START finişə çatır: Rusiya “davam” deyir, Amerika isə...

2026-cı ilin fevral ayında ABŞ ilə Rusiya arasındakı Strateji Silahların Azaldılması üzrə Yeni Müqavilənin (START) müddəti bitir.

Rusiya prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, START müqaviləsinin müddəti başa çatdıqdan sonra ABŞ eyni öhdəlikləri qəbul edərsə, Kreml müqavilənin əsas məhdudiyyətlərini bir il daha yerinə yetirməyə hazırdır. Ağ Ev Donald Trampın bu təklifə cavab verəcəyini açıqlayıb, amma hələlik heç bir açıqlama verilməyib.

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Quo Jiakun Pekinin Moskva ilə Vaşinqton arasında bu cür silahlara dair razılaşmaların davam etdirilməsini dəstəklədiyini açıqlayıb. Diplomat açıqlamasında "Ən böyük nüvə arsenalına malik olan iki ölkə kimi ABŞ və Rusiya nüvə silahlarının bərpası və yeni nüvə silahlarının ləğvi strategiyasının həyata keçirilməsi sahəsində xüsusi prioritet öhdəliklərini effektiv şəkildə yerinə yetirməlidirlər" fikrini söyləyib.

Çinin bu müqaviləni dəstəkləməsində marağı nədir? Əgər müqavilənin müddəti uzadılarsa, bu, ABŞ-Rusiya siyasi münasibətlərindəki gedişata necə təsir edəcək?

Mövzu ilə bağlı politoloq Tofiq Abbasov Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında bildirib ki, ABŞ və Rusiya ən nəhəng dövlətlərdir və nüvə başlığının sayına görə ilk iki yeri tuturlar.

Onun sözlərinə görə, bu kontekstdə strateji silahların istehsalında inadkarlıq nümayiş etdirmək düzgün deyil. Onsuz da dünya səviyyəsində silah-sursat istehsalı artıb:

"İndiki məqamda silahların istehsalı dünyada kütləvi hal alıb. Bu istiqamətdə təkcə aparıcı dövlətlər və texnoloji baxımdan öndə olan ölkələr deyil, orta güclər də aktivdir. Elə xırda ölkələr var ki, onlar da daxili hərbi-sənaye kompleksi yaradırlar və anlayırlar ki, silahların və cəbhəxananın güclü olması təhlükəsizliyə zəmanət verən bir məsələdir. Bu mənada ABŞ və Rusiya çox dərinə getməməli və qəlizlik nümayiş etdirməməlidirlər. Əksinə dünya birliyinə nəfəs verməlidirlər ki, insanlar rahat yaşasınlar”.

Politoloq hesab edir ki, əgər strateji silahların istehsalı davam edərsə, bu, təhdidlərin böyüdüyünü göstərəcək. Bu isə o qədər də yaxşı iş deyil. Dediyinə görə, çünki Sovet İttifaqı çökəndə razılıq əldə olunmuşdu ki, tərəflər strateji nüvə başlıqlarını yerlərdən götürsünlər və sabitlik gətirsinlər. Lakin sonradan bəlli oldu ki, amerikalılar faktiki və strateji nüvə başlıqları ilə təchiz olunmuş silahlarını, raketlərini artıq gəmilərə yerləşdiriblər.

Tofiq Abbasov: Çox güman ki, ABŞ və Moskva sözügedən müqaviləni müddətini uzadacaqlar

Müsahibimiz qeyd edib ki, 2012-ci ilə qədər Rusiya kəşfiyyat orqanları ölkənin 90-90 faiz ərazisinin artıq Amerikanın gəmilərdə yerləşdirdiyi o silahların hədəfində olduğunu müəyyənləşdirdilər. Rusiya bunu biləndə külli miqdarda maliyyə vəsaitləri var idi və ən qısa zamanda o geriliyi aradan qaldırdı. Bu, siyasi rəhbərliyin Müdafiə Nazirliyinə tapşırığı idi.

"Mövcud vəziyyətdə həmin silahların yenidən kütləvi şəkildə istehsalına ehtiyac yoxdur. Fikrimcə, gücü daha çox diplomatiyaya vermək lazımdır. Çinin marağına gəlincə, Pekin ABŞ-nin onun eksiztensial düşməni olduğunu başa düşür. ABŞ gec və ya tez çalışacaq ki, fiziki baxımdan Çinin sərhədlərinə daha yaxın olsun. Ona görə də Amerika və bəzi Qərb ölkələri Tayvan ətrafında süni surətdə təxribatlar yaratmaqla məşğuldur. Çin isə bildirir ki, özünün sərhədləri boyunca sakit oturmayacaq. Çin dünyanın ən nəhəng dövləti və dünyanın ən böyük iqtisadiyyata malik ikinci ölkəsi kimi, bütün silah növləri hesabına donanmasını gücləndirmək iqtidarındadır. Çin oyunu başqa meydanlara çıxarmağa çalışcaq", - deyə müsahibimiz əlavə edib.

T.Abbasov onu da vurğulayıb ki, Moskva, Pekin və Vaşinqton konsensus tapmağa çalışsalar, bunu bacaracaqlar. Hazırda ən güclü silah insan beynidir və onun texnoloji tapıntılarıdır. Odur ki, silah-sursat dünəndən qalmış köhnə vasitədir. Çox güman ki, ABŞ və Moskva sözügedən müqaviləni müddətini uzadacaqlar.

Gülşən Şərif