Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Suriyada qiyamın Mərkəzi Asiya izləri Real təhlükə var

Suriyada qiyamın Mərkəzi Asiya izləri Real təhlükə var

Icma.az, Reyting.az portalına istinadən məlumat verir.


Suriyada Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsi Türkiyənin təkcə Yaxın Şərqdə deyil, digər bölgələrdə, o cümlədən Mərkəzi Asiyada da mövqelərini gücləndirir. Eyni zamanda, dağıdılmış Suriya Mərkəzi Asiya regionunun təhlükəsizliyinə ciddi təhlükə yaradır. Suriya həbsxanalarından radikal islamçıların, sərkərdələrin və yaraqlıların azad edilməsi, eləcə də Mərkəzi Asiya respublikalarının vətəndaşlarının Suriya münaqişəsində müxtəlif tərəflərdə iştirak təcrübəsi və sonradan öz vətənlərinə qayıtması regional sabitliyə real təhlükə yaradır.
Reyting.az
xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” (NG) yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Suriyada Mərkəzi Asiya ölkələrinin vətəndaşları 2015-ci ildən həm silahlı müxalifət, türkyönlü birləşmələrin sıralarında, həm İŞİD sıralarında, həm də Əsədə qarşı hərbi əməliyyatlarında fəal iştirak ediblər. Onların dəqiq sayı məlum deyil. Eyni zamanda, Yaxın Şərqdə məskunlaşan yaraqlılar ailələrini döyüş bölgəsinə gətirməyə başlayıblar. Lakin radikal qruplaşmaların məğlubiyyətindən sonra onların öz vətənlərinə qaytarılması istiqamətində əks proses başlayıb.
“Bir çox yaraqlılar Rusiyanın təxminən 2018-ci ildə Suriya müharibəsinə girməsindən sonra əsas dəstələrin məğlubiyyətindən sonra İsveç, Ukrayna, Əfqanıstan və bəzi digər ölkələrdəki düşərgələrə köçüb, orada terror fəaliyyətlərini davam etdirməyə hazırlaşıblar: Suriya və ya İraqa qayıtmaq və ya evdə gizli terror fəaliyyəti ilə məşğul olmaq. Məhz bundan sonra Qərb beynəlxalq təşkilatları BMT-nin dəstəyi ilə Mərkəzi Asiya ölkələrində öz “itirilmiş” vətəndaşlarını, belə demək mümkünsə, geri qaytarmaq üçün fəal kampaniyaya başladılar”, - bunu tarix elmləri doktoru, MDBMİ-nin Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Aleksandr Knyazev NG-yə bildirib.
Ekspert qeyd edib ki, regionda bütöv dövlət proqramları işə salınıb: “Mehr” - Özbəkistanda, “Jusan” - Qazaxıstanda, “Meerim” - Qırğızıstanda, Tacikistanda bunu daha kiçik miqyasda edirlər. Ailələrin qaytarılması ilə yanaşı, Yaxın Şərq terror qruplarının birbaşa iştirakçılarının “reabilitasiyası” cəhdləri üçün presedentlər də var idi. Cihad ideoloqları müxtəlif ölkələrdən olan silahlıların ailələrinə ümidverici fətva veriblər və bu fətvada belə bir söz də işlədilib: “Arvadlar, evə qayıdın, qanuna tabe olun, ideal vətəndaş olun, vaxt gələcək, biz də qayıdacağıq”.
Aleksandr Knyazevin sözlərinə görə, Suriyada bugünkü qaliblər arasında lider “Heyət Təhrir əl-Şam”dır. 2015-ci ildə o, Rusiya və İrana qarşı müharibədə iştirak edib. Bu elə bir təşkilatdır ki, sponsorlar, ilk növbədə Türkiyə, həmçinin pərdəarxası - ABŞ və İsrail - Mərkəzi Asiya ölkələrindən gələn mühacirlərin mühüm rol oynadığı müxtəlif qruplardan olan cihadçıları bir araya gətirir. “Heyət Təhrir əş-Şam”ın strukturunda, məsələn, özbək-qırğızlardan ibarət “Katibat Tövhid vəl-Cihad” birliyi, uyğur qrupu, yüzlərlə, hətta minlərlə qazax və taciklər var. Hesab olunur ki, ideoloji cəhətdən bu qrup İŞİD-dən daha çox “Əl-Qaidə”yə yaxındır, bu ideoloji fərqlər ikinci dərəcəli görünsə də, belə deyil.
“İndi Suriyada güc bölgüsü başlayacaq və bir çoxları, xüsusən də dünyanın digər bölgələrindən olan aktorlar özlərini daha az ehtiyaclı hesab edə bilərlər. Bu mühitlə tanış olan hərəkatlar, o cümlədən Mərkəzi Asiya ölkələri də daxil olmaqla, digər potensial fəaliyyət sahələrinə, onların hər birində bu yaraqlıların emissar kimi tələsdiyi son yer deyil, kifayət qədər potensial səfərbərlik resursunun olması ilə başlayacaq”, - deyə Knyazev qeyd edib.
O vurğulayıb ki, son illər region ölkələrinin müvafiq qurumları Əfqanıstanın şimalında “Vilayət Xorasan” yaraqlılarında çox maraqlıdır və onların yaxın vaxtlarda belə bir əməliyyat keçirəcəyini istisna etmək olmaz.
Mərkəzi Asiya üzrə ekspert Serdar Aytakov hesab edir ki, Suriyada baş verənləri Mərkəzi Asiya ölkələrindəki vəziyyətin hipotetik inkişafına yönəltmək cəhdləri, bütün eyhamlar və bənzətmələr axsaq olacaq, lakin yenə də bir neçə fundamental məqamı vurğulamağa dəyər:
“Üstdə görünən ilk şey, ilk növbədə, Türkiyə və şəxsən prezident Ərdoğanın roludur. Suriyaya, xüsusən Hələb bölgəsinə və şəhərə münasibətdə zəif gizlədilmiş və ya tamamilə gizlədilmiş revizionizm və ekspansionizm, Suriyanın “Heyət Təhrir əl-Şam” yaraqlıları və onların situasiya müttəfiqləri tərəfindən 11 günlük “zəfər” zamanı daha yaxşı təzahür edə bilməzdi. Onların yetişdirilməsi, rebrendinqi, “Əl-Qaidə”dən uzaqlaşma imitasiyası, silah-sursatla təmin olunması, hərəkət dəhlizləri, bütün bunlar Türkiyə kəşfiyyatının və ordusunun məqsədyönlü işidir. Ərdoğanın və Türkiyə xüsusi xidmət orqanlarının bu cür paramiliter, açıq-aşkar terrorçu və radikal qurumları yaratmaq, öyrətmək və ya ram etmək və öz məqsədləri üçün istifadə etmək bacarığı Mərkəzi Asiya ölkələrinin hakimiyyətini məcburiyyət dairəsinin genişliyi haqqında ciddi düşünməyə vadar etməlidir. Ərdoğanın ehtiyac duyduğu məqsədlərə çatmaq üçün görə biləcəyi tədbirlər”, - Aytakov NG-yə bildirib.
Onun fikrincə, ilk zəng Qazaxıstan və Özbəkistan Xarici İşlər nazirliklərinin etirazlarına baxmayaraq, 2022-ci ildə Səmərqənddə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) sammitində Ərdoğanın Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin (ŞKTC) müşahidəçi statusunda da olsa, üzvlük üçün səy göstərməsi ilə zəng çalınıb.
“Türkmənistanın hakimiyyət orqanları Türkiyədəki türkmən diasporunun fəaliyyətini çox diqqətlə izləyir və oradan qayıdanları bir qayda olaraq xarici pasportların dəyişdirilməsi üçün hərtərəfli yoxlayır və Türkiyəyə mühacirəti hər cür yolla məhdudlaşdırmağa çalışır. İş o yerə çatıb ki, Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyi ultimatumla Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyindən Türkmənistan vətəndaşları üçün Türkiyəyə giriş vizası tətbiq etməyi tələb edib və bu, görünməmiş addımdır”, - Aytakov vurğulayıb.
O qeyd edib ki, bu aksiyalar həm də türkmən diasporunun siyasi fəaliyyəti, Suriyada radikalların tərəfində vuruşan Türkmənistan vətəndaşlarının ilk olaraq Türkiyəyə getdiyi, haradan köçüb getdiyi barədə daxil olan məlumatlarla bağlıdır.
“Təbii ki, Türkmənistan hakimiyyətinin Türkmənistan ərazisində işləyən türk məktəblərinin, universitetlərinin və liseylərinin məzunları tərəfindən hakimiyyətin sürünən şəkildə ələ keçirilməsi üçün iddialı layihənin yaradılması ilə bağlı hələ də stereotip var. Xüsusi xidmət orqanları növbəti kütləvi repressiya dalğasını təşkil etməklə bunun qarşısını alıb. Başqa bir şey odur ki, həmin təhsil ocaqları Fətullah Gülənə bağlı fondlar tərəfindən idarə olunurdu və onlar 2016-cı ildə Türkiyənin özündə çevriliş cəhdindən sonra indiki türk hakimiyyətini “ifşa etməyə” kömək ediblər”, - deyə ekspert xatırladıb.
Onun fikrincə, Türkmənistanın hakimiyyət orqanları türkmən vətəndaşlarının Türkiyə tərəfindən istifadə olunma ehtimalı ilə bağlı hər şeyi diqqətlə izləyir. Türkmənistandakı siyasi vəziyyətlə yanaşı, iqtisadiyyat da ciddi sınaqdan keçirilə bilər. Yerli müşahidəçilər bildirir ki, Ərdoğan ata və oğul Berdiməhəmmədovla dialoqda istədiyi nəticəni əldə etmək üçün artıq bu cür kütləvi deportasiyaya əl atıb.
Y. QACAR

Ana səhifəyə dön


Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:254
embedMənbə:https://reyting.az
archiveBu xəbər 10 Dekabr 2024 11:24 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see295

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see281

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see277

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see276

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see274

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see266

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see256

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see252

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see234

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see224

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see222

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see214

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see211

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see210

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see207

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see207

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see205

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see201

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see195

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri