Uzunmüddətli Hantavirus: infeksiyadan sonra xəstə necə olur?

Hantavirusa yoluxduqdan sonra bir çoxları uzunmüddətli fiziki və zehni sağlamlıq problemlərindən əziyyət çəkməyə davam edir.

Xəstəlikdən sağ çıxmaq tam sağalmaq demək deyil. Bir çox xəstə illərlə ciddi fiziki və psixoloji nəticələrlə üzləşir, eynilə koronavirusda olduğu kimi..

Hantavirusla bağlı qorxu, o cümlədən kruiz gəmisi sərnişinləri arasında son hallar, əsasən iki əsas amilə bağlıdır: səkkiz həftəyə qədər uzun inkubasiya dövrü və təsdiq edilmiş antiviral dərmanların və ya peyvəndlərin olmaması.

Medicina.az xəbər verir ki, Andes virus infeksiyası ölüm nisbəti 50%-ə qədər olan ağır tənəffüs xəstəliyi olan hantavirus ürək-ağciyər sindromuna (HCPS) keçdikdə, reanimasiyaya erkən qəbul sağ qalmaq üçün vacibdir.

Andes virus infeksiyası yeni deyil. Onun dövran yerləri, yayılması və xəstəlik yaradan mexanizmləri illərdir məlumdur. Buna görə də, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) vurğulayır ki, onun COVID-19 kimi başqa bir pandemiyaya çevrilə biləcəyinə dair heç bir dəlil yoxdur.

Hantavirus infeksiyasının "uzun forma"sı varmı?

COVID-19 pandemiyası alimlərin yoluxucu xəstəliklərə yanaşma tərzini təkcə kəskin mərhələ baxımından deyil, həm də sonradan bədəndə baş verənlər baxımından dəyişdirib.

Bu fonda tədqiqatçılar Andes virus infeksiyasının SARS-CoV-2 infeksiyasından sonra Long COVID-də müşahidə olunanlara bənzər gec təsirlərə malik olub-olmadığını düşünməyə başlayıblar.

Çili Katolik Universitetində tədqiqatçılar xəstəxanadan çıxdıqdan sonra 3-6 ay ərzində sağ qalan 21 xəstəni (mənbə ingilis dilində) izləyiblər.

Xəstələr xəstəliyin şiddətinə və uzunmüddətli sağalmanı, simptomları və həyat keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün ürək və ağciyər çatışmazlığı hallarında istifadə edilən həyatı dəstəkləyən müalicə olan ekstrakorporal membran oksigenləşməsinə (ECMO) ehtiyac olub-olmadığına görə təsnif ediliblər.

Sağ qalanlardan heç biri 3-6 aydan sonra tam sağalmayıb.

Xəstəxanadan çıxdıqdan sonra hər bir sağ qalan xəstə bir neçə ay ərzində simptomlarını davam etdirib. 21 xəstənin hamısı hantavirus kardiopulmoner sindrom (HCPS) infeksiyasından 3-6 ay sonra ən azı bir davam edən simptom bildirib. 60%-dən çoxu heç vaxt tam sağalmadığını bildirib və ümumi simptom yükü yüksək olub: orta hesabla xəstələrin hər birində təxminən 11-12 simptom olub. Yalnız ən ağır xəstələr, o cümlədən ECMO-da olanlar, fizioterapiya və ya sağalma dəstəyi kimi reabilitasiya yardımı alıblar. Daha az ağır xəstələr arasında yalnız təxminən 30%-i xəstəxanadan çıxdıqdan sonra bu tip müşahidə alıb.

Yorğunluq, hərəkət pozğunluqları, saç tökülməsi, yuxusuzluq, narahatlıq...

Hərəkət pozğunluqları və ürək döyüntüsü yalnız ağır xəstələr qrupunda qeydə alınsa da, həm ağır, həm də daha az ağır xəstələr fiziki, psixoloji və nevroloji problemlərin kombinasiyasını bildiriblər. Hər iki qrup xəstəlikdən sonra həyat keyfiyyətlərinin aşağı düşdüyünü qeyd edib. Ən çox rast gəlinənlər yalnız fiziki deyil, həm də nevroloji və psixoloji problemlər olub. Yorğunluq, hərəkət pozğunluqları, saç tökülməsi, yuxusuzluq, narahatlıq, yaddaş pozğunluğu, kabuslar və duyğu pozğunluqları çox yaygın idi.

Bir çox sağ qalanlar uzunmüddətli simptomlarla mübarizə aparmaq üçün özünümüalicə etməyə başlayıblar, əsasən ağrıkəsicilər, yuxu həbləri və vitamin əlavələri ilə.

Bu, xüsusilə ECMO qəbul etməyən xəstələr arasında geniş yayılmışdı və yüngül hantavirus ürək-ağciyər sindromu kimi təsnif edilənlər arasında 100%-ə çatıb.

Bir çox sağ qalanlar normal həyata qayıtmaqda çətinlik çəkirdilər. Təxminən hər beş nəfərdən biri altı aydan sonra işə və ya məktəbə qayıtmayıb. Geri qayıdanlar arasında sağalma adətən təxminən 3-5 ay çəkib.

Xəstəliyin şiddətindən və xəstələrin ekstrakorporal membran oksigenləşməsinə ehtiyac olub-olmamasından asılı olmayaraq, sağalma müddəti oxşar olub.

ECMO qrupundakı xəstələrin 45,5%-i "gəmirici daşıyıcıları" ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən məktəbdə və ya işdə damğalanmış hiss ediblər.

Aygün Musayeva