ŞOK: Burada yeni dövlət yaradılır Türk ordusu ərazini ilhaq edə bilər

“Kürdüstanın Səsi” Teleqram kanalının iddiasına görə, Suriya ələviləri (türkmən, kürdlər, ərəblərdən ibarətdir) ölkənin qərbindəki Uqarit bölgəsində muxtariyyətlərini elan ediblər. Uqarit bölgəsinin sayt, səhifə və qruplarında da bununla bağlı bəyanat paylaşılıb. Suriya hökuməti isə məsələyə münasibət bildirməyib.

Qeyd olunan məsələ hələlik iddiadır, lakin arxası boş, dayaqsız deyil. Ümumiyyətlə, Birinci Dünya müharibəsindən sonra Suriya Fransa mandatına keçdi. Lakin Paris ilk vaxtlar ərazini vahid Suriya kimi deyil, “parçala, hökmranlıq et” yanaşması ilə 5 hissəyə (Hələb, Dəməşq, Ələvi, Druzi və Böyük Livan) bölərək idarə edirdi. Daha sonra Hələb və Dəməşq birləşib fransızlara üsyan qaldırsa da, durzilər, ələvilər prosesə qoşulmadı.

Suriyada 1920-36-cı illəridə bir Ələvi dövləti mövcud olub. Tam müstəqil olmasa da, uzun müddət Suriyadan ayrı varlığını davam etdirib. Fransızlar bu yolla regionda güclü bir Suriyanın olmasının qarşısını almaq istəyib. Fransızların planı işləsəydi, bu gün regionda Livan kimi Druzi və Ələvi dövlətləri də olmalı idi.

Uqarit bölgəsi məsələsinə gəldikdə isə ələvilərin gec-tez Suriyada muxtariyyət, hətta müstəqillik arzusu ilə çıxış etməsi gözlənilirdi. Suriyada hakimiyyət dəyişikliyi fonunda ölkədəki ələvilər ciddi narahatlıq içindədir. Belə ki, ələvilər Əsəd ailəsinin ən sadiq tərəfdarları idi. Rejimin devrilməsi və Suriyanın yeni lideri Əhməd əş-Şaranın (əl-Colani) radikal keçmişi burada ələvilərin narahatlığına, hətta onlara qarşı soyqırımı olacağı fikrinə qapılmalarına gətirib çıxarıb. Əş-Şara yeni konstitusiyada etnik və dini azlıqların hüquqlarının tanınacağını desə də, ələvilər inamsızlıq nümayiş etdirir.

Uqarit bölgəsi məsələsi həm də regional və geosiyasi aspektdən diqqət çəkir. Məsələ ondadır ki, ələvilərin muxtariyyət elan etdiyi Uqarit bölgəsi Suriyanın Latakiya və Tartus əyalətlərini əhatə edir. Bu vilayətlər strateji baxımdan çox mühümdür. Çünki qeyd olunan vilayətlər Suriyanın Aralıq dənizinə çıxışını təmin edir. Yəni Uqarit bölgəsi Suriyanın Aralıq dənizinə çıxışını bloklaya bilər. Digər tərəfdən, Türkiyə ilə Suriya arasında imzalanması ehtimal olan dəniz sərhədləri sazişinə də mane olar.

Uqarit bölgəsi məsələsi hələlik iddiadan ibarət olsa da, Suriyanın başına bəla ola biləcək təhdiddir:

Birincisi, ələvilər çox rahat şəkildə Fransadan dəstək ala bilər. Onsuz da bu layihənin tarixi müəllifi elə fransızlardır.

İkincisi, ötən gecədən Suriyanın cənubunda hərbi əməliyyatlara başlayan, bu ölkəni zəiflətmək üçün kürdlər və druzilərə dəstək verən İsrail də məmnuniyyətlə ələvilərə dəstək verə bilər.

Üçüncüsü, ABŞ Yaxın Şərq məsələsində İsraillə ortaq mövqedə dayandığı üçün Ələvi dövləti layihəsinə dəstək verə bilər.

Təbii ki, son olaraq Türkiyə faktoru var. Ankara Suriyanın ərazi bütövlüyünə hörmət edir. Proses ciddiləşəcəyi, Suriyanın nəzarətindən çıxacağı təqdirdə türk ordusu əraziyə müdaxilə edib, ilhaq da edə bilər. Hatayda olduğu kimi… Təbii ki, situasiya fərqlidir, amma Ankara məsələyə Hatay kimi də baxa bilər.

Turan Rzayev
Globalinfo.az-ın siyasət yazarı