərinin lisenziyalaşdırılmasını əhatə edə bilər ki, bu da dövlət nəzarətini gücləndirəcək.

Belə tədbirlər bütün iştirakçılar üçün daha proqnozlaşdırıla bilən və təhlükəsiz mühitin formalaşmasına imkan verəcək. Bunun nəticəsində beynəlxalq sığortaçılar real risklərə daha uyğun, dəqiq və effektiv sığorta məhsulları təklif edə biləcəklər. Nəticə etibarilə bu, Orta Dəhlizin etibarlı nəqliyyat marşrutu kimi möhkəmlənməsinə və inkişafına mühüm töhfə olacaq.

– Orta Dəhlizi, fərz edək ki, 10 ildən sonra təsəvvür edirik. O zaman regionda sığorta bazarını necə görürsünüz? Hansı risklər arxa plana, hansılar isə əksinə, ön plana keçəcək?

– Risklər, təbii ki, bizim işimiz kimi heç yerə yox olmayacaq. Lakin infrastrukturun düzgün inkişafı, möhkəmləndirilməsi və şəffaf tarif siyasəti şərtləri altında sığorta tariflərinin azalacağı şübhəsizdir.

Əgər vəziyyəti kəskin dəyişdirə biləcək gözlənilməz hadisə baş verməzsə, o zaman daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən bazar formalaşacaq.

Ola bilər ki, texniki və əməliyyat riskləri ikinci plana keçəcək, onların yerini isə kibertəhlükəsizlik, yeni tənzimləyici tələblər və qlobal geosiyasi dəyişikliklərlə bağlı məsələlər tutacaq.

Ümumilikdə isə regionda sığorta daha kompleks, yeni reallıqlara uyğunlaşdırılmış olacaq ki, bu da Orta Dəhlizin bütün iştirakçılarına əlavə inam və təhlükəsizlik hissi qazandıracaq.