TÜRKLƏRİN HÜZNLÜ KÖÇ HEKAYƏSİ BİZİM DİYAR

Hər bir xalqın ədəbiyyatı öz mədəni həyatı, tarixi və ideoloji gerçəkliklərindən bəslənərək yetişir və zaman keçdikcə həmin dəyərlərin qoruyucusuna çevrilir. Xalq şairi B. Vahabzadənin də haqlı olaraq qeyd etdiyi kimi "Elm nə qədər kosmopolitdirsə, sənət və ədəbiyyat bir o qədər millidir. Milli olmayan sənət əsl sənət ola bilməz" (1, səh.3).

Türk yaşamının, türk mədəni irsinin öyrənilməsi baxımından tarixi romanların, xüsusilə də bitkin və ekspressiv yazı üslubu ilə bu janrda dəsti-xəttini qoymuş Sevinc Çokumun yaradıcılığı böyük əhəmiyyət daşıyır. S. Çokumun tarixi romanları türk xalqının həyatda qalma mübarizəsini xalqın zəngin adət-ənənəsi və əxlaqı fonunda canlandırır. Ədibin "Hilal görününcə", "Avqust başağı" romanları türk tarixinin ən mühüm məqamlarına toxunub türk xalqının və türk təfəkkürünün keşməkeşli inkişaf yolunu göstərir.

S.Çokumun mövzu baxımından tariximizlə səsləşən və bu səbəbdən, xüsusi diqqət və həssaslıqla qarşılanan əsəri, yazıçının Balkan müharibələrindən sonra doğma torpaqlarından sürgün edilmiş Rumeli türklərinə ithafən qələmə aldığı “Bizim Diyar” romanıdır. Adını Yəhya Kamalın "1918" adlı şeirindən götürən roman, ideya baxımından da həmin şeirin ruhunu təkrar edir

Ölənlər öldü, qalanlarla iztirab çəkdik.

Artıq Vətənində xor baxılan camaatıq biz.

Ölənlər qurtuldu nəhayət bu qəm-kədərdən.

Və yaddaşlara həkk olub keçmiş Vətən,

Bizim diyar olaraq qaldı ta qiyamətədək.

S.Çokum romanı real həyat hadisələrindən bəhrələnərək, Rumeli köçkünlərin xatirələri və tarixi sənədlər əsasında yazmışdır.

"Bizim diyar" bir türk ailəsinin faciəvi taleyi əsasında Rumeli türklərinin ürək yanğısını, yurdlarını, sevdiklərini itirmə acısını əks etdirir. Yunan, serb və bolqar basqınları, işgəncələr, qarət və qətllər, yandırılan məscidlər yalnız əsərin qəhrəmanlarının deyil, bütünlüklə türk xalqının kədərindən bəhs edir.

Romanı dilimizə tərcümə edən Əzizə Cəfərzadə əsərdə təsvir olunan hadisələri tarixi torpaqlarından ayrı düşmüş qərbi azərbaycanlıların taleyi ilə eyniləşdirərək yazır: "Romandakı bir sıra hadisələr burada, Qafqazda, bizim günlərdə baş verən hadisələrə bənzəyir. Sanki Ermənistandan, ulu dədə-baba torpaqlarından didərgin salınan azəri qaçqınlarının həyatıdır bu səhnələr" (1).

Romanın ilk səhifələrindən türk ruhu, türk xarakteri təzahür tapır. S.Çokum əsrlər boyu türklərə vətən olmuş Rumelidə türkün keçmişinə, zamanla unudulub itmiş dəyərlərinə yenidən həyat verir. Türk dünyasını təmsil edən ilahilər, həznli türkülər, Namiq Kamal şeirləri, güləbətin işləməli Quran qabları, namazlıqlar, Nəcəfi təsbehlər, qızılgül, lavanda, müşk ətirli cehiz sandıqları romana xüsusi rəng qatmaqla yanaşı, türklərin milli mənsubiyyətinin göstəricisi kimi çıxış edir. Romanın sözügedən xüsusiyyətinə diqqət yetirən B. Vahabzadə yazır: "Ömründə bir dəfə də olsa Türkiyəni görməyən, türk xarakteri ilə tanış olmayan başqa bir millətin hər hansı bir nümayəndəsi bu romanı oxuyarsa, türk xalqını, onun özünə məxsus səciyyəvi sifətlərini görüb tanıya bilər" (1, səh. 3).

S. Çokum "Bizim diyar"ı "bir Rumeli romanı, bir köç, torpaq itkisi və mədəni dəyişim romanı" kimi xarakterizə edir (3).

Romanın nəzərə çarpan xüsusiyyəti və ideyası, ilk səhifələrdən duyulub əsərin sonuna kimi qorunub saxlanılan, zaman və məsafələrə qalib gələn Vətən sevgisi və torpağa bağlılıq hissidir.

Roman Balkanlarda ilk müharibə qığılcımlarının görünməsindən mövcud hakimiyyətin devrilməsinə və Türkiyənin respublika elan olunmasına qədər bir dövrü işıqlandırır. Balkan türklərinin təxminən 20 illik həyatını əhatə edən bu zaman kəsiyi tarixi hadisələri şərh etməklə yanaşı, onların baş vermə səbəblərinə, təhrikçilərinə, törətdiyi fəsadlara da aydınlıq gətirir.