Türkiyə mediasında Azərbaycan niyə hədəfə alınır?

Son dövrlərdə Türkiyə mediasında Azərbaycana yönəlmiş tənqidi yazıların və sərt mövqelərin artması diqqətdən yayınmamalıdır. Bu prosesə emosional yanaşmaq əvəzinə onu media və informasiya mühiti baxımından soyuqqanlı şəkildə təhlil etmək lazımdır.
Əvvəla qeyd etmək lazımdır ki, Türkiyə mediası vahid informasiya platforması deyil. Orada müxtəlif ideoloji mövqeləri təmsil edən çoxsaylı media qurumları fəaliyyət göstərir. Bu səbəbdən bir neçə media resursunda səslənən tənqidi fikirləri bütün Türkiyə mediasının və ya Türkiyə dövlətinin mövqeyi kimi təqdim etmək doğru olmaz. Türkiyə və Azərbaycan arasında münasibətlər strateji müttəfiqlik səviyyəsindədir və bu münasibətlərin əsasında yalnız siyasi maraqlar deyil, eyni zamanda ortaq tarix, mədəniyyət və kimlik dayanır.
Bununla yanaşı, bəzi media platformalarında Azərbaycana qarşı emosional və bəzən də faktlara əsaslanmayan yanaşmaların meydana çıxmasının bir neçə səbəbi var. Birincisi, regionda baş verən geosiyasi proseslər, xüsusilə Yaxın Şərqdəki hadisələr və İsrail ətrafında yaranmış gərginlik Türkiyə ictimai rəyində həssas mövzuya çevrilib. Bu kontekstdə bəzi media qurumları region ölkələrinin siyasətini emosional prizma ilə şərh edir və nəticədə Azərbaycan da bu müzakirələrin bir hissəsinə çevrilir.
Bu müzakirələrdə xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri də İran faktoru ilə bağlıdır. Azərbaycan və Türkiyə regiondakı proseslərə yanaşmada müəyyən taktiki fərqlərə malikdirlər. Azərbaycan İranla münasibətlərdə daha çox təhlükəsizlik və regional balans prizmasından çıxış etdiyi halda, Türkiyə bəzən daha çevik və çoxvektorlu diplomatik xətt yürütməyə çalışır.
Türkiyə regional siyasətdə tez-tez müxtəlif ssenariləri nəzərə alan strateji davranış nümayiş etdirir. Bəzi analitiklərin fikrincə, Ankara İranla bağlı proseslərdə həm mümkün güc balansını qorumağa, həm də gələcək ssenarilər üçün siyasi manevr imkanlarını saxlamaga çalışır. Başqa sözlə, Türkiyə regionda baş verə biləcək müxtəlif nəticələrə uyğun olaraq həm İranla münasibətlərini qorumaq, həm də bölgədəki türk və azərbaycanlı icmalar üzərində təsir imkanlarını artırmaq kimi ehtiyatlı strategiya yürüdə bilər.
Bu kontekstdə bəzən Türkiyə mediasında Azərbaycana yönələn tənqidlərin arxasında regiondakı geosiyasi rəqabət və informasiya mühitində təsir mübarizəsi də dayanır. İran daxilində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının gələcək siyasi və mədəni proseslərdə hansı istiqamətdə təsir dairəsinə düşəcəyi məsələsi də regional güclərin strateji hesablamalarında mühüm yer tutur.
Bu isə başqa bir həssas sualı gündəmə gətirir: Türkiyə regionda Şimali Azərbaycan ilə Güney Azərbaycandakı ictimai-siyasi proseslərin tam koordinasiyalı şəkildə hərəkət etməsini nə dərəcədə arzu edir? Bu məsələ sadə deyil və burada müxtəlif geopolitik hesablamalar mövcuddur. Bəzi ekspertlərin fikrincə, Ankara bəzən bölgədə təsir imkanlarını geniş saxlamaq üçün müəyyən məsafəli balans siyasətinə üstünlük verə bilər.

İkinci mühüm səbəb isə informasiya mühitində manipulyativ kampaniyaların mövcudluğudur. Sosial media və bəzi platformalar vasitəsilə Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə xələl gətirmək istəyən müxtəlif dairələrin aktivləşdiyi də müşahidə olunur. Bu cür informasiya kampaniyaları çox vaxt iki qardaş ölkə arasında etimadı zəiflətməyə hesablanır.
Məsələyə media baxımından yanaşdıqda burada əsas problem kommunikasiya boşluğudur. Azərbaycan haqqında Türkiyə mediasında yayılan bəzi yanlış və ya natamam məlumatlar göstərir ki, informasiya mübadiləsi və media diplomatiyası kifayət qədər sistemli qurulmayıb. Halbuki Azərbaycan və Türkiyə arasında siyasi, iqtisadi və hərbi əməkdaşlıq yüksək səviyyədə olduğu kimi, informasiya və media sahəsində də daha sıx koordinasiya zəruridir.
Bu məsələnin həlli üçün bir neçə istiqamətdə addımlar atmaq mümkündür.
Birincisi, Azərbaycan və Türkiyə arasında media diplomatiyası gücləndirilməlidir. Birgə media forumları, jurnalist mübadilə proqramları və ortaq informasiya platformaları vasitəsilə iki ölkənin media nümayəndələri arasında daha sıx əməkdaşlıq qurulmalıdır.
İkincisi, dezinformasiya ilə mübarizə mexanizmləri gücləndirilməlidir. İki ölkənin rəsmi qurumları və media institutları koordinasiyalı şəkildə yanlış məlumatların qarşısını almaq üçün operativ kommunikasiya aparmalıdır.
Üçüncüsü, Azərbaycan haqqında Türkiyə ictimaiyyətində daha sistemli informasiya siyasəti həyata keçirilməlidir. Azərbaycanla bağlı iqtisadi, mədəni və siyasi məlumatların Türkiyə mediasında daha çox və daha obyektiv şəkildə təqdim olunması vacibdir.
Nəhayət, unutmaq olmaz ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri yalnız siyasi ittifaq deyil, həm də strateji və sivilizasiya tərəfdaşlığıdır. Müəyyən media müzakirələri və ya emosional yazılar bu münasibətlərin mahiyyətini dəyişmir. Əksinə, belə vəziyyətlər informasiya sahəsində əməkdaşlığı daha da gücləndirməyin vacibliyini göstərir.
Bu baxımdan hər iki ölkənin media mənsubları nəzərə almalıdır ki, əsas məsələ qarşıdurma yaratmaq deyil, informasiya mühitində qarşılıqlı anlaşmanı və sağlam kommunikasiya kanallarını genişləndirməkdir. Çünki iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin gücü təkcə siyasətdə deyil, həm də doğru və balanslı informasiya mühitinin formalaşmasında özünü göstərməlidir.

Nicat Abdullayev