Icma.az
close
up
RU
Təhsildə süni intellekt: faciələrdən sonra xatırlanan itirilmiş fürsət

Təhsildə süni intellekt: faciələrdən sonra xatırlanan itirilmiş fürsət

Icma.az bildirir, Adelet.az saytına əsaslanaraq.

2023-cü ildə süni intellekt sahəsində dünyanın aparıcı tərtibatçılarından biri, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) məzunu Yaşar Ələkbərov tərəfindən təhsil müəssisələri üçün nəzərdə tutulmuş, süni intellektə əsaslanan innovativ layihə təqdim edilmişdi. Bu layihə öz dövrünü qabaqlayan konsepsiya idi. Söhbət tədris mühitinin kompleks analizi üçün yaradılmış intellektual sistemdən gedirdi. Sistem şagirdlərin akademik potensialını müəyyənləşdirməyə, davamiyyət və tədris göstəricilərinin dinamikasını izləməyə, eyni zamanda davranış və psixoloji siqnallar vasitəsilə emosional rifahda baş verən riskli dəyişiklikləri erkən mərhələdə aşkar etməyə imkan verirdi.

Vacib məqam ondan ibarət idi ki, bu yanaşma nəzarət və cəza mexanizmi üzərində qurulmamışdı. Layihənin əsas fəlsəfəsi profilaktika idi. Məqsəd müəllimlərə, məktəb psixoloqlarına və sosial mütəxəssislərə uşağın vəziyyətində yaranan təhlükəli dəyişiklikləri vaxtında görmək və müdaxilə etmək imkanı yaratmaqdan ibarət idi. Sistem böyük həcmli məlumatları təhlil edirdi: təhsil göstəriciləri, davranış nümunələri, sosial aktivlik səviyyəsi, emosional markerlər. Hədəf isə aydın idi - təhlükəsiz təhsil mühitinin formalaşdırılması və hər bir şagird üçün fərdi dəstək mexanizminin yaradılması.
Buna baxmayaraq, layihə həmin dövrdə praktik tətbiq mərhələsinə keçmədi. Qlobal miqyasda rəqəmsal transformasiya sürətlənərkən, süni intellekt səhiyyə, sənaye və dövlət idarəçiliyində fəal şəkildə tətbiq olunduğu halda, təhsil sistemi daha mühafizəkar mövqe tutdu. Qərar təxirə salındı. Zaman isə göstərdi ki, bu təxirəsalma bəlkə də həddindən artıq tələsik və ehtiyatsız idi.

Son üç il ərzində dünyanın müxtəlif ölkələrində təhsil müəssisələrində baş verən insidentlərin sayı artıb. Bu hadisələrin əhəmiyyətli hissəsi yeniyetmələr arasında vaxtında aşkarlanmayan psixoloji böhranlarla bağlı olub. Cəmi bir neçə gün əvvəl baş vermiş və şagird tərəfindən silahdan istifadə ilə nəticələnən son faciə bir daha ciddi sual doğurur: mövcud təhsil sistemi emosional risklərin erkən müəyyənləşdirilməsinə nə dərəcədə hazırdır?

Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, inkişaf etmiş ölkələr artıq süni intellekti şagirdlərin qorunması üçün alət kimi qəbul edirlər. ABŞ-da bir sıra məktəb dairələri şagirdlərin rəqəmsal mühitdə davranışlarını izləmək üçün süni intellektə əsaslanan davranış analitikası sistemlərini tətbiq edirlər. Bu platformalar yazılı ünsiyyəti, dərs fəallığını və davranış modellərini təhlil edərək depressiya, aqressiya və sosial təcrid əlamətlərini erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edir.

Böyük Britaniyada təhsil müəssisələri akademik və emosional riskləri proqnozlaşdıran süni intellekt platformaları ilə eksperimentlər aparır. Bu, məktəblərə qabaqlayıcı dəstək proqramları hazırlamaq imkanı verir. Cənubi Koreyada isə rəqəmsal təhsil ekosistemlərinə artıq emosional analitika elementləri daxil edilib. Alqoritmlər müəllimlərə şagirdlərin stress səviyyəsini izləmək və tədris yükünü uyğunlaşdırmaqda kömək edir. Dövlət bu cür layihələrə reaksiya mexanizmi kimi deyil, profilaktik investisiya kimi yanaşır.

Bu nümunələri birləşdirən əsas məqam ondan ibarətdir ki, inkişaf etmiş təhsil sistemləri reaktiv modeldən preventiv modelə keçid edir. Yəni faciələr baş verdikdən sonra nəticələrlə mübarizə aparmaq əvəzinə, riskləri öncədən müəyyən edən infrastruktur qurulur.

Bu kontekstdə 2023-cü ildə təqdim olunan layihənin əhəmiyyəti daha aydın görünür. Onun fəlsəfəsi qlobal tendensiyalarla tam üst-üstə düşürdü. Layihə sadəcə məktəblərin rəqəmsallaşdırılmasını deyil, böyüklərin kritik anadək görünməyən siqnalları vaxtında görə bildiyi intellektual mühitin formalaşdırılmasını təklif edirdi.

Əlbəttə, heç bir sistem faciələrin qarşısını yüz faiz ala biləcəyinə zəmanət verə bilməz. Lakin bir həqiqət dəyişməz qalır: analiz və dəstək alətləri nə qədər erkən tətbiq edilərsə, xəbərdaredici siqnalların gözardı edilməsi ehtimalı bir o qədər azalır. Əgər bu cür həllər üç il əvvəl sistemli şəkildə tətbiq olunmağa başlasaydı, bu gün mənfi hadisələrin statistikası böyük ehtimalla fərqli görünərdi. Bir çox psixoloji böhran halları hələ kömək mümkün olan mərhələdə aşkarlana bilərdi.

Təhsil yalnız bilik ötürülməsi deyil. Təhsil insan şəxsiyyətinin formalaşdığı mühitdir. Süni intellekt dövründə şagirdlərin psixi sağlamlığını qorumağa qadir olan alətlərdən imtina artıq texnoloji seçim deyil, ictimai məsuliyyət məsələsidir. Növbəti faciələrdən sonra bu müzakirələr yenidən gündəmə gəlir. Və bu gün əsas sual artıq “belə sistemlər lazımdırmı?” deyil, “biz danışıq mərhələsindən real addımlara nə qədər tez keçməyə hazırıq?” sualıdır.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:173
embedMənbə:https://adalet.az
archiveBu xəbər 10 Fevral 2026 18:40 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see363

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see303

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see301

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see301

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see296

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see277

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see277

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see277

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see262

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see258

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see256

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see255

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see251

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see250

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see249

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see244

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see242

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see232

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see228

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri