Siz də ətrafınızdakı insanları dəyişmək istəyirsiniz?

Yaşadıqca hər addımda bizi dəyişmək istəyən adamlara tez-tez rast gəlirik. Bəzən tale elə gətirir ki, bizi dəyişmək istəyən insanlarla bir ailədə yaşayırıq. Lakin ən məşhur psixoanalitiklərin də fikrincə, həyatın ən sərt həqiqətlərindən biri də budur ki, insan nə qədər çalışsa da başqasını dəyişə bilmir. 

Biz çox vaxt həyatımızdakı problemlərin səbəbini başqalarında görürük. “Ərim dəyişsə hər şey düzələr”, “Uşağım sözə qulaq assa hər şey yoluna düşər”, “Dostum məni anlamağı öyrənsə münasibətimiz yaxşı olar”... 

Sanki   xoşbəxtliyimizin açarı başqa insanların cibindədir və biz onlardan asılı vəziyyətdəyik.

Əslində isə, ətrafdakı insanları dəyişmək çabalarımız onları idarə etmək istəyindən doğur. Bizə uyğun davranmayan insanları “düzəltmək” arzusuna düşürük. Amma bu, yanlış mövqedir. Çünki heç kim başqasının layihəsi deyil. Hər bir insan öz daxili dünyasının məhsuludur və onun yaşam tərzi öz seçimidir.

Əslində, biz başqalarında nə qədər dəyişiklik tələb ediriksə, bir o qədər daxili narahatlıq yaşayırıq. Çünki bütün gücümüzü mümkün olmayan bir şeyə sərf edirik. Bu cür enerji yeyən yorucu mübarizələr isə mənasız və sonsuz konfliktlər yaradır.

Psixoanalitik Ziqmund Freydin fikrincə insanların çoxu dəyişiklikdən instinktiv olaraq qaçır. Çünki dəyişmək “məlum” olan komfort zonasından “naməlum” olan risk zonasına keçmək deməkdir. Bu isə psixoloji müqavimət yaradır. Kimisə dəyişməyə məcbur etmək bu müqaviməti gücləndirir, nəticədə qarşı tərəf ya daha sərt müdafiəyə keçir, ya da üzdə uyğunlaşsa da daxilən narazı qalır.

Bir həqiqəti qəbul etmək lazımdır: heç kim başqasının xoşbəxtliyinə borclu deyil. Yəni, kimisə dəyişməyə məcbur etmək onu itirməyin ən qısa yolu olacaq. Odur ki, öz həyatını və ətrafındakıları yaxşıya doğru dəyişmək istəyirsənsə mütləq birinci növbədə özünü təkmilləşdirməlisən.

Humanist psixologiyanın nümayəndələri, xüsusilə Karl Rocer hesab edir ki, insan yalnız anlayışla qarşılandığı   və empatiya mühitində dəyişə bilər. Bu o deməkdir ki, başqasını dəyişməyə çalışmaq əvəzinə, ona dəyişməsi üçün şərait yaratmaq daha effektivdir. 

Məşhur filosof Makiavelli isə bu məsələyə bir qədər radikal mövqedən yanaşaraq baltanı lap kökündən vurub: “İnsanları dəyişməyə çalışmayın, onları olduğu kimi rədd edin!..”

Murad Köhnəqala