Icma.az
close
up
RU
​TRAMP VƏ SİNİN HESABLAŞMADIĞI “ÇAR”... Putin Rusiyaya SSRİ nin taleyini yaşadacaq?

​TRAMP VƏ SİNİN HESABLAŞMADIĞI “ÇAR”... Putin Rusiyaya SSRİ nin taleyini yaşadacaq?

Icma.az, Azpolitika.az portalına istinadən məlumat verir.

ABŞ Prezidenti Donald Trampdan sonra Vladimir Putinin Çinə səfəri ağıllara Çinin ABŞ ilə geostrateji mücadilədə Rusiyayla birlikdə hərəkət etdiyi fikrini gətirə bilər.Lakin Rusiya artıq elə bir güc deyil ki, Çin onu özünə tərəf müqabili və ya mürəkkəb qlobal oyunda bərabərhüquqlu müttəfiq saysın. O, sadəcə Rusiyadan öz məqsədləri üçün istifadə edə bilər.

Ukraynada apardığı müharibə səbəbindən Rusiyanın Avropaya satdığı karbohidrogenlərin həcmi kəskin azalıb, ona görə Çindən asılı hala düşən Putin qiymətdə hər cür güzəştə getməyə məmnuniyyətlə razılaşır.

Hazırda Çin Rusiyadan xammalı böyük endirimlə alır. Rusiya Ukraynaya qarşı təcavüzə başlayandan indiyədək Çinə 372 milyard dollar dəyərində neft, təbii-qaz və kömür satıb. Üstəlik, Putin Pekinə səfəri zamanı “Sibirin gücü-2” qaz kəməri layihəsinin gerçəkləşməsinə çalışdı. Lakin Si Cinpin onun bu təklifinə reaksiya vermədi. Çünki Çin ABŞ-dən Sıxılmış Təbii Qaz alacaq.

Şübhəsiz ki, Tramp və Si Cinpin dünyanın yenidən necə və hansı şərtlərlə şəkillənəcəyinin konturlarını müzakirə ediblər və yəqin ki, bu istiqamətdə danışıqlar yenidən aparılacaq. Amma gələcəklə bağlı planın tərtib olunmasında onların Rusiyanın fikrinə o qədər də ehtiyacları yoxdur. Rusiya apardığı səhv siyasətin nəticəsində bundan sonra ABŞ və Çin üçün alət rolunu oynaya bilər və onun gələcək müqəddəratı bu dövlətlərin verdikləri qərarlardan asılı olacaq.

Çin nə qədər daxili problemlərlə üzləşsə də, yaxın gələcəkdə ABŞ kimi fövqəldövlət statusuna yiyələnmək üzrədir. Ancaq Çin bu statusa uyğun vacib parametrlərə cavab verməlidir. Belə ki, bunun üçün Çin sənaye və texnoloji istehsal nəhəngi olmaqla yanaşı, qlobal iqtisadiyyata təsir göstərəcək mexanizmlərə yiyələnməli, qlobal maliyyə və investisiya sistemində böyük paya sahiblənməli, dünya çapında yuanı ən azından avro qədər dövriyyəyə gətirməli, təhlükəsiz qonşularla əhatələnməli, dayanıqlı müttəfiqlərə malik olmalı və güclü hərbi qüdrətə çatmalıdır.

Yeni dövrün yeni şərtlərinə uyğunlaşan Çini SSRİ ilə müqayisə etmək müəyyən mənada yerinə düşər. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra ABŞ-nin və SSRİ-nin təsir dairəsinə daxil olan ölkələr vardı. Avropa ABŞ-nin təsir zonasına daxil olduğundan Qərb dünyasının iqtisadi çəkisi Sovet blokuna nisbətən daha ağır idi. Sovet İttifaqının güclü sənaye potensialı vardı və ölkə özünü təsərrüfat məhsulları ilə təmin etsə də, ərzaq təchizatı bərbad haldaydı. Böyük ərazisinin, zəngin təbii resurslarının və çoxsaylı müttəfiqlərinin olmasına baxmayraq, SSRİ tam qapalı və səmərəli sistem qura bilməmişdi. SSRİ-nin dünya ilə ticarəti əsas etibarı ilə xammal satışı üzərində qurulmuşdu. Həmin vaxt da bütün növ metalların, xammal məhsullarının qiyməti dollarla, özü də Nyu-York, Çikaqo, London birjalarında müyyənləşib. SSRİ-nin nə qədər hərbi-siyasi qüdrəti, özünün ayrıca iqtisadi-texnoloji zonası olsa da, beynəlxalq arenada sovet rublu ilə heç kim ticarət aparmırdı. SSRİ sosialist düşərgəsi ilə ticarətində isə əsasən barterə üstünlük verirdi və Moskvanın qalan dünya ilə apardığı ticarət hesablaşmaları ABŞ dolları vasitəsilə həyata keçirilirdi.

