Trampın Əliyevə G20 mesajı: Bakı artıq qlobal oyundadır

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri Sadiq Qurbanov deyib.

 Komitə sədri bildirib ki, Bakı son illərdə dəyişən geosiyasi reallıqları yalnız təhlükə kimi qəbul etməyərək, onları yeni imkanlara çevirmək istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirir: “Bunun nəticəsində Azərbaycanın rolu tədricən Cənubi Qafqaz çərçivəsindən çıxaraq Xəzər hövzəsini, Mərkəzi Asiyanı, Cənubi Qafqazı, Yaxın Şərqi və Avropanı birləşdirən daha geniş Avrasiya məkanına yayılır.

Bu dəyişimin ən mühüm göstəricilərindən biri Azərbaycanın artıq yalnız regional təhlükəsizlik məsələlərinin iştirakçısı deyil, regional və qlobal proseslərdə gündəm formalaşdıran aktiv orta güc kimi çıxış etməsidir.

Azərbaycanın üstünlüyü onun mürəkkəb coğrafiyada yerləşməsi ilə yanaşı, bu coğrafiyanın yaratdığı imkanları bir-biri ilə əlaqələndirə bilməsindədir.
Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişməsində yerləşən Azərbaycan enerji, logistika, nəqliyyat, rəqəmsal bağlantı və təhlükəsizlik sahələrini vahid geosiyasi platformada birləşdirir. Orta Dəhlizin inkişafı bu strategiyanın əsas elementlərindən biridir.

Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların açılması və TRIPP layihəsinin reallaşması isə bu xəritəni daha da dəyişə bilər. Bu marşrut Azərbaycanın Naxçıvanla bağlantısını təmin etməklə kifayətlənmir; Şərqlə Qərb arasında yeni nəqliyyat xəttinin formalaşmasına, Mərkəzi Asiyanın Avropa bazarlarına çıxışının genişlənməsinə və Cənubi Qafqazın iqtisadi əhəmiyyətinin artmasına xidmət edir.

Başqa sözlə, Azərbaycan artıq sadəcə marşrutun üzərində yerləşən ölkə deyil, marşrutların kəsişdiyi geoiqtisadi mərkəzə çevrilir”.

S. Qurbanov əlavə edib ki, bu baxımdan ABŞ-nin Trans-Xəzər Ticarət Marşrutuna özəl sektor investisiyalarının cəlb olunmasını dəstəkləməsi də bu istiqamətin Vaşinqton üçün əhəmiyyətini göstərir: “Eyni zamanda ABŞ ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi regional bağlantı, iqtisadi münasibətlər və təhlükəsizlik əməkdaşlığını daha geniş çərçivəyə çıxarır. Prezident Donald Tramp da 2026-cı ilin mayında Azərbaycanla münasibətlərin Vaşinqton

Sülh Sammitindən sonra strateji tərəfdaşlıq xartiyasının imzalanması ilə yeni mərhələyə keçdiyini vurğulayıb”.

Azərbaycan artıq yalnız Cənubi Qafqaz dövləti olmadığını qeyd edən deputat bildirib ki, burada baş verən dəyişiklik təkcə nəqliyyat və iqtisadiyyatla bağlı deyil: “Azərbaycanın geosiyasi çəkisinin artmasının əsas səbəblərindən biri onun müxtəlif regionlar arasında bağlayıcı aktor funksiyasını yerinə yetirməsidir.

Azərbaycan Mərkəzi Asiyanın Xəzər üzərindən Avropaya çıxışında mühüm həlqədir. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik Bakı-Ankara xəttini daha geniş Avrasiya bağlantısının mühüm seqmentinə çevirir. Enerji layihələri Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyinin iştirakçısına, Orta Dəhliz isə onu qlobal ticarət marşrutlarının mühüm oyunçusuna çevirir.

Növbəti mərhələdə bu xəttin sadəcə nəqliyyat dəhlizi deyil, “yaşıl dəhliz”ə çevrilməsi Azərbaycanın rolunu daha da artıra bilər. Xəzər və Mərkəzi Asiyanın yaşıl enerji potensialının Qafqaz və Avropa bazarlarına çıxarılması nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantının vahid sistemdə birləşməsinə imkan verə bilər.

Beləliklə, Azərbaycanın qarşısında yeni enerji + logistika + rəqəmsal bağlantı + yaşıl enerji + təhlükəsizlik + diplomatiya geoiqtisadi modeli formalaşır”.

