Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Türkiyənin məşhur diplomatından hər kəsi heyrətləndirəcək YAZI

Türkiyənin məşhur diplomatından hər kəsi heyrətləndirəcək YAZI

Modern.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Mehmet Öğütçü
Yeni dövrün görünməyən silahı: şantaja açıq insanlar, kövrək dövlətlər

21-ci əsrin geosiyasətində artıq təkcə enerji dəhlizləri, raket sistemləri və ya ticarət yolları müzakirə olunmur. Səssizcə böyüyən başqa bir müharibə meydanı da var: insanların zəif tərəfləri üzərindən aparılan görünməz güc mübarizəsi.

Əvvəllər kəşfiyyat müharibələrinin mərkəzində dövlət sirləri dayanırdı. Bu gün isə çox vaxt əsas hədəf məlumatın özü deyil, həmin məlumata çıxışı olan insandır.

Çünki müasir dövrün ən təsirli təzyiq vasitələrindən biri artıq tanklar və ya sanksiyalar deyil; insanlar haqqında illərlə toplanmış dosyelərdir.

Rüşvət əlaqələri, qeyri-rəsmi pul axınları, ofşor hesablar, qanunsuz iş əlaqələri, maraq toqquşmaları və siyasi maliyyə şəbəkələri bunun bir hissəsini təşkil edir. Amma yeni dövrün əsas həssas sahəsi daha incədir:

şəxsi münasibətlər,

cinsi zəifliklər,

gizli görüntülər,

rəqəmsal yazışmalar,

asılılıqlar,

ailə üzvləri üzərindən qurula biləcək təzyiqlər,

psixoloji zəifliklər,

və insanın rəqəmsal dünyada buraxdığı saysız-hesabsız izlər.

Üstəlik, bunların mühüm hissəsi dərhal istifadə üçün deyil, lazım gəldikdə işə salınmaq məqsədilə sakitcə arxivləşdirilir.

Rəqəmsal dövrün “kompromat” sistemi

Soyuq müharibə dövründə Sovet kəşfiyyatının tez-tez istifadə etdiyi “kompromat” anlayışı bu gün rəqəmsallaşıb.

Əvvəllər otel otaqlarına gizli kameralar yerləşdirilirdi.
Bu gün isə mobil telefon kifayətdir.

Əvvəllər fiziki izləmə qrupları istifadə olunurdu.
İndi isə süni intellekt dəstəkli məlumat analiz sistemləri işləyir.

Bir insanın kimlərlə görüşdüyü, hansı ölkələrdə olduğu, maliyyə hərəkətləri, sağlamlıq məlumatları, mesaj trafiki, sosial media əlaqələri və hətta psixoloji davranış modelləri belə məlumat kimi toplanıb saxlanıla bilir.

Və müasir dünyada məlumat artıq neftdən daha strateji əhəmiyyət daşıyır.

Bu səbəbdən günümüzün böyük gücləri artıq yalnız enerji ehtiyatları və ya hərbi bazalar uğrunda deyil, həm də məlumat üstünlüyü uğrunda rəqabət aparırlar.


Böyük güclərin səssiz potensialı

Bu sahədə ən inkişaf etmiş imkanlara malik ölkələr arasında ABŞ, Çin, Rusiya, İsrail, Fransa və Böyük Britaniya ön plana çıxır.

Bu artıq sui-qəsd nəzəriyyəsi deyil; müasir dövlət potensialının bir hissəsi kimi qəbul edilir.

Milli Təhlükəsizlik Agentliyi haqqında ortaya çıxan ifşalar dünyanın ən inkişaf etmiş nəzarət sistemlərindən birinin dost-düşmən fərqi qoymadan necə işlədiyini göstərmişdi.

Rusiya kəşfiyyatının kompromat üsulları illərdir beynəlxalq siyasətin müzakirə mövzularındandır.

İsrail mənşəli Pegasus proqramı dövlətlərin insanların telefonlarına gizlicə daxil olaraq nə qədər dərin məlumat toplaya bildiyini ortaya qoydu.

Çinin rəqəmsal nəzarət və məlumat emalı imkanları isə artıq qlobal strateji rəqabətin əsas mövzularından birinə çevrilib.

Üstəlik məsələ artıq yalnız dövlətlər arasında da deyil. Bu gün böyük şirkətlər, enerji nəhəngləri, müdafiə sənayesi firmaları, texnologiya şirkətləri və beynəlxalq investisiya şəbəkələri də intensiv informasiya müharibələrinin içində fəaliyyət göstərirlər.

Böyük enerji müqavilələrində, müdafiə tenderlərində və ya kritik mədən investisiyalarında tərəflərin bir-biri haqqında son dərəcə detallı dosyelərə sahib olması artıq təəccüblü hesab edilmir.

Əsas təhlükə: azad iradəsini itirən qərarverici

Problem yalnız məlumat toplanması deyil. Əsas risk qərar qəbul edən şəxsin təzyiqə açıq hala gəlməsidir.

Bir dövlət xadimi, siyasətçi, yüksək vəzifəli bürokrat, şirkət rəhbəri və ya beynəlxalq təşkilat rəhbəri keçmiş münasibətləri və ya gizli zəiflikləri səbəbindən yönləndirilə bilən hala gəlibsə, həmin andan sonra onun qərarlarının müstəqilliyi sual altına düşür.

Və məsələ artıq yalnız fərdin nüfuzu olmaqdan çıxır.

Dövlətlər risk altına girir.

Şirkətlər kövrəkləşir.

Beynəlxalq qurumların etibarlılığı zədələnir.

Çünki şantaja açıq insan zamanla manipulyasiyaya açıq sistemə çevrilir.

Bu gün dövlətlər çox vaxt sərhədlərdən deyil, qərar mexanizmləri üzərindən təsir altına alınmağa çalışılır.

Bu səbəbdən müasir təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi müdafiəni deyil, qərarvericilərin müstəqilliyini də əhatə edir.

Şəffaflıq artıq mənəvi yox, strateji məcburiyyətdir

Köhnə dünyanın rahatlığı bitib. “Mənə heç nə olmaz” dövrü sona çatıb.

Rəqəmsal dövrdə hər kəs arxasında iz buraxır. Və həmin izlər süni intellekt texnologiyaları sayəsində bəzən illər sonra belə qarşınıza çıxa bilir.

Bu səbəbdən xüsusilə dövlət idarəçiliyində, strateji sektorlarda və beynəlxalq biznes dünyasında çalışan insanların daha diqqətli olması lazımdır.

Şəffaflıq artıq yalnız etik məsələ deyil; birbaşa təhlükəsizlik məsələsidir.

Maliyyə strukturları təmiz olmalıdır.

Maraqların toqquşmasından qaçılmalıdır.

Rəqəmsal təhlükəsizlik mədəniyyəti inkişaf etdirilməlidir.

Hətta ailə üzvləri belə bu risklər barədə maarifləndirilməlidir.

Və bəlkə də ən vacibi:

Bir insan özünün təzyiqə açıq hala gəldiyini anlayanda, lazım gəldikdə geri çəkilməyi bacarmalıdır.

Çünki bəzən bir vəzifədən getmək, ölkəni riskə atmaqdan daha böyük xidmət ola bilər.

Yeni dünyanın reallığı

21-ci əsrdə müharibə artıq yalnız cəbhədə aparılmır.

Məlumat mərkəzlərində aparılır.

Telefonların içində aparılır.

Bank qeydlərində aparılır.

Şəxsi həyat dosyelərində aparılır.

Kiberməkanda aparılır.

İnsan zəiflikləri üzərindən aparılır.

Bu səbəbdən gələcəyin ən güclü dövlətləri yalnız ordusu güclü olanlar olmayacaq.

Qərarvericilərini müstəqil, dayanıqlı, şəffaf və şantaja qapalı saxlaya bilən dövlətlər ayaqda qalacaq. Bunu təmin etmək isə dövlətin təhlükəsizlik və kəşfiyyat qurumlarının işidir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:173
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 08 May 2026 09:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see338

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see320

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see315

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see298

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see294

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see291

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see282

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see274

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see263

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see258

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see247

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see245

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see241

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see237

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see230

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see221

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see219

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see216

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see215

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see211
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri