Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Tarixin ən uzun girov böhranı: 1979 cu ildə ABŞ səfirliyində nələr baş verdi?

Tarixin ən uzun girov böhranı: 1979 cu ildə ABŞ səfirliyində nələr baş verdi?

Icma.az, Qaynarinfo saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

İran-ABŞ münasibətlərindəki gərginliyin əsasında şahın 1979-cu ildə devrilməsi və Tehrandakı ABŞ səfirliyi əməkdaşlarının 444 gün ərzində girov saxlanılması dayanır. Bəs iki ölkə arasında münasibətlərdə qırılma yaradan və hətta filmlərə mövzu olan bu girov böhranında hansı hadisələr baş vermişdi?

Qaynarinfo xəbər verir ki, İranda 28 dekabrda iqtisadi problemlər səbəbilə başlayan etiraz aksiyaları hələ də davam edir. Son illərin ən genişmiqyaslı etiraz dalğası kimi xarakterizə olunan aksiyalar zamanı ölənlərin sayı ilə bağlı müxtəlif iddialar səsləndirilir, lakin dəqiq rəqəm hələ də məlum deyil. İran hakimiyyətinin ölkə daxilində interneti kəsməsi məlumatların əldə olunmasını xeyli çətinləşdirir. Son olaraq İran İnsan Haqları Aktivistləri Xəbər Agentliyi (HRANA) həyatını itirənlərin sayının 2 min 550 nəfərə çatdığını açıqlayıb.

Başda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) olmaqla dünya hadisələri diqqətlə izləyir. ABŞ-ın mövqeyi isə fərqli yanaşma ilə seçilir. Prezident Donald Tramp sosial şəbəkə hesabında verdiyi açıqlama ilə diqqətləri Vaşinqtona yönəldib. O, bütün iranlı rəsmilərlə görüşləri ləğv etdiyini bildirərək deyib: "İranlı vətənpərvərlər, etirazlarınızı davam etdirin, qurumlarınızı ələ keçirin. Qatillərin və istismarçıların adlarını qeydə alın. Onlar ağır bədəl ödəyəcəklər. Etirazçıların mənasız şəkildə öldürülməsi dayanana qədər İran rəsmiləri ilə bütün görüşlərimi ləğv etdim. Yardım yoldadır".

İran–ABŞ münasibətlərinin illərdir gərgin olduğu məlumdur. "ABŞ İran hadisələrinə müdaxilə edəcəkmi" sualı müzakirə olunduğu bir vaxtda, bu gərginliyin kökləri də maraq doğurur. Mütəxəssislər bu yüksək gərginliyin başlanğıc nöqtəsi kimi 1979-cu ildə baş verən "girov böhranı”nı göstərirlər.


Şahın ABŞ-a sığınması hadisələri alovlandırdı

Tehrandakı ABŞ səfirliyinin qarşısında etiraz aksiyaları

Hadisələrin başlanğıcını anlamaq üçün 1970-ci illərin sonlarına nəzər salmaq lazımdır. Şah rejimi insan haqlarının pozulması, iqtisadi ədalətsizlik və azadlıqların məhdudlaşdırılması səbəbindən ciddi xalq narazılığı ilə üzləşmişdi. Ayətullah Ruhullah Xomeyni rəhbərliyində formalaşan müxalifət geniş xalq dəstəyi qazandı və 1979-cu il inqilabından sonra şah Məhəmməd Rza Pəhləvi ölkəni tərk etdi.

Pəhləvinin ABŞ-la yaxın münasibətləri inqilabçı dairələrdə dərin şübhə və düşmənçilik yaratmışdı. Nəhayət, o, 22 oktyabr 1979-cu ildə xərçəng müalicəsi bəhanəsi ilə ABŞ-a sığındı. Bu addım İranda Amerika əleyhdarlığını daha da gücləndirdi.

Diplomatik heyətin sayı 70-ə endirildi

Artan etirazlar fonunda ABŞ 1979-cu ilin əvvəlində Tehrandakı səfirlikdə çalışanların sayını 1 400 nəfərdən 70-ə endirdi. Eyni dövrdə Ayətullah Ruhullah Xomeyni 14 illik sürgündən sonra İrana qayıtdı.


Xomeyni İrana qayıtmaq üçün Parisdə "Air France" təyyarəsinin içərisində gözləyir

4 noyabr 1979-cu il səhəri təxminən 3 min nəfərlik Xomeynini dəstəkləyən tələbə qrupu ABŞ-ın Tehran səfirliyini işğal etdi. Şahın İrana qaytarılmasını və ABŞ-ın ölkənin daxili işlərinə müdaxiləsini etiraz edən tələbələr səfirliyə zorla daxil olaraq 66 ABŞ vətəndaşını girov götürdülər. Daha sonra qadınlar və afroamerikalı 13 nəfər azad edildi, bir nəfər isə 1980-ci ilin iyulunda xəstəliyi səbəbilə buraxıldı. Qalan 52 amerikalı isə 444 gün girov saxlanıldı.


Tehrandakı ABŞ səfirliyinin qarşısı

İşğal Xomeyni tərəfindən dəstəkləndi

Səfirliyin işğalı Ayətullah Xomeyni tərəfindən də açıq şəkildə dəstəkləndi. O, ABŞ-ı "böyük şeytan” adlandıraraq hadisəni legitim saydı. ABŞ üçün bu hadisə təkcə diplomatik böhran deyil, həm də milli ləyaqətə zərbə kimi qiymətləndirildi.

Girovların azad olunması üçün aparılan diplomatik cəhdlər nəticə vermədi. Hətta ABŞ-ın sabiq ədliyyə naziri Remzi Klarkın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin İrana girişi rədd edildi. İranın baş naziri Mehdi Bazərqan girovların azad edilməməsinə etiraz olaraq 6 noyabr 1979-cu ildə istefa verdi.


Girovlardan biri gözləri və əlləri bağlı şəkildə aparılır

Aylarla davam edən danışıqlar

İran hakimiyyəti ABŞ-ın daxili işlərə müdaxilədən imtina etməsi, şahın İrana qaytarılması və onun sərvətinin "oğurlanmış” elan olunması şərti ilə girovların buraxılacağını bildirdi. ABŞ isə cavab olaraq İrana qarşı sanksiyalar tətbiq etdi.

28 yanvar 1980-ci ildə Kanadalı diplomatların köməyi ilə altı amerikalı diplomat İrandan gizli şəkildə çıxarıldı. Bu hadisə sonradan 2012-ci ildə çəkilmiş "Arqo əməliyyatı” filminə mövzu oldu. Filmin prodüseri və rejissoru Ben Afflekdir və çəkilişlərin bir hissəsi İstanbulda aparılıb.


Girov böhranından bəhs edən "Arqo əməliyyatı" filmindən bir səhnə

Uğursuz hərbi əməliyyat

ABŞ 24 aprel 1980-ci ildə "Qartal pəncəsi əməliyyatı” adlı xilasetmə əməliyyatına başladı. Lakin Texbes səhrasında baş verən qum fırtınası və texniki nasazlıqlar səbəbilə əməliyyat uğursuzluqla nəticələndi. Səkkiz ABŞ hərbçisi həlak oldu.

Bu fiasko ABŞ-da ictimai narazılığı artırdı və 1980-ci il prezident seçkilərində Cimmi Karterin məğlubiyyətinə, Ronald Reyqanın isə qələbəsinə zəmin yaratdı.


Uğursuz "Qartal pəncəsi əməliyyatı"ndan sonra

Böhran necə sona çatdı?

1980-ci ilin sonlarında Əlcəzairin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar nəticəsində "Əlcəzair razılaşması” imzalandı. Razılaşmaya əsasən, ABŞ İranın xaricdəki bəzi aktivlərini azad etdi. Girovlar 20 yanvar 1981-ci ildə, Ronald Reyqanın prezident andı içməsindən bir neçə dəqiqə sonra sərbəst buraxıldı.


Etirazçılar səfirliyin işğalını dəstəkləyən nümayişlər zamanı "Sem əmi" heykəlini yandırırlar

Münasibətlərdə tam qopma

Girov böhranı ABŞ–İran münasibətlərində qalıcı qırılmaya səbəb oldu. Hadisədən sonra ABŞ İranı Yaxın Şərqdə "ən böyük təhdid” kimi dəyərləndirməyə başladı və genişmiqyaslı iqtisadi sanksiyalar tətbiq etdi. Bu böhran regiondakı geosiyasi balanslara da ciddi təsir göstərdi.

Mənbələr: "CNN International", "Britannica", Anadolu Agentliyi


Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:204
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 15 Yanvar 2026 16:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri