Tarix yazılan torpaq: Cəbrayılın azadlığı və inkişaf yolu

İlqar İlyasov

YAP Laçın rayon təşkilatının sədri

1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən Cəbrayıl rayonu, bu müddət ərzində tamamilə dağıdılmış, yaşayış evləri, sosial infrastruktur, məktəblər, xəstəxanalar və mədəniyyət ocaqları məhv edilmişdi. Yerli əhali məcburi köçkünə çevrilərək Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmışdı. İşğal zamanı 100-dən çox kənd, Cəbrayıl şəhəri və çoxsaylı tarixi-mədəni abidələr vandalizmə məruz qalmışdır.

Cəbrayılın azad olunmasının əsası 2016-cı ilin Aprel döyüşləri zamanı Azərbaycan Ordusunun Lələtəpə yüksəkliyini azad etməsi başladı. Bu strateji qələbə nəticəsində Cocuq Mərcanlı kəndi təhlükəsiz əraziyə çevrildi və Azərbaycan dövlətinin güclü siyasi iradəsi ilə qısa müddətdə kənd yenidən qurularaq sakinlərin qayıdışı təmin olundu. Cocuq Mərcanlı bu gün işğaldan azad edilən ərazilərdə aparılan bərpa proseslərinin simvoluna çevrilib.

Xudafərin körpüləri yalnız memarlıq və tarixi baxımdan deyil, həm də mənəvi və strateji baxımdan xalqımız üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. 2020-ci ilin oktyabr ayında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Xudafərin körpülərinin yerləşdiyi ərazi azad olundu və Azərbaycan bayrağı bu qədim abidə üzərində ucaldıldı. Bu hadisə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının və milli qürurun ən güclü rəmzlərindən biri hesab olunur.

Azad olunan Cəbrayıl rayonunda genişmiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Xüsusilə yol-nəqliyyat şəbəkəsinin bərpası və genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılıb. 5 may 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyev tərəfindən Hadrut–Cəbrayıl–Şükürbəyli avtomobil yolunun təməli qoyuldu. Uzunluğu 43 kilometr olan bu dörd zolaqlı yol, Hacıqabul-Mincivan-Zəngəzur dəhlizi avtomobil yoluna birləşərək regionun nəqliyyat imkanlarını daha da gücləndirəcək.

İşğaldan azad edilən kəndlərdən biri də Sarıcallıdır. Bərpa planları çərçivəsində kəndin yenidən qurulması, sosial və iqtisadi infrastrukturun formalaşdırılması istiqamətində layihələr hazırlanır. Sarıcallı kəndi, Cəbrayılın kənd təsərrüfatı və sosial həyatının dirçəldilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.

Cəbrayılın bərpa prosesi birbaşa ölkə rəhbərliyinin nəzarəti altındadır. Prezident İlham Əliyevin rayonun inkişafına verdiyi diqqət bu istiqamətdə həyata keçirilən səfərlərlə də əyani şəkildə deyilənləri təsdiq edir: 

4-5 oktyabr 2021-ci il tarixli səfər şərçivəsində “KamAZ” ASC və “Gəncə Avtomobil Zavodu” İstehsalat Birliyinin servis mərkəzinin, “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının, Rayon Mərkəzi Xəstəxanası və Mehdi Mehdizadə adına tam orta məktəbinin, Cəbrayıl şəhərində ilk çoxmənzilli yaşayış məhəlləsinin, Memorial Kompleksin və şəhər bərpasının təməlqoyması mərasimləri keçirildi. Səfər çərçivəsində həmçinin “Cəbrayıl” yarımstansiyasının və Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi hissəsinin açılışı baş tutdu. 

20 oktyabr 2022-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Cümhuriyyətinin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə Qumlaq stansiyasında Horadiz–Ağbənd dəmir yolu xəttinin, “Azərbaycan–Türkiyə Beynəlxalq Meşə Təlim Mərkəzi”, “Ağıllı Tingçilik” və “Dostluq Meşəsi” kompleksinin təməlqoyma mərasimləri keçirilib, həmçinin liderlərin iştirakı ilə ağacəkmə aksiyası və mətbuat konfransı təşkil olunub. Artıq Cəbrayıl rayonu öz sakinlərinə qovuşub. Rayonda həyat canlanır. 

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə 4 Oktyabr – Cəbrayıl şəhəri gününün keçirilməsi yalnız bir rayonun azadlığı deyil, həm də xalqımızın torpağa bağlılığının, milli həmrəyliyinin və dövlətin güclü iradəsinin simvoludur. İşğaldan azad edilən ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Cəbrayıl rayonunun gələcəyinə ümidlə baxmağa əsas verir. Cəbrayıl artıq dirçəlir, yenidən qurulur və gələcəyə doğru böyük inamla irəliləyir.