Icma.az
close
up
RU
Türkiyənin məşhur diplomatından hər kəsi heyrətləndirəcək YAZI

Türkiyənin məşhur diplomatından hər kəsi heyrətləndirəcək YAZI

Modern.az portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.

Mehmet Öğütçü
Yeni dövrün görünməyən silahı: şantaja açıq insanlar, kövrək dövlətlər

21-ci əsrin geosiyasətində artıq təkcə enerji dəhlizləri, raket sistemləri və ya ticarət yolları müzakirə olunmur. Səssizcə böyüyən başqa bir müharibə meydanı da var: insanların zəif tərəfləri üzərindən aparılan görünməz güc mübarizəsi.

Əvvəllər kəşfiyyat müharibələrinin mərkəzində dövlət sirləri dayanırdı. Bu gün isə çox vaxt əsas hədəf məlumatın özü deyil, həmin məlumata çıxışı olan insandır.

Çünki müasir dövrün ən təsirli təzyiq vasitələrindən biri artıq tanklar və ya sanksiyalar deyil; insanlar haqqında illərlə toplanmış dosyelərdir.

Rüşvət əlaqələri, qeyri-rəsmi pul axınları, ofşor hesablar, qanunsuz iş əlaqələri, maraq toqquşmaları və siyasi maliyyə şəbəkələri bunun bir hissəsini təşkil edir. Amma yeni dövrün əsas həssas sahəsi daha incədir:

şəxsi münasibətlər,

cinsi zəifliklər,

gizli görüntülər,

rəqəmsal yazışmalar,

asılılıqlar,

ailə üzvləri üzərindən qurula biləcək təzyiqlər,

psixoloji zəifliklər,

və insanın rəqəmsal dünyada buraxdığı saysız-hesabsız izlər.

Üstəlik, bunların mühüm hissəsi dərhal istifadə üçün deyil, lazım gəldikdə işə salınmaq məqsədilə sakitcə arxivləşdirilir.

Rəqəmsal dövrün “kompromat” sistemi

Soyuq müharibə dövründə Sovet kəşfiyyatının tez-tez istifadə etdiyi “kompromat” anlayışı bu gün rəqəmsallaşıb.

Əvvəllər otel otaqlarına gizli kameralar yerləşdirilirdi.
Bu gün isə mobil telefon kifayətdir.

Əvvəllər fiziki izləmə qrupları istifadə olunurdu.
İndi isə süni intellekt dəstəkli məlumat analiz sistemləri işləyir.

Bir insanın kimlərlə görüşdüyü, hansı ölkələrdə olduğu, maliyyə hərəkətləri, sağlamlıq məlumatları, mesaj trafiki, sosial media əlaqələri və hətta psixoloji davranış modelləri belə məlumat kimi toplanıb saxlanıla bilir.

Və müasir dünyada məlumat artıq neftdən daha strateji əhəmiyyət daşıyır.

Bu səbəbdən günümüzün böyük gücləri artıq yalnız enerji ehtiyatları və ya hərbi bazalar uğrunda deyil, həm də məlumat üstünlüyü uğrunda rəqabət aparırlar.


Böyük güclərin səssiz potensialı

Bu sahədə ən inkişaf etmiş imkanlara malik ölkələr arasında ABŞ, Çin, Rusiya, İsrail, Fransa və Böyük Britaniya ön plana çıxır.

Bu artıq sui-qəsd nəzəriyyəsi deyil; müasir dövlət potensialının bir hissəsi kimi qəbul edilir.

Milli Təhlükəsizlik Agentliyi haqqında ortaya çıxan ifşalar dünyanın ən inkişaf etmiş nəzarət sistemlərindən birinin dost-düşmən fərqi qoymadan necə işlədiyini göstərmişdi.

Rusiya kəşfiyyatının kompromat üsulları illərdir beynəlxalq siyasətin müzakirə mövzularındandır.

İsrail mənşəli Pegasus proqramı dövlətlərin insanların telefonlarına gizlicə daxil olaraq nə qədər dərin məlumat toplaya bildiyini ortaya qoydu.

Çinin rəqəmsal nəzarət və məlumat emalı imkanları isə artıq qlobal strateji rəqabətin əsas mövzularından birinə çevrilib.

