Süni intellekt klassik musiqinin ruhunu tuta bilərmi?

2021-ci ilin oktyabrında "Beethoven Orchestra Bonn” "Bethoven”in tamamlanmamış 10-cu simfoniyasının ilk hissəsini səsləndirmişdi. Bu əsər süni intellektin köməyi ilə tamamlanmışdı. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, kompüter alimləri, musiqi tarixçiləri, musiqişünaslar və bəstəkarlardan ibarət bir qrup "Beethoven AI” adlı sistemi hazırlamışdı. Sistem Bethovenin musiqi üslubunu və həyat yolunu analiz etmək üçün təlim keçib. Təlim prosesində bəstəkarın 10-cu simfoniya ilə bağlı geridə qoyduğu eskizlər əsas götürülüb. Bununla yanaşı, Yohan Sebastian Bax kimi Bethovenin həyatı və yaradıcılığına mühüm təsir göstərmiş bəstəkarların əsərləri də araşdırılıb. Məqsəd Bethovenin yaza biləcəyi musiqini mümkün qədər gerçəyə yaxın formada yaratmaq idi.

Bethovenin 10-cu simfoniyası və süni intellekt təcrübəsi

"Beethoven AI” ChatGPT kimi nəticələr istehsal edən süni intellekt kompozisiya sistemidir. Maşın öyrənməsi və alqoritmlər vasitəsilə musiqi məlumatlarını və nümunələri analiz edir, daha sonra verilən girişlərə əsaslanaraq yeni musiqilər yaradan generativ modellərdən istifadə edir. Bu səbəbdən alət mütəxəssis heyət tərəfindən bütün zəruri məlumatlarla təchiz edilib. Məqsəd onun musiqini anlaması, kontekst qurması və nəticə etibarilə Bethovenin yaza biləcəyi tipdə bir əsər ortaya qoyması olub.

Bu inkişaf getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanan mühüm bir sualı gündəmə gətirir. Əgər texnologiya yaradıcılığı başlada biləcək səviyyəyə çatıbsa, klassik musiqi dünyasında insana məxsus nə qalır? Süni intellekt bəstələmək, ifa etmək, duyğuları ötürmək və ya bəstəkarın vermək istədiyi mesajı çatdırmaq üçün tələb olunan həssaslığı və insan faktorunu əvəz edə bilərmi?

Klassik musiqinin tarixi dönüşümü

Klassik musiqi tarix boyu niş bir sahə kimi mövcud olub. Koro musiqisindən sonra kilsələrdə formalaşıb və onun təbii davamı sayılıb. Lakin uzun illər ərzində yalnız imtiyazlı təbəqələr, yəni zadəgan mənşəli olanlar və ya musiqi ilə bağlı ailələr alət ifasına və ya kompozisiyaya həyatlarını həsr edə biliblər. Eyni şəkildə klassik musiqini dinləmək imkanı da əsasən aristokratiya ilə məhdudlaşıb.

Zamanla qloballaşma və bilginin yayılması klassik musiqinin daha geniş auditoriyaya çatmasına şərait yaradıb. Bu gün dünyanın müxtəlif yerlərində milyonlarla insan bu musiqidən zövq alır. "Spotify” və "YouTube” kimi rəqəmsal platformalar tarix boyu yaradılmış saysız-hesabsız bəstə və yazılara çıxış imkanı yaradaraq klassik musiqini demokratikləşdirib. Sosial media isə ənənəvi və ya yenilikçi sənətçilərə öz şərhlərini paylaşmaq fürsəti verir. "Paqanini”nin "Campanella” əsərinin klassik ifası və ya "Vivaldi”nin "Dörd fəsil”inin trap üslubunda adaptasiyası bu dönüşümün diqqətçəkən nümunələri sırasındadır.

Klassik musiqi sənayesində texnologiya və süni intellekt

Müasir texnologiyaların tətbiqi klassik musiqi sənayesi üçün sürətlə dəyişən dünyada aktuallığını qorumaq baxımından mühüm imkan yaradıb. Berlin Filarmoniya Orkestri çoxsaylı yazılara və istəyə bağlı məzmuna çıxış verən rəqəmsal konsert zalı platformasını istifadəyə verib. Oxşar şəkildə "Philharmonia Orchestra” virtual reallıq texnologiyasından istifadə edərək tamaşaçılara səhnədə, musiqiçilərin arasında konsert təcrübəsi yaşadan immersiv layihələr təqdim edir.

Lakin bu texnologiyalar eyni zamanda ciddi çağırışlar da yaradır. Xüsusilə yaradıcı sənayelərdə insan yaradıcılığının gələcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artır. Klassik musiqi dünyası da bu müzakirələrin mərkəzində yer alır. Türk pianoçusu Ayşe Deniz Gökçin süni intellektdən istifadə edərək ikonlaşmış bəstəkarların əsərlərini yenidən işləyir. Bu əsərlər müasir musiqi trendlərinə uyğunlaşdırılır və ya bəstəkarlar bu gün yaşasaydılar yarada biləcəkləri formalar əsasında yenidən qurulur. Bu yanaşma öz səsini formalaşdırmaq istəyən çağdaş bəstəkarların kölgədə qalması riskini də gündəmə gətirir.

Süni intellekt dostdur, yoxsa təhdid?

Süni intellektlə tamamlanan simfoniyadan tutmuş orkestrin tam mərkəzində konsert dinləmə təcrübəsinə və ya sevilən bir bəstəkarı müasir, fərdiləşdirilmiş üslubda dinləmək imkanına qədər texnologiya klassik musiqi sənayesinə bir çox üstünlük təqdim edir. "World Journal of Advanced Research and Reviews” tərəfindən dərc olunan "Music Composition with AI” adlı araşdırma süni intellekt texnologiyalarının səmərəliliyi və əlçatanlığı artıra biləcəyini, tarixi əsərləri qoruyub inkişaf etdirə biləcəyini, eləcə də ifa və təhsil sahəsində yeni imkanlar yarada biləcəyini göstərir.

Aydın