ABŞ-nin Azərbaycan siyasətində baş verən dəyişiklik də məhz bu yeni reallıq fonunda qiymətləndirilməlidir deyən komitə sədri bildirib ki, Vaşinqton artıq Bakını yalnız Cənubi Qafqazdakı tərəfdaş kimi nəzərdən keçirmir: “Azərbaycanın Avrasiya bağlantılarında artan rolu, enerji və nəqliyyat imkanları, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri və regional sülh prosesindəki mövqeyi ABŞ üçün ölkənin strateji dəyərini yüksəldir.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevə Ağ Ev tərəfindən göstərilən yüksək diqqət xüsusi məna daşıyır. Söhbət təkcə yüksək səviyyəli görüş və dəvətlərdən getmir. Məsələ Azərbaycanın və onun rəhbərinin dəyişən beynəlxalq sistemdə oynaya biləcəyi rolun Vaşinqton tərəfindən daha ciddi qiymətləndirilməsidir.

Vaşinqtonun Bakıya artan diqqətinin daha bir mühüm göstəricisi Prezident İlham Əliyevin ABŞ-də keçiriləcək G20 sammitinə dəvət olunmasıdır. Bu dəvət sadəcə diplomatik protokol xarakterli hadisə deyil. Dünyanın aparıcı iqtisadi güclərinin təmsil olunduğu G20 platformasına Azərbaycanın dəvət edilməsi Bakının artıq yalnız Cənubi Qafqaz miqyasında deyil, qlobal iqtisadi və geosiyasi proseslərdə artan rolunun ABŞ tərəfindən qəbul edildiyini göstərir. Başqa sözlə, Vaşinqton Azərbaycanın regional sabitlikdəki rolundan əlavə, onun Avrasiya bağlantılarında, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyində, eləcə də qlobal iqtisadi əməkdaşlıqda yaratdığı imkanları nəzərə alır. Bu dəvətə sadəcə bir tədbirə dəvət kimi deyil, Azərbaycana və onun artan strateji çəkisinə verilən siyasi qiymət kimi baxmaq lazımdır.

Bu baxımdan ABŞ Prezidentinin xüsusi elçisi Stiv Uitkoffun Əliyev haqqında fikirləri də bu baxımdan diqqət çəkir. O, Bakı ilə ilk təmaslardan sonra ABŞ-nin Azərbaycan və İlham Əliyevlə münasibətlərə əvvəl lazımi diqqəti göstərmədiyi qənaətinə gəldiklərini bildirərək, Azərbaycan Prezidentini güclü və qətiyyətli lider kimi xarakterizə edib. Uitkoffun fikrincə, Əliyev həm Azərbaycanın milli maraqlarını, həm də regional sabitliyin daha geniş gündəliyini anlayan lider təsiri bağışlayıb.

Bu, əslində Vaşinqtonun Bakı ilə bağlı dəyişən baxışının mühüm göstəricisidir. Azərbaycan artıq problemin bir hissəsi kimi deyil, problemlərin həllində və yeni regional sistemin qurulmasında tərəfdaş kimi qiymətləndirilir”.

Vaşinqton Sülh Sammitindən bir il sonra ABŞ, Azərbaycan və Ermənistanın birgə bəyanatın əhəmiyyətinə toxunan S. Qurbanov deyib ki, əldə olunan nəticələrin, TRIPP layihəsinin, sərhədlərin delimitasiyasının, nəqliyyat bağlantılarının və iqtisadi əməkdaşlığın xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil:

“Azərbaycanın Ermənistana tranzit imkanları yaratması, yükdaşımaların həyata keçirilməsi və neft məhsulları tədarük etməsi göstərir ki, Bakı sülhü yalnız siyasi sənəd kimi deyil, real iqtisadi və regional əməkdaşlıq mexanizmi kimi formalaşdırmağa çalışır.
Əslində Azərbaycanın son illərdə qazandığı mövqenin əsas xüsusiyyəti də budur: Bakı dəyişən dünya nizamında hansısa güc mərkəzinin kölgəsində qalmağa deyil, müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel əməkdaşlıq edərək öz strateji çəkisini artırmağa çalışır.
Bakı artıq yalnız Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyən edən paytaxt deyil. O, Xəzərdən Mərkəzi Asiyaya, Cənubi Qafqazdan Türkiyəyə, Yaxın Şərqdən Avropaya uzanan böyük geosiyasi və geoiqtisadi xəritənin mühüm bağlantı nöqtəsinə çevrilir.

Bu səbəbdən Azərbaycanın artan beynəlxalq çəkisini yalnız ərazi və ya əhali göstəriciləri ilə ölçmək mümkün deyil. Azərbaycanın əsas gücü onun coğrafiyanı geosiyasətə, geosiyasəti iqtisadi üstünlüyə, iqtisadi üstünlüyü isə diplomatik təsirə çevirə bilməsindədir.
Yeni dünya nizamının formalaşdığı bir dövrdə Bakının qarşısında məhz belə tarixi imkan açılır. Burada da əsas hədəf böhranların yaratdığı boşluqları əməkdaşlıq platformalarına çevirmək, regional sülhün təminatçılarından birinə çevrilmək və Avrasiyanın yeni bağlantı sistemində özünü əvəzolunmaz aktor kimi möhkəmləndirməkdir”.

Mürtəza