“Türk dövlətləri hərbi ittifaq yaradacaq?“ “Berliner Zeitung“

"Ankara və Bakı əməkdaşlığın genişlənməsini istəyir, Qazaxıstan isə təşkilatın hərbi bloka çevrilməsinə qarşı çıxır..."

Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) hərbi ittifaqa çevrilməsinə qarşı açıq mövqe nümayiş etdirib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə Almaniyanın "Berliner Zeitung" nəşri yazıb.

Qazaxıstan "qırmızı xətt" çəkdi

Nəşr yazır ki, Tokayev Türküstanda keçirilən qeyri-rəsmi sammitdə bildirib ki, təşkilat nə geosiyasi layihə, nə də hərbi blok olmalıdır. Tokayevin sözlərinə görə, son dövrlər bəzi dairələr TDT çərçivəsində hərbi ittifaq yaradılması ideyasını irəli sürür. Qazaxıstan isə hesab edir ki, bu yanaşma təşkilatın əsas məqsədlərinə uyğun deyil və qəti şəkildə rədd edilməlidir.

Prezident vurğulayıb ki, TDT-nin əsas missiyası ticarət, iqtisadiyyat, yüksək texnologiyalar, rəqəmsallaşma və mədəni əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir. O qeyd edib ki, türk dövlətləri qarşıdurmaya deyil, ortaq inkişaf və sabitliyə fokuslanmalıdır.

Ankara və Bakı geosiyasi rolu artırmaq istəyir

Məqalədə bildirilir ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev TDT-nin daha böyük geosiyasi gücə çevrilməsinin tərəfdarıdır. Ərdoğan sammit zamanı Yaxın Şərq, İran və Ukrayna böhranlarının müdafiə əməkdaşlığını gücləndirməyin vacibliyini göstərdiyini bildirib. O, xüsusilə Orta Dəhliz və Transxəzər nəqliyyat marşrutunun strateji əhəmiyyətini vurğulayıb.

İlham Əliyev isə qeyd edib ki, "türk dünyası" XXI əsrin əsas geosiyasi mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir. O, Azərbaycanın TDT-nin güclənməsi üçün səylərini davam etdirəcəyini bildirib. Bununla yanaşı, Azərbaycan daha əvvəl TDT ölkələrinin birgə hərbi təlimlər keçirməsini də təklif edib.

Süni intellekt, dronlar və yeni təhlükəsizlik modeli

Sammitdə əsas müzakirə mövzularından biri də süni intellekt və rəqəmsal inkişaf olub. Özbəkistan prezidenti Şövkət Mirziyoyev "Rəqəmsal Türk Dəhlizi" və "Türk Kibertəhlükəsizlik Alyansı" yaradılmasını təklif edib.

Qırğızıstan prezidenti Sadır Japarov isə texnologiyaların artıq qlobal rəqabətin əsas amilinə çevrildiyini bildirib və türk dövlətlərinin süni intellekt sahəsində əməkdaşlığının vacibliyini vurğulayıb.

Məqalədə qeyd olunur ki, Mərkəzi Asiya ölkələri paralel olaraq silah alışını da şaxələndirməyə çalışır. Türkiyə istehsalı olan PUA-lar regionda getdikcə daha çox maraq qazanır. Sammit zamanı Ankara və Astananın Qazaxıstanda Türkiyənin "ANKA" pilotsuz aparatlarının birgə istehsalı ilə bağlı razılığa gəldiyi açıqlanıb.

Nəşr vurğulayır ki, Qazaxıstan və Özbəkistan artıq süni intellekt, dronlar və kibermüharibə texnologiyalarına əsaslanan yeni müdafiə strategiyası üzərində işləyir. Məqalənin qənaətinə görə, türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq sürətlə genişlənsə də, bu birliyin gələcəkdə siyasi-iqtisadi platforma olaraq qalacağı, yoxsa daha sərt geosiyasi ittifaqa çevriləcəyi hələ də açıq sual olaraq qalır.