Üstəlik məsələ artıq yalnız dövlətlər arasında da deyil. Bu gün böyük şirkətlər, enerji nəhəngləri, müdafiə sənayesi firmaları, texnologiya şirkətləri və beynəlxalq investisiya şəbəkələri də intensiv informasiya müharibələrinin içində fəaliyyət göstərirlər.

Böyük enerji müqavilələrində, müdafiə tenderlərində və ya kritik mədən investisiyalarında tərəflərin bir-biri haqqında son dərəcə detallı dosyelərə sahib olması artıq təəccüblü hesab edilmir.

Əsas təhlükə: azad iradəsini itirən qərarverici

Problem yalnız məlumat toplanması deyil. Əsas risk qərar qəbul edən şəxsin təzyiqə açıq hala gəlməsidir.

Bir dövlət xadimi, siyasətçi, yüksək vəzifəli bürokrat, şirkət rəhbəri və ya beynəlxalq təşkilat rəhbəri keçmiş münasibətləri və ya gizli zəiflikləri səbəbindən yönləndirilə bilən hala gəlibsə, həmin andan sonra onun qərarlarının müstəqilliyi sual altına düşür.

Və məsələ artıq yalnız fərdin nüfuzu olmaqdan çıxır.

Dövlətlər risk altına girir.

Şirkətlər kövrəkləşir.

Beynəlxalq qurumların etibarlılığı zədələnir.

Çünki şantaja açıq insan zamanla manipulyasiyaya açıq sistemə çevrilir.

Bu gün dövlətlər çox vaxt sərhədlərdən deyil, qərar mexanizmləri üzərindən təsir altına alınmağa çalışılır.

Bu səbəbdən müasir təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi müdafiəni deyil, qərarvericilərin müstəqilliyini də əhatə edir.

Şəffaflıq artıq mənəvi yox, strateji məcburiyyətdir

Köhnə dünyanın rahatlığı bitib. “Mənə heç nə olmaz” dövrü sona çatıb.

Rəqəmsal dövrdə hər kəs arxasında iz buraxır. Və həmin izlər süni intellekt texnologiyaları sayəsində bəzən illər sonra belə qarşınıza çıxa bilir.

Bu səbəbdən xüsusilə dövlət idarəçiliyində, strateji sektorlarda və beynəlxalq biznes dünyasında çalışan insanların daha diqqətli olması lazımdır.

Şəffaflıq artıq yalnız etik məsələ deyil; birbaşa təhlükəsizlik məsələsidir.

Maliyyə strukturları təmiz olmalıdır.

Maraqların toqquşmasından qaçılmalıdır.

Rəqəmsal təhlükəsizlik mədəniyyəti inkişaf etdirilməlidir.

Hətta ailə üzvləri belə bu risklər barədə maarifləndirilməlidir.

Və bəlkə də ən vacibi:

Bir insan özünün təzyiqə açıq hala gəldiyini anlayanda, lazım gəldikdə geri çəkilməyi bacarmalıdır.

Çünki bəzən bir vəzifədən getmək, ölkəni riskə atmaqdan daha böyük xidmət ola bilər.

Yeni dünyanın reallığı

21-ci əsrdə müharibə artıq yalnız cəbhədə aparılmır.

Məlumat mərkəzlərində aparılır.

Telefonların içində aparılır.

Bank qeydlərində aparılır.

Şəxsi həyat dosyelərində aparılır.

Kiberməkanda aparılır.

İnsan zəiflikləri üzərindən aparılır.

Bu səbəbdən gələcəyin ən güclü dövlətləri yalnız ordusu güclü olanlar olmayacaq.

Qərarvericilərini müstəqil, dayanıqlı, şəffaf və şantaja qapalı saxlaya bilən dövlətlər ayaqda qalacaq. Bunu təmin etmək isə dövlətin təhlükəsizlik və kəşfiyyat qurumlarının işidir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:176
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 08 May 2026 09:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see329

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see328

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see324

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see319

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see304

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see302

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see287

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see287

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see280

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see279

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see278

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see273

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see263

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see261

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see261

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see249

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see248

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see245

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see228

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see222
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri