Sirli təbiət möcüzəsi: Fata Morqana

Təbiətin ən sirli və heyranedici optik hadisələrindən biri olan Fata Morqana əsrlər boyu dənizçilərin kabusuna çevrilən, nağıllarda isə sehrli krallıqların simvolu kimi təsvir edilən mürəkkəb bir ilğımdır. 

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, adını əfsanələrdəki bədxah sehrbaz Fata Morqanadan (Pəri Morqan) alan bu fenomen, üfüqdə dəniz dalğalarının üzərində uçan gəmilər, mövcud olmayan qalalar, qayalıqlar və ya nəhəng divarlar şəklində təzahür edir. 

İlğımlardan fərqli olaraq, Fata Morgana real obyektləri tanınmaz dərəcədə təhrif edərək onları sürətlə dəyişən, şaquli olaraq uzanan və ya alt-üst olan mifik strukturlara çevirir.  pizza hut

Tarix boyu "Uçan hollandiyalı" kimi kabus gəmi əfsanələrinin yaranmasının və bir çox dəniz qəzalarının arxasında məhz bu optik aldanmanın dayandığı ehtimal olunur.

Bu təbiət möcüzəsinin elmi izahı atmosferdə baş verən kəskin temperatur inversiyası ilə bağlıdır. Normal şəraitdə hündürlüyə doğru qalxdıqca hava temperaturu aşağı düşür, lakin müəyyən meteoroloji vəziyyətlərdə, xüsusən də soyuq su səthinin və ya buz kütləsinin üzərində isti hava təbəqəsi toplandıqda bu nizam pozulur. 

Nəticədə, sıxlığı və temperaturu fərqli olan bir neçə hava qatı üst-üstə yığılır. İşit şüaları bu müxtəlif sıxlıqlı təbəqələrdən keçərkən sınır və düz xətt boyunca hərəkət etmək əvəzinə, atmosferin əyriliyinə uyğun olaraq qövsvarı forma alır. İnsan beyni isə işığın həmişə düz xətt üzrə gəldiyini qəbul etdiyi üçün, üfüqün altındakı və ya tamamilə başqa bir nöqtədəki obyekti havada asılı vəziyyətdə və olduqca yaxında görür.

Fata Morqananı digər ilğımlardan ayıran əsas cəhət onun dinamik və qeyri-sabit strukturudur. Hava təbəqələrinin hərəkəti və temperaturun kiçik dalğalanmaları belə, görünən təsvirin saniyələr içində böyüməsinə, sıxılmasına və ya tamamilə yox olmasına səbəb olur. Bu fenomenə ən çox Antarktida və Arktika kimi qütb bölgələrində, eləcə də səhər saatlarında dəniz suyunun hələ soyuq, səmada isə günəşin havanı isitməyə başladığı böyük su hövzələrində, məsələn, İtaliyadakı Messina boğazında rast gəlinir. Müasir elm bu sirri tamamilə çözmüş olsa da, üfüqdə peyda olan o hərəkətli, mistik mənzərələr insan təxəyyülünü heyran qoymağa və təbiətin vizual illüziya sənətini nümayiş etdirməyə davam edir.

Nazim Hacıyev