Tramp İranı “boğmaq” planını işə saldı: Əsl müharibə indi başlayır

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı “indiyədək heç bir ölkəyə tətbiq edilməmiş ən ağır iqtisadi əməliyyatın” başladığını açıqlayıb. “İqtisadi D-Day” adlandırılan kampaniya yalnız Tehranı deyil, onunla əməkdaşlıq edən dövlətləri, bankları və şirkətləri də hədəfə çevirir.

Lent.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, Tramp İranın neft satmasına, pul köçürmələri aparmasına, saxta şirkətlər və gəmi reyestrlərindən istifadə etməsinə kömək edən tərəfləri ağır sanksiyalarla hədələyib. Vaşinqtonun məqsədi İranı dünya maliyyə və ticarət sistemindən maksimum dərəcədə təcrid etməkdir.

Yeni kampaniyanın əsas silahı “ikinci dərəcəli sanksiyalar” ola bilər. Bu halda İranla işləyən xarici bank və şirkətlər ABŞ bazarına, dollara və beynəlxalq ödəniş sistemlərinə çıxışını itirmək təhlükəsi ilə üzləşəcək. Hədəfdə ilk növbədə İran neftinin əsas alıcısı Çin, gizli neft daşıyan tankerlər, vasitəçi şirkətlər və valyuta məntəqələri dayanır.

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin İranla ticarət və maliyyə əməliyyatlarını dayandırması Tehran üçün xüsusilə ağır zərbədir. Çünki Əmirliklər uzun müddət İran mallarının idxalı və sanksiyalardan yayınması üçün mühüm ticarət qapısı sayılıb.

İran bu təzyiq qarşısında dərhal çökməyə bilər. Tehran illər ərzində gizli tanker şəbəkələri, vasitəçi şirkətlər, barter ticarəti və alternativ ödəniş üsulları yaradıb. Çinlə əməkdaşlıq da onun əsas dayağıdır. Lakin neft gəlirlərinin azalması, milli valyutanın ucuzlaşması və yüksək inflyasiya sosial narazılığı gücləndirə bilər.

Əsas təhlükə iqtisadi savaşın yenidən hərbi mərhələyə keçməsidir. Tehran neft ixracının tam dayandırılmasına Hörmüz boğazında gəmilərə təzyiq, regional müttəfiqləri vasitəsilə hücumlar və ya nüvə proqramını sürətləndirməklə cavab verə bilər. Vaşinqton isə hərbi variantın masadan qaldırılmadığını bildirir. Buna görə hazırkı qərar sülh addımından çox, yeni qarşıdurmadan əvvəlki son təzyiq mərhələsinə bənzəyir.

Gərginliyin Azərbaycan üçün də ikili təsiri ola bilər. Neft qiymətlərinin yüksəlməsi ölkənin ixrac gəlirlərini artıra bilər. Ancaq daşımaların, sığortanın və idxal mallarının bahalaşması inflyasiya riskini artıracaq. İranla sərhəd ticarəti, bank əməliyyatları və Şimal–Cənub nəqliyyat dəhlizində çalışan şirkətlər də ABŞ sanksiyalarına uyğunluğu daha diqqətlə yoxlamalı olacaqlar. Cənub sərhədlərində hərbi gərginliyin artması isə Azərbaycan üçün əlavə təhlükəsizlik çağırışı yarada bilər.