Sülhdən uzaq savaş RAKURS

Rusiya-Ukrayna müharibəsi sülhdən hələlik uzaq olsa da, atəşkəs barədə düşünənlər var. Trampın "üç günlük atəşkəs"lə əlaqəli "sakitlik" cəbhədə bir gün belə hiss olunmayıb. Ukraynadan kənarda olan birinə bu taktikanın səssiz davam etdirilməsinin - kütləvi birləşmiş hücumlar olmadan - bir növ dialoqun bərpasına doğru bir addım olacağı görünsə də, bu, yalnız ilk baxışdan belədir.

Daha geniş baxsaq, hətta "üç günlük atəşkəs" zamanı belə Rusiyadan bu gözləntilərə zidd olan mesajlar gəlirdi. Kreml "zər atmağa" davam edib. Bir tərəfdən də Rusiya Federasiyasının ABŞ prezidentinin şəxsi nümayəndəsi Stiv Vitkov və Cared Kuşnerin necə səbirsizliklə gözlədiyini göstərir ki, Moskva artıq beşinci ilinə keçən müharibənin dayandırılmasında Ukraynadan mox maraqlıdır. Trampın təyin etdiyi nümayəndələr Ukraynadakı müharibənin sülh yolu ilə həlli ilə bağlı danışıqlar üçün Moskvaya "olduqca tez" səfər edə biləcəklərini deyirlər. Axı Putinin köməkçisi Yuri Uşakovun sözlərinə görə, ruslar və amerikalılar arasında telefon əlaqələrinin aktivliyi yüksəkdir ki, bu da ABŞ-ın "Ukrayna münaqişəsinin həlli məsələsindən imtina etmədiyini" göstərir.

Digər tərəfdən, eyni Uşakov bir neçə gün əvvəl, Ukraynanın mühüm Rusiya tədbirinə - Moskvada keçirilən parada hücum ehtimalının son dərəcə yüksək olduğu və Rusiyanın hələ Ukraynadan bu tədbiri keçirmək üçün icazə almadığı bir vaxtda belə bildirmişdi: "...indi Kiyev yalnız bir ciddi addım atmalıdır, bundan sonra, birincisi, hərbi əməliyyatlar dayandırılacaq, ikincisi, gələcək uzunmüddətli nizamlanma perspektivlərinin ciddi müzakirəsi üçün perspektivlər açılacaq".

Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov əlavə edib: "Kiyevdə lazımi qərarlar qəbul edilən kimi xüsusi hərbi əməliyyat dayandırılacaq və bunu onlar yaxşı bilirlər". Rusların inandığı kimi, "ciddi addım" və "zəruri qərarlar" Ukrayna qoşunlarının Donetsk bölgəsindən çıxarılması olmalıdır. Financial Times qəzetində qeyd edildiyi kimi, Rusiya ordusunun hərbi komandanlığı Putinə payıza qədər Donbası ələ keçirəcəyinə söz verir. Nəticədə, Kremlin babası Ukraynaya hərbi təzyiq göstərə biləcəyinə inanır. Daha sonra isə iştahasını Zaporojye və Xerson bölgələrinə də yayır.

Eyni zamanda, Kremlin sadə istəyindən başqa, bu cür şıltaqlıqların yerinə yetirilməsi üçün heç bir arqument yoxdur. Hərbi ekspert İvan Stupak FREEDOM telekanalına verdiyi açıqlamada bildirib ki, "Donetsk bölgəsini ələ keçirmək ruslar üçün sabit bir fikirdir. Donetsk bölgəsi üzərində tam nəzarət olmadan müharibənin sonunu təsəvvür edə bilməzlər".

ABŞ prezidenti Donald Tramp Çinə səfəri zamanı Ukraynadakı müharibənin sonunun "çox yaxın" olduğu və "Rusiya ilə Ukrayna arasında razılaşma"nın baş verəcəyi barədə fikirlərini bildirsə də, belə bir nikbinlik üçün heç bir səbəb yoxdur. Hətta yüksək vəzifəli Rusiya rəsmilərinin açıqlamalarının səthi təhlili göstərir ki, Kremlin 2026-cı ildə müharibəni bitirmək və ya hətta dondurmaq niyyəti yoxdur. Axı Rusiya hətta Trampın "üç günlük atəşkəs"indən zərbə silahları toplamaq üçün istifadə edib və artıq yüzlərlə PUA ilə Ukraynaya hücum edir (və görünür, raketlər də ardınca gələcək).

Avropanın səsini eşidin

Trampın "dinc" təkliflərinin (1000-ə 1000 formatında əsirlərin dəyişdirilməsindən imtina ilə birlikdə) bu cür istehzası Ağ Evdən bir növ reaksiya almalı idi. Lakin ABŞ-ın indi başqa prioritetləri var - ABŞ və Çin liderlərinin görüşü, İran probleminin həlli, Venesuelanın qoşulması xəyalları... Bu fonda Ukrayna Rusiya və Avropa ilə danışıqlar prosesinə qoşulmaq qərarını görür. "Amerika" yolundan ayrı deyil, ən azı fərdi məsələlərdə, xüsusən də əsirlərin dəyişdirilməsi və ya hava limanlarına hücumların dayandırılması barədə razılığa gəlmək üçün birgə səylərə ümid edir.

Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sibiqa bu yaxınlarda qeyd edib ki, "Bəlkə də Avropanın ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi yolu tamamlamaq üçün addım atmasının vaxtıdır". Lakin ruslar burada da sistemi "keçməyə" çalışırlar. Kreml bildirib ki, Putinin çoxdankı dostu, Almaniyanın keçmiş kansleri Gerhard Şröderi danışıqlarda Avropadan iştirak edən şəxs kimi görürlər. "Putinin Şröderi Avropadan arzuolunan nümayəndə kimi təqdim etməsi barədə açıqlamaları cəfəngiyatdır. Çünki hətta sonrakı nəsil kanslerlər, xüsusən də Merkel, Almaniyada Rusiyaya tam enerji yönümlü olmaları baxımından səhv qəbul edilmişdilər. Şröder ümumiyyətlə böyük Avropa, Ukrayna-Rusiya-Avropa əməkdaşlıq üçbucağı (Rusiya resursları, Avropa texnologiyaları, Ukrayna tranziti) diskursunun hələ də canlı olduğu o uzaq dövrün nümayəndəsi idi", - deyə siyasi elmlər namizədi Olesya Yaxno bildirir.

Lakin, onun sözlərinə görə, Avropanın Ukraynanın Rusiya ilə danışıqlarındakı rolu tədricən artacaq: "Danışıqların şərtləri, tələbləri və iştirakçıları ilə bağlı çoxtərəfli açıqlamalar "dinc an"dan daha çox mümkün növbəti danışıqlar mərhələsinin "giriş məlumatları"nın bir qədər dəyişdiyini göstərir".

Plan: Ukraynasız danışıqlar aparmaq?

Amma riskli məqamlar da var. Rusiya bu namizədliyin nə Ukraynaya, nə də Avropaya yaraşmadığını başa düşərək Şröderlə bağlı "təklifini" informasiya məkanına atıb. Bununla razılaşmaq təslim olmaq demək olardı. Lakin indi həm Kiyevin (beynəlxalq hüquqa riayət etməyi tələb edən), həm də Moskvanın (öz ərazi reallıqlarının tanınmasını istəyən) etibar edəcəyi bir vasitəçi tapmaq demək olar ki, mümkün deyil. Axı bu, Vaşinqton və Brüsseldə də təsiri tanınan bir şəxs olmalıdır. Məsələ Avropada belə liderlərin olmamasında deyil. Lakin Rusiyanın Kremldən başqa hər hansı bir şəxs tərəfindən təklif edilən hər hansı bir namizədliyin "neytrallığı" ilə bağlı qəti mövqeyi prosesi qeyri-müəyyən müddətə uzadacaq.

Və hətta Rusiya razılaşsa belə, danışıqların 2022-ci ilə qədər Ukraynanın artıq sahib olduğu danışıqlara çevrilməyəcəyinə dair heç bir zəmanət yoxdur. Fransa və Almaniya (qondarma Normandiya formatı danışıqlarının iştirakçıları) Kiyevi güzəştə getməyə inandırmaq üçün kifayət qədər təsirə malik idilər, lakin Moskvanı vədlərini yerinə yetirməyə məcbur etmək üçün heç bir alətləri yox idi (zəif sanksiyalar istisna olmaqla).

Sonda bu, münaqişənin "dondurulması" illüziyasını yaratdı. Rusiya isə bundan tam istifadə edərək tammiqyaslı işğala hazırlaşdı.

"Diqqətdən salma" əməliyyatı

Rusiyanın Ukraynanı hər cür danışıqlardan subyekt kimi kənarlaşdırmaq üçün hər cür cəhd etdiyini də anlamaq vacibdir. Məhz bu mövqedən Moskva ilə Vaşinqton arasında dolayı əlaqələr və gizli məsləhətləşmələr üçün "ayaqlar böyüyür". Putinin Zelenski ilə deyil, Trampla "təhlükəsizlik arxitekturası" barədə razılığa ehtiyacı var. Ukrayna Prezidenti fərmanla Moskvada paradı təsdiqlədikdən və bununla da Vladimir Putini şəxsən alçaltdıqdan sonra ruslar başqa bir informasiya dalğası başlatmağa başladılar - "narkomaniya" və "Ukraynada diktatura" haqqında "köhnə qeydləri" dağıtmaq.

Bu, hər hansı bir effektiv hücum deyildi, amma görünür, bu cür hekayələrin daimi fon səsinin bir gün beynəlxalq platformalarda nüfuzdan salan nəticəyə gətirib çıxaracağı hesablanırdı. Və əsas məsələ: hər yerdən sülh və ya atəşkəs haqqında nə qədər danışılsa da, Ukrayna əslində bundan çox uzaqdır. Qara Dəniz Strateji Araşdırmalar İnstitutunun rəhbəri Andrey Klimenkonun qeyd etdiyi kimi, Böyük Müharibənin yeni mərhələsinin əlamətləri var: "Ümid etmək və arzulamaq olar ki, həm Ukraynada, həm də tərəfdaşlar (dostlar-müttəfiqlər) arasında hərbi planlaşdırma ilə məşğul olanlar ətrafdakı siyasi qarışıqlıqdan güclü "gülləkeçirməz jiletə" sahib olsunlar".

Sülh məsələsinə gəldikdə isə, hər şeyə baxmayaraq, danışıqlar məsələsinə ABŞ-ın zəmanətləri kontekstində geniş şəkildə baxılmalıdır. Lakin politoloq Sergey Taranın fikrincə, İranla müharibə davam etdikcə, heç bir şey olmayacaq. "Nəzəri olaraq, Avropa və ya Çin Amerika diplomatiyasına alternativ yarada bilər. Lakin Avropanın Rusiya-Ukrayna müharibəsinə son qoymaqla bağlı hələlik vahid və aydın mövqeyi yoxdur - hətta müharibənin Avropanın təhlükəsizliyi maraqları naminə davam etməli olduğuna inananlar da var. Çin isə hələlik bunu etmək istəmir - yəqin ki, Trampın Vaşinqtonun xarici siyasətini hələ kifayət qədər nüfuzdan salmadığına inanaraq", o qeyd edir.

Bu koordinat sistemində Ukrayna Müdafiə Qüvvələri rusların danışıqlar məsələlərində fikirlərini dəyişdirməkdə, onların aqressiv iştahalarını azaltmaqda və bəzi razılaşmalara nail olmaqda ən təsirli qüvvədir. Perm, Yaroslavl, Tuapse və digərləri həftələrlə yanıb-söndükdə, bu, Moskvada narazılığa, sonra isteriyaya və daha sonra danışıqlar tələbinə səbəb olur.

V.VƏLİLİ