Uşaqpulu bərpa edilir?

Son illər Azərbaycanda demoqrafik mənzərə ciddi şəkildə dəyişir. Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı məlumata görə, ötən il ölkədə son 35 ilin ən aşağı doğum göstəricisi qeydə alınıb. Belə ki, 2025-ci ildə təxminən 81 min uşaq dünyaya gəlib. Bu rəqəm sadəcə statistika deyil, gələcək üçün açıq xəbərdarlıqdır.

Hurriyyet.org bildirir ki, cəmiyyət qocalır, işləyən insanların sayı azalır. Bu, gələcəkdə pensiya sistemini də çətin vəziyyətə sala bilər. İnsan potensialı zəifləyir, kəndlər boşalır və bölgələr tədricən geriləyir. Məhz bu mənzərə uşaq pulu məsələsini yenidən gündəmə gətirir. Çünki uşaqpulu təkcə maddi dəstək deyil, eyni zamanda, dövlətin vətəndaşa verdiyi mesajdır. Artım baş verməsə 15-20 ildən sonra vəziyyət daha da ağırlaşa bilər.

Bir çox ölkələrdə – Rusiya, Qazaxıstan və digərlərində doğumu stimullaşdıran mexanizmlər mövcuddur. Uşağın doğulmasına görə birdəfəlik ödənişlər, 18 yaşadək uşaqpulu, çoxuşaqlı ailələr üçün evlə təminat kimi addımlar atılır. Bu, həm sosial siyasət, həm də strateji demoqrafik yanaşmadır.

Bu reallıqları nəzərə alaraq doğum sayının kəskin azalması uşaqpulunun bərpası üçün əsas ola bilərmi? Ümumiyyətlə, bu şəraitdə uşaqpulu yenidən tətbiq edilməlidirmi?

Globalinfo.az-a açıqlamasında iqtisadçı Vahid Əhmədov doğum səviyyəsinin azalmasını ciddi təhlükə adlandırıb:

“Bu məsələ ilə bağlı mətbuatda mütəmadi yazılar gedir, ekspertlər və iqtisadçılar çıxış edirlər. Son illər doğum sayının kəskin azalması ciddi suallar yaradır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, son 35 ilin ən aşağı doğum göstəricisi qeydə alınıb”.

V.Əhmədov doğumun azalmasının bir neçə əsas səbəbi olduğunu vurğulayıb:

“Birincisi, müharibə dövründə itkilərimiz oldu, üç minə yaxın şəhid verdik, qazilərimiz var. Digər tərəfdən, son illər ölkədən köç edənlərin sayı kifayət qədər artıb. İnsanların ölkəni tərk etməsinin səbəbləri ciddi şəkildə araşdırılmalıdır. Əhalinin artımı üçün əsas şərt isə iş yerlərinin yaradılmasıdır”.

İqtisadçı qeyd edib ki, iş yerləri yalnız böyük şəhərlərdə deyil, regionlarda da yaradılmalıdır:

“Xüsusilə kəndlərdə və rayonlarda iş yerlərinin açılması vacibdir. Təəssüf ki, bu sahədə ciddi addımlar atılmır. İş yerləri əsasən Bakı, Sumqayıt və Gəncədə cəmləşib. Son vaxtlar da işğaldan azad olunmuş ərazilərdə iş yerləri açılır. Halbuki hər bir iqtisadi rayon üzrə xüsusi proqram hazırlanmalı və tətbiq olunmalıdır. Bu, Azərbaycanın gələcəyi üçün çox ciddi məsələdir. Ölkədən gedən gənclərin də sayı çoxalır”.

Müsahibimiz doğum səviyyəsinin azalmasının gələcəkdə hərbi və sosial problemlər yarada biləcəyini bildirib:

“Doğumun azalması gələcəkdə orduya çağırış məsələlərində və digər sahələrdə problemlər yarada bilər. Bu, çox ciddi araşdırılmalı məsələdir”.

V.Əhmədov sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılmasının vacibliyini də vurğulayıb:

“Azərbaycanda sahibkarlığın inkişafı üçün ciddi qərarlar verilməlidir, azad sahibkarlıq mühiti yaradılmalı, monopoliyalar aradan qaldırılmalıdır. Kiçik və orta sahibkarlığa dəstək verilməli, bank sistemi vasitəsilə aşağı faizli kreditlər təmin olunmalıdır. Sahibkarlığa Kömək Milli Fondu daha aktiv işləməlidir”.

İqtisadçı uşaqpulu və sosial dəstək mexanizmlərinin genişləndirilməsini də təklif edib:

“Uşaqpulu məsələsi gündəmdən çıxmamalıdır. Bir çox ölkələrdə doğulan uşaqlara görə müavinətlər verilir. Hətta mən təklif etmişdim ki, neft gəlirlərinin bir hissəsi yeni doğulan uşaqlar üçün investisiya fondu kimi saxlanılsın və 18 yaşına çatdıqdan sonra həmin vəsaitdən istifadə edə bilsinlər”.

Vahid Əhmədovun sözlərinə görə, ailələrdə uşaq sayının azalması ciddi siqnaldır:

“Əvvəllər ailələrdə üç-beş uşaq normal idi, indi isə iki uşaq belə az səviyyədədir. Hətta Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan öz çıxışında bir dəfə dedi ki, Azərbaycanda hər ailədə 5 uşaq olsun. Bu, çox ciddi problemdir və həll olunmalıdır. Azərbaycanın kifayət qədər maliyyə ehtiyatları var, ailələrə güzəştlər edilməli, müavinətlər artırılmalı, aztəminatlı ailələrə dəstək gücləndirilməlidir”.

Sonda Vahid Əhmədov hökumətə çağırış edib:

“Uşaq sayının azalması səbəbi ciddi araşdırılmalıdır. Biz nef-qaz ixrac edən ölkəyik. Hökumət hər bir 14 iqtisadi rayon üzrə xüsusi proqram qəbul etməli, yeni iş yerlərinin açılmasını və insanların məşğulluğunu təmin etməlidir. Əhali kəndlərdə və rayonlarda işləmək imkanı tapmalıdır ki, kütləvi şəkildə şəhərlərə axın olmasın”.