Beləlikə, Sovet İttifaqı özünün ən zəif yeri olan iqtisadi sistemindəki çatışmazlıqlardan və dollar asılılığından qurtula bilmədiyi üçün məhz həmin yerdən zərbə alaraq iqtisadi tənəzzülə qərq oldu və çokdü.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra SSRİ təhlükəsizlik baxımından rəqibi olan Qərb dünyası ilə özü arasında sosialist düşərgəsi ölkələri vasitəsilə hərbi bufer zonası yaratmışdı. Amma hazırda Sovet İttifaqından fərqli olaraq, Çin belə bir əlverişli geostrateji imkana malik deyil. Sakit okean hövzəsində Çinin hegemoniyasından qorxan və ona mənfi münasibət bəsləyən Yaponiya, Cənubi Koreya, Vyetnam, İndoneziya, Filippin kimi dövlətlər yerləşir. Çinin cənub-qərb tərəfində isə onun strateji rəqibi olan və tədricən yeni böyük istehsal mərkəzinə çevrilən Hindistan var.

Çin ABŞ-nin qurduğu iqtisadi-maliyyə sisteminə daxildir və burada istehsal nəhəngi - dünya fabrikası rolunda çıxış edir. Dünya ticarətində məhsulların hansı valyuta ilə satılmasında və beynəlxalq bank rezervlərinin hansı valyutada saxlanılması məsələsində Çin yuanı demək olar ki, autsayderdir. Pekin bəzi ölkələrlə qarşılıqlı ödəmələrin yuanla həyata keçirilməsinə çalışsa da, reallıqda ciddi heç nə alınmayıb. Bu, asan iş deyil. Çünki dünyanın emissiya mərkəzi ABŞ-dədir. Həmin mexanizmın dəyişdirilməsi o qədər müərəkkəb məsələdir ki, Pekin təkbaşına və ya marjinallaşan Rusiya ilə bunun öhdəsindən gələ bilməz.

İndi Çinin önündə həll edilməsi müşkül olan böyük problem durur. Pekində ABŞ ilə yaşanacaq gərginliyin ölkəyə vura biləcəyi ziyanları yaxşı dərk edirlər.

Beləliklə, yüksələn güc olan Çin, mövcud dominant güc olan ABŞ ilə mənasız mücadilə aparmaq əvəzinə, qarşılıqlı razılaşmalarla yeni bir dünya nizamı qurmağı təklif edir. Bu, o anlama gəlir ki, Çinə daha da güclənmək və bir çox mühüm sahələrdə ABŞ-ni ötüb keçmək üçün sakit şərait və vaxt lazımdır. Bunu yəqin ki, Vaşintqton strateqləri də nəzərdən keçirirlər və əgər onlar SSRİ-də olduğu kimi Çinin də hansısa zəif yerinin ABŞ-dən asılı qalacağını görsələr, Pekinin təkliflərinə razılıq verəcəklər.

Onu da qeyd edək ki, özünü Ukraynada tükəndirən Rusiya ilə bağlı məsələdə ABŞ və Çin tədricən ortaq mövqeyə gəlirlər və bu istiqamətdə siyasətlərini koordinasiya etməyə başlayıblar. Belə görünür ki, onlar hələ bir müddət Putinin Rusiyanı daha da aşındırmasına və distrofikləşdirməsinə tamaşa edəcəklər, sonra isə ən kritik məqamda bu ölkənin taleyi barədə yekun qərara gələcəklər.

Vaqif Nəsibov

“AzPolitika.info”

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:111
embedMənbə:https://azpolitika.info
archiveBu xəbər 26 May 2026 03:52 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see333

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see314

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see305

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see302

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see293

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see284

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see264

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see260

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see253

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see250

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see247

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see244

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see238

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see237

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see230

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see217

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see211

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see202

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see202

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri