“SpaceX” və “xAI” şirkətləri birləşmə ərəfəsində

Superkompüterlərin kosmosda yerləşdirilməsi də gündəmdədir

İlon Mask bu həftə kosmik tədqiqat şirkəti “SpaceX” ilə süni zəka startapı “xAI”nı birləşdirmək niyyətindədir. Bu meqa-birləşmə, kosmosda güc mərkəzləri qurmaq ideyasını reallığa bir addım yaxınlaşdırır. “Reuters”in məlumatında qeyd olunur ki, NASA mühəndisləri artıq iki onillikdir yüksək enerji tələb edən hesablama qurğularını Yer əvəzinə kosmosa köçürməyi müzakirə edir. Eyni zamanda, “Alphabet” (Google) və Jeff Bezos-un “Blue Origin” şirkəti kimi böyük texnologiya oyunçuları da bu proqramla maraqlanır.

Mask uzaqgörən nəzəriyyələrə sərmayə qoymaq və onları həyata keçirmək bacarığı ilə tanınır. Onun əlində dünyanın ən sıx peyk buraxılış qatarı (raketləri), süni zəka startapı və Yerdən kosmosa qədər uzanan iri infrastruktur ideyası var. Mask bildirib: “Uzunmüddətli perspektivdə kosmosda qurulmuş süni zəka sistemi miqyaslandırmağın yeganə yoludur”. O əlavə edir ki, Günəş enerjisindən maksimum yararlanmaq üçün belə layihələr geniş enerji mənbələrinə malik kosmik məkana köçürülməlidir. “Reuters” qeyd edir ki, bu birləşmə investorların diqqətini raketlər, peyklər və süni zəka sistemlərindən ibarət sıx bağlı ekosistem vasitəsilə süni zəka infrastrukturunun Yerdən kənara daşınmasına yönəldir. Eyni zamanda, “SpaceX”-in 1,5 trilyon dollarlıq mümkün IPO-suna hazırlaşdığı bildirilir.

“SpaceX” Federal Rabitə Komissiyasından 1 milyon ədəd Günəş enerjisi ilə işləyən peyk buraxmağa icazə istəyib. Bu peyklər orbital məlumat mərkəzi şəbəkəsi təşkil edəcək. Şirkət bunu “orbital məlumat-mərkəzi sistemi” kimi təsvir edib. İdeya tərəfdarları hesab edir ki, kosmosda yerləşən məlumat mərkəzləri Günəşdən fasiləsiz enerji alacağı və istini birbaşa kosmosa ötürə biləcəyi üçün yerüstü mərkəzlərə nisbətən daha sərfəli ola bilər. Lakin ekspertlər vurğulayır ki, bu konsept hələ illər sonra kommersiya baxımından reallaşa bilər: radiasiya, kosmik tullantılar, soyutma problemləri, gecikmə və yüksək istismar xərcləri kimi texniki risklər böyük maneələr yaradır. “Summit Ridge Group”-un qurucusu Armand Mussey deyib ki, belə layihələrin maliyyə səmərəliliyini modelləşdirmək çətindir, çünki texniki naməlumlar hələ dəqiq bilinmir. Buna baxmayaraq o əlavə edib: “Heç vaxt demə ki, yox” – Maskın əvvəlki uğurları belə xəyallara inamı artırır.

Kosmosda məlumat mərkəzləri ideyasının artıq “elmi fantastika” olmadığını “Space Agency” firmasının təsisçisi David Ariosto qeyd edib. Onun sözlərinə görə, İlon Mask müxtəlif sahələrdə özünü sübut edib və indi bu ideyanı reallaşdırmaq üçün güclü potensiala malikdir. Georgetown Universitetinin analitiki Kathleen Curlee bildirir ki, “SpaceX” “dünyanın ən fəal orbitə peyk buraxılış donanmasına nəzarət edir, Starlink vasitəsilə kosmik aparatların kütləvi istehsalını göstərib və kifayət qədər özəl kapital resurslarına çıxışı var” – bu isə şirkətə rəqibləri qarşısında ciddi struktur üstünlüyü verir. Google-da yüksək səviyyəli rəhbər Travis Beals isə layihə çərçivəsində süni zəka çiplərini kosmik radiasiyaya məruz qoyaraq test etdiklərini deyib. O bildirib ki, test olunan çiplər beş-altı illik kosmik missiya şəraitinə yaxşı dözüb. Google-un Suncatcher layihəsi prototiplərini 2027-ci ildə kosmosa göndərməyi planlaşdırır.

Ümumiyyətlə, “SpaceX” və “xAI” şirkətlərinin birləşdirilməsi İlon Maskın genişmiqyaslı kosmik infrastruktur arzularını konkretləşdirir. Reuters qeyd edir ki, Muskun şirkətləri raketlərdən peyklərə, peyklərdən isə verilənləri sosial şəbəkə vasitəsilə istifadəçiyə çatdıracaq bütün əsas elementlərə birbaşa nəzarət edir. Bu struktur üstünlüyü “SpaceX”-ə rəqiblərinə nisbətən ciddi avantaj qazandırır. Ancaq analitiklər xəbərdarlıq edir ki, kosmosda məlumat mərkəzləri yaratmaq hələ genişmiqyaslı texniki və iqtisadi çətinliklərlə üzləşir və bu xəyalın reallığa çevrilməsi onilliklər tələb edə bilər. Nəticədə, bu təşəbbüs süni zəka və kosmik texnologiyaların gələcəyi barədə qlobal müzakirələri daha da genişləndirəcək.

Nurlan ABDALOV
XQ