Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Total müdafiə: Kiçik və neytral İsveç necə belə böyük silah istehsalı qurdu?

Total müdafiə: Kiçik və neytral İsveç necə belə böyük silah istehsalı qurdu?

Qaynarinfo portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

"Onlardan 60 mindən çox hazırlanıb, 84 ölkənin ordusunun silahlanmasına daxil edilib və demək olar ki, bütün müharibə meydanlarında – İkinci dünya müharibəsindən tutmuş müasir Rusiya–Ukrayna müharibəsinədək istifadə olunub”.

Qaynarinfo "mezha.media”nın mövzu üzrə araşdırma yazısını təqdim edir.

Tanış olun – Bofors 40 mm, öz dövrünün simvoluna çevrilmiş əfsanəvi zenit qurğusu. Onun hazırlanmasına hələ 1928-ci ildə başlanılıb və təxminən bir əsr sonra onun "varisi” – Bofors L70 bu gün Ukrayna səmasını qoruyur.

Başqa bir nümunə – CV90 yaxud Stridsfordon 90, NATO standartına uyğun hazırlanmış ilk piyadaların döyüş maşınlarından biri, 2023-cü ildə Ukraynada göründü. Bu 38 tonluq texnika müdafiə səviyyəsinə görə rəqiblərini geridə qoyur, xüsusilə sovet analoqları ilə müqayisədə.

Bu iki silah sistemini birləşdirən vətənləri var – İsveç. Ölkə çox vaxt hərbi güclə deyil, əksinə sülh, neytrallıq və sosial dövlət modeli ilə assosiasiya olunur.

Amma paradoks ondadır ki, məhz neytrallıq siyasəti İsveçi dünyanın ən effektiv müdafiə sənaye komplekslərindən birini qurmağa məcbur edib. 2023-cü ildən etibarən bu kompleks NATO-nun imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırdı, ölkənin illik silah ixracı isə 3 milyard ABŞ dollarına çatdı.

Bu, resursları məhdud, lakin neytrallığı müdafiə zərurətinə çevirən və bunun əsasında güclü hərbi-sənaye potensialı yaradan kiçik bir dövlətin hekayəsidir. Ukrayna üçünsə bu təcrübə qiymətsiz dərs ola bilər.

Total müdafiə

İsveçin müasir hərbi-sənaye tarixi XVII əsrdən başlayır. Zəngin dəmir filizi yataqları və saysız meşələr metallurgiya və maşınqayırmanın inkişafına zəmin yaratdı.

Beləcə, ilk silah istehsalçıları – Husqvarna fabriki və dövlət müəssisəsi Carl Gustafs Stads Gevärsfaktori meydana gəldi. Onların tüfəngləri tezliklə xaricdə də tələb olundu.

Baxmayaraq ki, ölkə yüzillər boyu neytral idi, Birinci dünya müharibəsi İsveçə ağır zərbə vurdu. Britaniya blokadası və daxili siyasi gərginlik ciddi sosial-iqtisadi böhran yaratdı.

Müharibədən sonra İsveç iqtisadiyyatı bərpa etdi, polad, ağac, kağız və sənaye mallarına artan qlobal tələbi uğurla dəyərləndirdi. Amma 1921–1922-ci illərin böhranı və ABŞ-dakı Böyük depressiya istehsal və ixracata sarsıdıcı təsir göstərdi.

1930-cu illərdə ölkənin gələcəyini həmişəlik müəyyənləşdirən iki qərar qəbul olundu. Birincisi – folkhemmet ("xalq evi”) konsepsiyası idi. O, bazar iqtisadiyyatını güclü sosial dövlətlə birləşdirərək məşhur "isveç modeli”nin əsasını qoydu.

İkincisi – Totalförsvaret ("total müdafiə”) ideyası qəbul edildi. Onun prinsipi sadə və sərt idi: neytrallıq yalnız o halda mümkündür ki, ölkə onu müdafiə edə bilsin.

Bu konsepsiya yalnız ordunu, donanmanı və aviasiyanı deyil, bütün cəmiyyəti əhatə edirdi. Kişilər hərbi xidmətə çağırılır və səfərbər olunurdu, qadınlar səhiyyə, idarəçilik və logistika sahələrinə cəlb edilirdi. Şəhərlərdə sığınacaqlar və hökumət bunkerləri tikilir, yanacaq, ərzaq və sursat ehtiyatları yaradılırdı. Zavodlar elə layihələndirilirdi ki, təhlükə anında dərhal hərbi istehsala keçə bilsinlər.

Amma Totalförsvaret təkcə strategiya deyildi – həm də psixoloji layihə idi. Hər bir vətəndaş anlayırdı ki, neytrallıq verilmiş rahatlıq deyil, gündəlik zəhmət və vətəni müdafiə etməyə hazır olmaq deməkdir.

Sənaye və innovasiyaların yüzilliyi

İsrailin hərbi-sənaye kompleksi sıfırdan qurulmuşdusa, İsveçinki əsrlik ənənələrə söykənirdi. Bofors və Carl Gustafs Stads Gevärsfaktori kimi şirkətlər uzun müddət mövcud olmuş və güclü sənaye bazası yaratmışdılar.

"Total müdafiə” konsepsiyasının məntiqi davamı olaraq, ölkə öz müdafiə sənayesini müstəqillik və özünütəmin prinsipləri üzərində inkişaf etdirdi.

Beləcə, Bofors L60 zenit topu yarandı – dünyanın ən uğurlu silahlarından biri. O qədər effektiv idi ki, İkinci dünya müharibəsində hər iki tərəf ondan istifadə edirdi.

1937-ci ildə isə əsl sıçrayış baş verdi – İsveç öz aviasiya sənayesini yaratmaq qərarı aldı. Beləcə, SAAB (Svenska Aeroplan Aktiebolaget) doğuldu. Çox keçmədən Saab 17 bombardmançısı, ardınca Saab 18 və inqilabi Saab 21 yaradıldı. O, tarixin ilk katapult oturacaqlı təyyarələrindən biri idi.

Soyuq müharibə dövründə İsveç Saab 29 Tunnan ("uçan barel”), Saab Draken və Saab Viggen kimi dövrünün ən qabaqcıl təyyarələrini təqdim etdi. Viggen hətta ABŞ-ın ən sürətli kəşfiyyat təyyarəsi SR-71 Blackbird-i beş dəfə tutub müşayiət etməklə aviasiya tarixində iz qoydu.

SAAB-ın uğurunun açarı dövlət–elm–sənaye sinerjisi, yəni "üçlü spiral” modeli idi. Dövlət strateji hədəflər qoyur, alimlər innovasiya yaradır, sənaye isə tezliklə onları həyata keçirirdi.

Qara səhifələr və dönüş

Soyuq müharibədən sonra, 1991-ci ildən İsveç "total müdafiə” prinsipini zəiflətdi, ordunu və hərbi büdcəni ixtisar etdi. Bu, sənayeyə də ağır təsir göstərdi.

Skandallar da baş verdi. 1980-ci illərdə Bofors-un Hindistanla qalmaqallı müqaviləsi, 2012-ci ildə isə Project Simoom adlı gizli Səudiyyə Ərəbistanı layihəsi ölkədə siyasi böhran yaratdı.

2018-ci ildən "demokratik kriteriya” tətbiq edildi – İsveç yalnız insan hüquqlarına hörmət edən ölkələrə silah sata bilərdi. Amma reallıqda istisnalar qalmaqda idi – məsələn, Səudiyyə ilə köhnə müqavilələr davam etdirilirdi.

Bununla yanaşı, SAAB qlobal bazarda Gripen qırıcıları ilə rəqabət aparmaq üçün yeni üsullar tapdı – texnologiya transferi, lizinq, lokal istehsal. Amma mühərriklərin ABŞ-dan idxalı ölkəni siyasi asılılıqda saxladı.

Kökə qayıdış və NATO

2014-cü ildən – Krımın ilhaqı və Rusiyanın aqressiyasından sonra İsveç "total müdafiə” konsepsiyasına qayıtdı. Yenidən hərbi çağırış bərpa edildi, strateji ehtiyatlar yaradıldı.

2022-ci ildən – Rusiyanın Ukraynaya tammiqyaslı işğalından sonra İsveç hərbi büdcəsini ÜDM-in 2,7%-nə çatdırdı və NATO-ya üzv oldu. Bu, iki əsrlik neytrallığın sonu idi.

Ölkə həm hərbi, həm də mülki müdafiə sahələrinə milyardlarla vəsait yatırır, innovasiyaları dəstəkləyir, ixracı artırır. 2024-cü ildə silah ixracı 2,9 milyard dollara çatdı.

İsveç Ukrayna ilə əməkdaşlığa da hazırdır – CV90 istehsalı, Ukrayna zavodlarından silah alınması və hətta gələcəkdə Gripen qırıcıları üzərində ortaq layihələr gündəmdədir.

Sonda belə bir nəticə yaranır: İsveç neytrallıqdan kollektiv müdafiəyə keçid edərək, əsrlik təcrübəsini müasir təhlükəsizlik tələbləri ilə birləşdirir. Ola bilsin ki, yaxın illərdə Ukrayna ilə İsveç yalnız döyüş meydanında deyil, qlobal silah bazarında da bir-birini gücləndirəcək.


Alpər

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:151
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 10 Sentyabr 2025 17:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see311

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see309

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see286

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see283

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see266

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see259

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see251

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see249

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see241

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see240

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see237

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see225

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see216

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see214

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see211

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see201

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see196

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see190

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see190

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see190
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri