Uşaqların 13 faizi həmyaşıd zorakılığına məruz qalır

Türkiyə üzrə aparılan araşdırmalar uşaqların 13,8 faizinin həmyaşıd zorakılığı ilə üzləşdiyini göstərir. Artan risklər fonunda Ailə və Sosial Xidmətlər, Təhsil və Səhiyyə nazirlikləri çoxşaxəli mübarizə aparır. Üç nazirlik problemin həllinə yönəlmiş 5 əsas proqram çərçivəsində fəaliyyət göstərir.

Sherg.az xəbər verir ki, uşaqların sosial, emosional və akademik inkişafını birbaşa təsirləyən həmyaşıd zorakılığı Türkiyədə ən geniş yayılmış uşaq müdafiəsi problemləri arasında yer alır. Rəqəmsallaşmanın sürətlənməsi fiziki və sözlü zorakılıqla yanaşı, kibervandalığın da artmasına səbəb olub.

2022-ci ildə aparılan tədqiqatlar uşaqların ayda ən azı bir dəfə həmyaşıd zorakılığına məruz qaldığını üzə çıxarıb. Bu göstərici qızlarda 14,2 faiz, oğlanlarda isə 13,4 faiz təşkil edib.

Ailə və Sosial Xidmətlər Nazirliyi 81 şəhərdə fəaliyyət göstərən Uşaq Hüquqları İl Komitələri vasitəsilə keçirilən 139 təlimlə ümumilikdə 9 min 504 uşağa çatıb. Bu proqramlarda həmyaşıd və kibervandalıq, təhlükəsiz ünsiyyət və sağlam dostluq münasibətləri mövzuları izah edilib.

Nazirliyin valideynlərə yönəlmiş “İlk müəllimim ailəm” mobil tətbiqi 1 milyon 25 mindən çox istifadəçiyə çatıb. Tətbiqdə zorakılığın növləri, əlamətləri və qarşısının alınması ilə bağlı geniş məlumatlar yer alır.

UNICEF ilə birgə icra olunan “Həmyaşıd zorakılığına yönəlik psixososial dəstək və pozitiv valideynlik proqramı” çərçivəsində 6- 18 yaş qrupu üçün 8 məşğələdən ibarət xüsusi tədris modeli hazırlanıb. Proqram həm uşaqlarda maarifləndirməni artırmağı, həm də valideynlərin zorakılıqla mübarizə bacarıqlarını gücləndirməyi hədəfləyir.

“14 min məsləhət xidməti, 107 min təlim”

Səhiyyə Nazirliyi Sağlam Həyat Mərkəzləri, Miqrasiya Sağlamlıq Mərkəzləri və xəstəxanalardakı psixoloq, sosial işçi və uşaq inkişafı mütəxəssisləri ilə zorakılığa məruz qalan uşaqlara çoxşaxəli dəstək göstərir.

2025-ci ilin ilk doqquz ayında 5 min 323 nəfər həmyaşıd zorakılığı səbəbilə müraciət edib. Göstərilən məsləhət xitmətlərinin sayı 14 min 326-ya yüksəlib. 1 min 869 maarifləndirici təlimlə ümumilikdə 107 min 306 nəfərə məlumat verilib. Nazirliyin tətbiq etdiyi EASE proqramı isə uşaqların emosional bacarıqlarının artırılmasına yönəlmiş yeddi həftəlik qrup çalışmalarından ibarətdir.

6,3 milyon şagirdə təlim

Təhsil Nazirliyi məktəblərdə psixoloji xidmət və vətəndaşlıq maarifləndirilməsi vasitəsilə qoruyucu tədbirləri genişləndirir. 44 min 129 psixoloq və rəhbər müəllim risk analizi, duyğu idarəetməsi, kommunikasiya və zorakılıqla mübarizə mövzularında fəaliyyət göstərir.

2024-2025-ci tədris ilində 6 milyon 393 min 853 şagirdə, 60 min 605 müəllimə zorakılığın qarşısının alınması üzrə təlim keçirilib. 338 min 590 valideyn isə məlumatlandırma proqramlarına cəlb olunub. Nazirliyin sosial-emosional bacarıqlar proqramları 2025-ci ildə 5,2 milyon şagirdə və 39 min müəllimə dəstək göstərib. Proqramlar özünü tanıma, qəzəbə nəzarət, zorakılıqla mübarizə, empatiya və sağlam ünsiyyət kimi bölmələri əhatə edir.

Kibervandalığa qarşı xüsusi tədris və nəşrlər

Təhsil Nazirliyi rəqəmsal risklər barədə maarifləndirmə məqsədilə kibervandalıqla bağlı xüsusi proqramlar hazırlayıb. “Əkizlərin hekayəsi” və “Qəhrəmanın macəraları” kimi kitabçalar ibtidai sinif şagirdlərinə paylanıb; müəllim və valideynlər üçün xüsusi təlimatlar hazırlanıb.

2024-cü ildə qəbul edilən qərarnamə çərçivəsində şagirdlərə qəzəb nəzarəti, stresin idarə olunması, ünsiyyət bacarıqları və təhlükəsiz davranış modellərinə dair materiallar təqdim olunur. Məktəb psixoloqları zorbalıq edən və zorbalığa məruz qalan uşaqlara ayrı psixoeğitim proqramları tətbiq edir.

Görünürlük artdı, təsəvvür gücləndi

Mətbuatda zorakılıq xəbərlərinin çoxalması və CİMER müraciətlərinin artması mövzunun daha görünən olmasına işarə edir. Analizlər göstərir ki, bu xəbərlərin yarısı məlumat xarakterli materiallardan ibarətdir və hadisələrin 70 faizi məktəb ərazisi xaricində baş verir. Mütəxəssislər artış təəssüratının çox zaman eyni hadisənin fərqli başlıqlarla təkrar verilməsindən irəli gəldiyini bildirir.

Ekspertlərə görə həmyaşıd zorakılığı yalnız fərdi deyil, ictimai nəticələri olan çoxölçülü problemdir. Ailə- məktəb-institut əməkdaşlığının gücləndirilməsi, erkən müdaxilə modellərinin genişləndirilməsi, məlumat əsaslı siyasət və uşaqların prosesə cəlb olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

2025-ci il boyunca həyata keçirilən təlimlər, rəqəmsal tətbiqlər və psixososial dəstək proqramları uşaqlar, valideynlər və müəllimlər üçün güclü müdafiə şəbəkəsi formalaşdırır. Lakin mütəxəssislər zorakılıqla mübarizənin uzunmüddətli və davamlı fəaliyyət tələb etdiyini vurğulayır.