Trampın dalana dirədiyi Nikolas Maduro kimdir?

Dünya siyasətində çox ziddiyyətli, amma çox təsirli siyasi fiqurlardan biri – Nikolas Maduro haqqında nələri bilirik? 

Bir tərəfdən, o, sosialist ideologiyanın davamçısı və ölkənin milli sərvətlərinin dövlət nəzarətinə qaytarılmasının tərəfdarı kimi təqdim olunur. Digər tərəfdən, Qərb üçün Maduro seçkiləri saxtalaşdıran, siyasi rəqibləri neytrallaşdıran avtoritar lider - “diktator”dur.

Venesuelanın neft sektorunun milliləşdirilməsi nəticəsində ölkənin strateji enerji yataqları üzərində nəzarətin dövlətin əlində cəmlənməsi, uzun müddətdir bölgədə nüfuz qazanan ABŞ-ni Venesuelanın neft ehtiyatlarına birbaşa sahiblik və ya idarəetmə imkanından məhrum edir. Maduro tərəfdarlarının fikrincə, Vaşinqton üçün “demokratiya” və “siyasi azadlıqlar” ritorikası yalnız siyasi maskadır.

Uşaqlıq

Nikolas Maduro Moros 23 noyabr 1962-ci ildə Karakasda fəhlə ailəsində doğulub. Atası Nicolas Maduro Qarsia nüfuzlu həmkarlar ittifaqı lideri olub. Sol ideologiyalı ailədə böyüyən Maduro özünü “mestizo” – qarışıq irqli şəxs kimi tanıyırdı. Katolik olaraq yetişsə də, müxtəlif dini-fəlsəfi cərəyanlara marağı ilə seçilirdi.

Maduronun siyasi yolu, klassik siyasi elitalardan fərqli olaraq, çox sadədən başlayıb - Karakasın metro və avtobus sistemində sürücülük. Həmkarlar ittifaqında fəallığı onu tədricən ittifaq liderliyinə qədər aparır.

1990-cı illərdə Uqo Çaveslə tanış olması, xüsusilə Çavesin həbsdən çıxarılmasında rolu Maduroya yeni siyasi qapı açdı. 1998-ci il seçkilərində Uqo Çavesin kampaniyasında fəal iştirakı onun siyasi nüfuzunu artırdı.

Maduronun dövlət strukturlarındakı yüksəlişi sürətli oldu:

2000-ci ildə deputat,

2005–2006-cı illərdə parlament sədri,

2006–2012-ci illərdə xarici işlər naziri,

2013-cü ildə Çavesin ölümündən dərhal sonra vitse-prezident.

Çavesin vəfatından sonra Maduro, konstitusiyaya əsasən, müvəqqəti prezident oldu və daha sonra keçirilən seçkidə qələbə qazandı.

İqtisadi böhranlar və daxili siyasi gərginlik

Maduronun ilk prezidentlik dövrü Venesuelanın ən ağır sosial-iqtisadi böhranı ilə üst-üstə düşdü. Neft gəlirlərinin azalması hiperinflyasiya, qıtlıq və kütləvi etirazlar yaratdı. 2015-ci ildə müxalifətin parlamenti qazanması hökumətlə qanunverici orqan arasında ciddi qarşıdurmaya səbəb oldu və ölkədə konstitusiya böhranı yarandı.

2018-ci il seçkiləri isə beynəlxalq səviyyədə tanınmadı, seçkilərin qeyri-azad keçirildiyi bildirilirdi. Müxalifət lideri Xuan Quaydo 2019-cu ildə özünü “keçici prezident” elan edərək ölkəni iki hakimiyyət mərkəzinə bölmüşdü.

2024 seçkiləri və ABŞ-ın mövqeyi

2024-cü il prezident seçkilərində Maduro yenidən qalib elan olundu, lakin nəticələr müxalifət və müşahidəçilər tərəfindən qəbul edilmədi.

ABŞ administrasiyası 2025-ci ilin noyabrında Maduronu “xarici terror təşkilatına bağlı olmaqda” ittiham edərək əlavə sanksiyalar tətbiq etdi.

Vaşinqtonun sərt mövqeyinin əsas səbəbləri belə sıralanır:

1.     Venesuela neft sənayesinin dövlət nəzarətinə alınması

2.     Siyasi repressiyalar iddiaları

3.     Qeyri-legitim seçkilər

4.     İran, Rusiya və Çinlə yaxınlaşma

5.     Narkotik ticarəti ilə bağlı ittihamlar

İndi dünyanı bir məsələ düşündürür: ABŞ-Maduro qarşıdurması necə bitəcək – müharibə, yoxsa anlaşma yolu seçiləcək?

Paytaxt Karakasda keçirilən Bolivarçı Birlik Komandanlarının geniştərkibli andiçmə mərasimində o, çıxışının remiks olunmuş versiyasının sədaları altında səhnəyə çıxaraq rəqs edib və ABŞ-yə açıq şəkildə “sülh” çağırışı ünvanlayıb.

Venezuela prezidenti bildirib ki, “xalqının 94 faizi imperialist hərbi təhdidi qəbul etmir və ölkəni müdafiə etmək üçün hər cür hücuma qarşı dayanmağa hazırdır”.

O, ölkənin son 22 həftədir, “psixoloji müharibə” ilə üzləşdiyini və ordu, polis və milis qüvvələri ilə aparılan təlimlər nəticəsində Venesuelanın “nümunəvi müdafiə qabiliyyəti” formalaşdırdığını bildirib.

Minlərlə tərəfdarı qarşısında Maduro deyib: “Müharibəmi? Qətiyyən yox. Müharibəyə “yox”. Xahiş edirəm, sülh olsun”.

ABŞ-nin hərbi fəallığı

ABŞ-ın Karib hövzəsindəki hərbi aktivliyi də Karakasın reaksiyasına səbəb olub.

Latın Amerikası narkotik kartelləri ilə mübarizə adı altında ABŞ bölgəyə dünyanın ən böyük təyyarədaşıyan gəmisi - "USS Gerald R. Ford" və hücum qrupunu göndərib.

Bu addım Venesuela tərəfindən “beynəlxalq hüquqa zidd” kimi qiymətləndirilir.

N.Maduro 4,5 milyon milisi səfərbər etdiyini açıqlayıb və ölkənin hər cür hücuma cavab verməyə hazır olduğunu bildirib.

Şəxsi həyat

Venesuela prezidentinin ailə həyatı haqqında geniş məlumat yoxdur.

Maduro iki dəfə evlənib. İlk nikahından bir oğlu - Nicolas Maduro Querra - siyasətdə aktivdir.

Hazırkı xanımı Silia Flores Venesuelanın tanınmış siyasətçilərindəndir və onun 3 övladı da yüksək vəzifələr tutur.

İlhamə Qasımlı