Trampla süqut, yoxsa Ərdoğanla xilas? Zelenski “qara tunel”dən necə çıxacaq? TƏHLİL

Amerika Birləşmiş Ştatlarında (ABŞ) hakimiyyət dəyişikliyindən sonra Ukraynaya münasibət də dəyişdi. Daha dəqiq desək, Donald Tramp administrasiyası Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskiyə qarşı “U” dönüşü etdi. Vəziyyət o həddə çatdı ki, Donald Trampın oğlu Donald Tramp Jr. belə "X" sosial şəbəkə hesabında Zelenskini oriental rəqqasə obrazında paylaşaraq məsğərəyə qoydu.

Dünən isə ABŞ-nin vitse-prezidenti və Trampın milli təhlükəsizlik üzrə köməkçisi Mayk Uolts Zelenskiyə xəbərdarlıq etdi. Digər tərəfdən isə bu xəbərdarlığın ardından Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer Zelenskiyə zəng edərək dəstəyini bildirdi. Hansı ki, bir neçə gün öncə Türkiyə lideri Rəcəb Tayib Ərdoğan da Zelensiyə çətir tutmaqla bir növ Ukraynaya dəstəyini davam etdirəcəyi barədə bütün dünyaya mesaj vermişdi.

Maraqlıdır, bütün baş verənlərin fonunda Ukraynada vəziyyət hansı istiqamətdə dəyişəcək? Ərdoğanın təhlükəsizlik çətiri Zelenskini və ölkəsini xilas edəcək, yoxsa Tramp administrasiyası Zelenskinin və Ukraynanın Rusiya qarşısında süqutu olacaq?

Bakupost.az-ın mövzu ilə bağlı suallarına politoloq Aytən Qurbanova aydınlıq gətirib.

A.Qurbanova əvvəlcə hakmiyyət dəyişikliyindən sonra ABŞ-nin Zelenskiyə qarşı münasibətinin dəyişməsinə aydınlıq gətirib: “Üç ildir davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ilk günündən etibarən proqnozlaşdırılan bir çox ehtimallar özünü doğrultmağa başlayıb. Həm də ehtimal edilməyən, tam fərqli yanaşmaların ortaya çıxdığı, hadisələrin proqnozlaşdırıla bilməyən bir istiqamətdə cərəyan etdiyi aydın şəkildə müşahidə olunur. İlk gündən etibarən ABŞ, ümumilikdə kollektiv Qərb Ukraynanın ərazi bütövlüyünün tanınması, Rusiya qarşısında Ukraynanın dəstəklənməsi ilə bağlı həmrəylik nümayiş etdirsə də, çox təəssüflər olsun ki, fərqli mərhələlərdə onların ziddiyətli maraqları, fikir ayrılıqları ön plana çıxıb. Xüsusilə Tramp administrasiyası hakimiyyətə gəldikdən sonra ilk mərhələdə atılan addımlar, atəşkəslə bağlı verilən vədlərin yerinə yetirilməsi üçün bütün cəhdlərin davam etdirilməsi onu göstərir ki, ABŞ Tramp administrasiyası dövründə istənilən halda Rusiya-Ukrayna müharibəsində atəşkəsin əldə olunmasını qarşıya hədəf olaraq qoyub. Bu istiqamətdə Rusiyaya təsir vasitələrindən istifadə etmək, ya da güzəştlər etməklə paralel olaraq Ukrayna üzərində də bütün təziq və təsir vasitələrindən istifadə olunur. Yəni 3 ildir davam edən yardımlar bu gün Ukrayna əleyhinə istifadə olunan arqumentlər kimi səsləndirilməyə başlanılıb. Hətta Putinlə eyni mövqedən çıxış edən Tramp artıq Zelenskinin hakimiyyətinin legitimliyi məsələsini sual altına qoyur, atəşəkəsin şərtlərinin sıralanmasında prezident seçkilərinin keçirilməsini ön sıraya çəkir. Bu, onu göstərir ki, Ukrayna çox həssas bir dövrdən keçir”.

Politoloq Böyük Britaniya liderinin indiki çətin vəziyyətdə Zelenskiyə yardım əli uzatmasını da şərh edib: “Bu istiqamətdə atılacaq addımlar Ukraynanın taleyi və mövcudluğu üçün özündə kifayət qədər məsələləri ehtiva edir. Təbii ki, bununla bağlı Avropanın mövqeyi fərqlidir. Burada əsas məsələ Ukraynanın ərazi büövlüyü deyil, yeni formalaşan dünya nizamında qoca qitə Avropa ABŞ-nin diktəsi ilə formalaşmış proseslərin tərkib hissənə çevrilmək istəmir. Ona görə də Rusiya-Ukrayna müharibəsində Avropa öz maraqlarına uyğun, fərqli yanaşma ortaya qoyur. Nə qədər təsirli olacağını, hadisələrin gedişatına necə təsir edə biləcəyini gələcək göstərəcək. Amma düşünürəm ki, bu həmrəylik, qətiyyətlilik bir qədər gecikmiş mövqedir. Çünki hadisələrin ilkin mərhələsində Avropa bu həmrəyliyi qətiyyətlə nümayiş etdirsəydi, Rusiya Ukrayna ərazilərini bu qədər işğal edə bilməzdi, proseslər bu həddə inkişaf etməzdi”.

Türkiyə liderinin Ərdoğana uzatdığı təhlükəsizlik çətirinə gəlincə, A.Qurbanova bunları deyib: “Türkiyənin mövqeyi də kifayət qədər maraqlıdır. Zelenskinin Ankara səfəri, Ərdoğanla keçirilən görüşlər və Ukraynaya təhlükəsizlik çətiri zəmanəti ilə bağlı verilən mesajlar onu göstərir ki, Türkiyə Ukraynanın ərazi bütövlüyünün qurban verilməsi ilə bağlı hansısa şərtlərin diktə edilməsini qəbul etməyəcək. Ona görə də atəşkəsin ədalətli şərtlərlə təmin olunması ilə bağlı kifayət qədər haqlı və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqe nümayiş etdirməyi planlaşdırır”.

Hadisələrin bundan sonrakı gedişatı ilə bağlı isə politoloqun proqnozları nikbindir: “Düşünürəm ki, növbəti mərhələdə Tramp administrasiyası da qismən güzəştə getməyə, Ukraynanın o masada olmasının təmin edilməsi ilə bağlı addımlar atılmasını təmin etməyə məcbur qala bilər. Düzdür, Rusiya bunu heç bir halda qəbul etməyəcəyini, Zelenskinin hakimiyyətinin legitimliyini qəbul etmədiyi üçün onunla danışıqlara getməyəcəyini daha əvvəldən bəyan etmişdi, amma istəsə də, istəməsə də mövcud şəraitdə Ukraynanın lideri olaraq Zelenski ilə danışıqlara getməyə məcburdur. Ukraynanın ərazi bütövlüyü istənilən masada danışıqlar mövzusu olmasa belə, ən azından, işğal olunmuş ərazilərin böyük bir qisminin mərhələli şəkildə azad olunması ilə bağlı məsələ gündəmə gələ bilər. Eyni zamanda Ukraynaya dəstək verilməsi, ən əsası təhlükəsizlik zəmanəti verilməsi ilə bağlı beynəlxalq qarantorların müəyyənləşdirilməsi kifayət qədər önəmli addım ola bilər. Bu da Rusiya-Ukrayna müharibəsinə son qoyulması ilə bağlı gələcək addımlar üçün təşviqedici amillər ola bilər”.

Rumiyyə, BakuPost