Tullanan genlər xərçəngi belə inkişaf etdirir

Alimlər "tullanan genlər"in, yəni retrotranspozonlar kimi tanınan DNT-nin mobil bölmələrinin  xərçəngi inkişaf etdirı biləcəyi yeni bir mexanizm kəşf ediblər.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, əvvəllər bəzilərinə LINE-1 deyilən bu elementlərin ənənəvi olaraq yalnız özlərini kopyalayıb genomun müxtəlif hissələrinə nüsxə yerləşdirə bildikləri, bəzən mutasiyalara səbəb olduqları düşünülürdü.

Lakin “Cancer Discovery” jurnalında dərc olunan yeni iş onların təsirinin daha geniş və daha mürəkkəb olduğunu göstərir.

LINE-1 insan genomunda ən çox yayılmış retrotranspozonlardan biridir. Normal hüceyrələrdə o, bastırılır, lakin xərçəng hüceyrələrində tez-tez aktivləşir. Tədqiqatçılar xromatin strukturunu (üçölçülü məkanda DNT-nin təşkili) təhlil etmək üçün xüsusi bir metod hazırladılar. Bu da onlara aktivləşdirilmiş LINE-1 elementlərinin ətrafdakı xromatin mühiti ilə necə qarşılıqlı təsir etdiyini öyrənməyə imkan verib.

Alimlər LINE-1-in bəzi təkamül yolu ilə "gənc" bölgələri tərəfindən istehsal olunan RNT-nin xromatinə bağlı qaldığını və sözün əsl mənasında genomun üçölçülü strukturunu yenidən qurduğunu aşkarlayıblar. Bu dəyişikliklər normal olaraq bir-birindən uzaqda yerləşən DNT bölgələrini bir-birinə daha da yaxınlaşdıraraq yeni fiziki "əlaqələr" yaradır. Bu, xərçəng hüceyrələrinin sürətli böyüməsini və bölünməsini təşviq edən genlərin aktivləşməsinə səbəb olur.

Araşdırma komandası bu aktiv struktur düyünlərini HILL (yüksək interaktiv LINE-1 lokusları) adlandırıb. Bu bölgələr xromatinin müxtəlif hissələrini birləşdirən və onkogenlərin - şiş böyüməsini stimullaşdıran genlərin ifadəsi üçün əlverişli mühit yaradan "tikişlər" kimi çıxış edir.

Alimlər deyirlər ki, LINE-1-in xərçəngə təsiri sadəcə mutasiyaların tətbiqindən daha çox şeyə malikdir. Alimlərin fikrincə, əsas mexanizm genomun üçölçülü arxitekturasını dəyişdirməkdir ki, bu da xərçəng genlərinin normal hüceyrələrə nisbətən daha güclü və davamlı şəkildə aktivləşməsinə səbəb olur. Tədqiq edilən xərçəng nümunələrinin demək olar ki, hamısında LINE-1 aktivləşməsi və HILL strukturlarının əmələ gəlməsi müşahidə olunub.

Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, bu kəşf onkologiyada "tullanan genlər"in rolu haqqında anlayışı dəyişdirə, xərçəngin niyə daha sürətlə irəlilədiyini və ya bəzi xəstələrdə terapiyaya daha davamlı olduğunu anlamağa kömək edə bilər.

Xəzər

“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin